‘No Ponte’ riepen eind november 15.000 betogers in de straten van de Siciliaanse stad Messina. We beginnen hoe dan ook volgend jaar aan de bouw van de brug over de Stretto, de zee-engte van Messina, , zei vice-premier Matteo Salvini vanop de overkant in Calabrië. Hoe valt dat te rijmen, een soberheidsbeleid met allerlei bezuinigingen, maar tegelijk minstens 13,5 miljard euro voor een brug waartegen de weerstand even oud is als het idee zelf.
No Ponte
De tegenstand zoals die in Messina al meermaals op straat kwam, omvat zowat alle bestaande milieubewegingen en lokale burgergroepen, naast zeven politieke partijen en vijf vakbonden. Dat geld moet besteed worden aan infrastructuur die veel dringender en veel noodzakelijker is, zei Elly Schlein, de voorzitster van de Democratische Partij (PD) in Messina.
De comité’s No Ponte kregen ineens versterking vanuit het Rekenhof dat de stopzetting van de procedure beval, onder meer omdat de regeringsbeslissing van 6 augustus, de definitieve goedkeuring, de voorschriften van de EU schendt. De regering besliste om zich daar niets van aan te trekken. Een vice-minister van Salvini suggereerde zelfs de bevoegdheden van het Rekenhof, die grondwettelijk zijn vastgelegd, op te heffen.
Een brug van 13,5 of meer miljard om Sicilië met Calabrië te verbinden, terwijl veel wegen in die twee regio’s in erbarmelijke staat zijn en het spoorverkeer er minderwaardig is, dat klopt niet, aldus de oppositie. De Mezzogiorno – het zuiden van Italië – heeft andere noden.
Toch roepen Salvini, leider van de extreemrechtse Lega, en de andere regeringspartijen – Fratelli d’Italia van premier Giorgia Meloni en Forza Italia – de ontwikkeling van de Mezzogiorno in als argument voor dat project. Dankzij die brug krijgen zoveel mensen makkelijker toegang tot Sicilië, aldus Salvini in een lyrische bui.
Oude droom
De brug die er nog niet is, heeft wel een lange voorgeschiedenis. Het was ook een geesteskind van wijlen Silvio Berlusconi, evenals Salvini een noorderling, wel met stevige zakelijke, politieke en persoonlijke wortels in Sicilië. De architect van Berlusconi’s partij Forza Italia, de Siciliaan Marcello Dell’Utri, werd in 2014 tot zeven jaar gevangenis veroordeeld wegens lidmaatschap van een maffia-organisatie – hij zat er vier van uit. De opposanten van ‘No Ponte’ schrijven die noordelijke belangstelling ook toe aan het feit dat de meeste grote werken zullen gebeuren door noordelijke ondernemingen en weinig zullen bijdragen tot tewerkstelling in het zuiden.
Vóór Berlusconi hebben zoveel anderen aan een brug gedacht. Er zou er zelfs een zijn geweest. In 250 vóór Christus zou consul Lucius Caecilius Metellus een voorlopige brug hebben aangelegd om 104 buitgemaakte olifanten naar de overkant te brengen. In de eeuwen daarop bleef men er over fantaseren. Het was pas met de Italiaanse eenmaking in 1861 dat het idee weer opdook, al waren er ten zuiden van Napels nauwelijks wegen, laat staan spoorwegen, om met elkaar te verbinden.
Eerste steen
De fascistische Duce Benito Mussolini zag in een brug wel de mogelijkheid om een groots historisch monument neer te zetten. We gaan er na de oorlog met een brug voor zorgen dat Sicilië geen eiland blijft, zei hij in 1942. Na die voor hem slecht afgelopen oorlog, kwam het idee weer naar boven toen in de jaren 1950 Rome de problemen van de Mezzoggiorno ‘ontdekte’ en er over grote werken ter ontsluiting van het zuiden werd gepraat. Het zou een brug worden van 3,6 kilometer, bijna uitsluitend over het water. Sceptici herinnerden toen aan de zware aardbeving van 1908 waarbij Messina volledig werd verwoest.
Tussendoor doken allerlei ontwerpen op, waaronder een naar het model van de Golden Gate in San Francisco. Er kwam in 1969 een internationale competitie met meer dan 150 inzendingen. Daar bleef het bij.
Alhoewel, de Ponte bleef fascineren. Er werd een maatschappij opgericht voor de aanleg en in 1984 werd gezocht naar een datum voor de eerstesteenlegging van de werken. Geen enkele van de vele opeenvolgende regeringen zette echter een concrete stap. De besparingsronden volgden elkaar deze eeuw op en in 2011 kondigde de ‘technocratenregering’ van Mario Monti aan dat ze de betrokken dienst ging opdoeken. Zelfs dat was een te grote inspanning, de betrokken maatschappij overleefde alle regeringen. De beruchte kracht van de inertie.
Tot dus de regering van Meloni, met twee extreemrechtse partijen (Fratelli en Lega) en één stevig rechtse (Forza) die het alle drie zien zitten om iets spectaculairs te verwezenlijken, iets dat de geschiedenis ingaat. De brug is meer dan ooit een politiek monument. Ze komt er hoe dan ook, aldus Salvini, Rekenhof en EU-regels zullen dat niet tegenhouden.
No Ponte, ze komt er in geen geval, aldus de vastberaden tegenstanders onder wie burgers die onteigend worden.
