Het is in feite bewonderenswaardig: sinds zeven jaar nadat Morena aan de macht kwam met zijn bondgenoten van PT (Partij van de Arbeid) en PVEM (de Groenen) is er geen enkel scheurtje opgetreden in de coalitie.
Met de verkiezing van Claudia Sheinbaum in 2024 kreeg het bondgenootschap zelfs een gekwalificeerde meerderheid in het Parlement! Sindsdien kunnen grondwetswijzigingen moeiteloos worden doorgedrukt. Toegegeven, het zijn ‘kleine’ partners: tegenover de 36 miljoen stemmen voor Morena en Claudia Sheinbaum, stonden de 4 miljoen voor de Groenen en 3 miljoen voor PT. Tot hier toe hebben ze wel loyaal voor alle hervormingen gestemd.
Op woensdag 11 maart kwam een einde aan die harmonie. PT en PVEM stemden in grote meerderheid tegen de elektorale hervorming waar maanden aan was gewerkt. Dit is geen breuk in onze steun aan de Presidente en aan de ‘Vierde Transformatie’ beklemtoonden de tegenstemmers, wel een meningsverschil over dit specifieke dossier.
Besparen
Claudia Sheinbaum had het beloofd in haar campagne en bij haar machtsovername. Er moet bespaard worden, maar er komen geen nieuwe belastingen. Het democratisch proces moet beter worden, minder kosten met meer participatie van de burgers.
Het voorstel voor een elektorale hervorming ging over in wezen twee punten:
Ten eerste zouden de kosten moeten verminderen. Mexico heeft, zo wordt gezegd, het duurste democratische systeem ter wereld. Vandaar dat werd voorgesteld om de subsidies aan de partijen te verminderen, de vaak zeer hoge lonen en pensioenen in het INE (het elektoraal instituut) en zijn nevenorganisaties te laten dalen, net zoals die van de verkozenen in de deelstaatparlementen.
Het tweede punt was de organisatie van de proportionele verkiezingen. Van de 500 federale volksvertegenwoordigers worden er 300 rechtstreeks verkozen en tweehonderd ‘proportioneel’. Tot hiertoe konden kiezers echter niet beslissen voor wie ze specifiek kozen, ze stemden voor een partij en de proportioneel verkozenen werden aangeduid door de partijen zelf. Zo konden een aantal partijbonzen in het Parlement aanwezig zijn zonder ooit verkozen te worden.
Andere bepalingen gingen ovor de financiële bijdragen aan partijen, volksraadplegingen, afschaffen van lokale en nationale privileges, en zo meer.
Hegemonie
Dat de oppositiepartijen tegen waren, kon worden verwacht. Voor de oude PRI was dit een ‘ley Maduro’, een wet zoals de ex-President van Venezuela zou hebben gewild om alle macht naar zich toe te trekken. Voor PAN was het een aanval op de democratie. Er zou ook te weinig worden gedaan om narcofinanciering onmogelijk te maken. Bij de Movimliento Ciudadana (Burgerbeweging) was de kritiek minder heftig en een aantal leden kon eigenlijk best leven met de hervorming.
PT en PVEM zaten vast. Ze wilden wel steunen, maar dan ook weer niet. Ook voor hen was het een aanval op de democratie, hoewel kan worden getwijfeld of het niet in eerste instantie hun eigen belangen waren die ze verdedigden, zowel financieel als wat de proportionele vertegenwoordiging betreft. In de vele debatten op televisie waren nooit echt substantiële bezwaren te horen.
Het voorstel werd dus verworpen. Voor Claudia Sheinbaum is het helemaal geen tegenslag, zo zegt ze zelf. Zij heeft haar belofte aan het volk gehouden en dat zullen de mensen onthouden, aldus de Presidente. Het is inderdaad mogelijk dat de twee afvallige bondgenoten een politieke prijs moeten betalen voor hun tegenstem.
In 2027 zijn er ‘mid-term’ verkiezingen, dan zal duidelijk worden of de scheurtjes in de coalitie grotere gevolgen hebben.
Waar alle tegenstemmers het min of meer over eens zijn is dat Sheinbaum en Morena naar een tweepartijenstelsel streven, waarbij Morena onvermijdelijk de overmacht zou hebben.
‘Plan B’
Volgende week zal Morena een ‘Plan B’ voorleggen aan het Parlement, met die punten die geen grondwetswijziging vergen en dus met de gewone meerderheid van Morena kunnen goedgekeurd worden. Sheinbaum zou zo’n 4 miljard Pesos (om en rond de 200 miljoen Euro) willen besparen. Ze wil beslist een eind maken aan de privileges die sommige verkozenen zich toekennen. Lonen van 25.000 € per maand zijn geen uitzondering.
Deze tegenslag is wel degelijk een klap voor de Presidente. De elektorale hervorming maakte integraal deel uit van haar project om het democratisch proces te versterken. Het is niet gelukt.
