In Italië hebben strategen van uiterst-rechts veel geleerd van Antonio Gramsci’s geschriften over culturele hegemonie. Nu ze met de regering Giorgia Meloni aan de macht zijn, gebruiken ze die kennis om de methodes van marxist Gramsci voor eigen profijt aan te wenden. Ze richten zich onder meer op media, onderwijs, culturele instellingen. En op de structuur van de macht zelf. Voorop staat de controle over overheidszender Rai.
Berlusconi
De Rai is sinds de oprichting in 1954 een instelling met invloedzones. Tijdens de zogenaamde “eerste republiek”, die in 1992 ter ziele ging, was de Rai zoals alles wat met overheid had te maken, voorwerp van ‘lottizzazione”, verkaveling. Rai 1 dat was de christendemocratie, Rai 2 was voor de socialistische PSI en de ‘intellectuele’ Rai 3 voor de communistische PCI. Dat werkte tot 1994, toen mediamagnaat Silvio Berlusconi de verkiezingen won en premier werd.
Deze Berlsuconi had eerder een privé mediarijk uitgebouwd dankzij zijn politieke vrienden in het ‘oude’ systeem, de socialistische kopman Bettino Craxi voorop. Berlusconi’s Mediaset was, met zijn drie zenders, een enorme concurrent van de Rai. Zijn partij Forza Italia werd gelanceerd met een grootse tv-show op Mediaset, wat meteen het impact van zijn mediarijk illustreerde. Berlusconi had er dus alle belang bij die Rai onder controle te nemen om die als concurrent te verzwakken. Wat hij dan ook deed. Rai en justitie (om uit handen ervan te blijven) waren zijn absolute prioriteiten.
Dankzij Berlusconi (topfiguur van EVP) kwam de moederpartij van Meloni’s Fratelli dt’Italia, namelijk de postfascistische Nationale Alliantie, mee aan de macht. Het is een oud voorbeeld hoe “klassiek rechts” (in dit geval een partij van de EVP) uiterst-rechts aan de macht hielp brengen. De Rai is voor de postfascisten van Meloni dus geen onbekend terrein.
“Evenwichtige” censuur
Uiterst-rechts, zowel de Fratelli als de Lega van Matteo Salvini, zit duchtig pionnen te verschuiven om wat ze noemen “het evenwicht te herstellen”. Want in hun ogen is de Rai een links nest, iets wat rechts zowat overal ter wereld zegt over media die naar enige objectiviteit streven, die zich aan de feiten houden en daar de feitelijke achtergrond bij geven. Maken we dat trouwens niet mee bij de VRT waar in naam van het evenwicht, kwaliteit moet wijken? Alsof je een dosis links en een dosis rechtse informatie zou kunnen brengen.
Het incident dat sommigen wakker schudde, was de censuur in april tegen Antonio Scurati, auteur van M – M voor Mussolini. Scurati wou er op 25 april, de zege op het fascisme, op wijzen dat de postfascisten van Meloni zich afkeren van het antifascisme waarop de Italiaanse Republiek is gebouwd. De uitzending werd geschrapt. Zoals er al eerder programma’s over politiegeweld en abortus waren afgevoerd.
Verscheidene internationale federaties van journalisten waarschuwden in mei tegen de toenemende onderdrukking van persvrijheid in Italië.
Sinds vorig jaar zijn er op diverse niveaus bij de Rai zuiveringen bezig, kritische stemmen worden geweerd uit naam van herstel van evenwicht.
Incoronata Boccia, nieuwe directrice van het nieuwsjournaal op Rai 1, “herstelt dat evenwicht “ o.m. door abortus als “moord” te bestempelen. Maar dat wordt de boventoon bij de Rai die als opdracht krijgt de nataliteitspolitiek van de regering te ondersteunen. Italië moet weer meer kroost hebben. Zoals Italië fier moet zijn op zijn verleden, waartoe ook dichter Gabriele D’Annunzio, wegbereider van het fascisme, behoort.
Ursula en Giorgia
Die klachten over censuur deden een bel rinkelen in Brussel. Bij de EU werd een onderzoek gestart. De EU Commisie volgt “negatieve trends” inzake persvrijheid in Italië op de voet, zei Vera Jourova, verantwoordelijke bij de EU voor naleving van de rechtsregels. Maar volgens ‘Politico’ heeft Commissievoorzitster Ursula von der Leyen dat in de kiem gesmoord. Ze rekent immers op Meloni voor steun bij haar herverkiezing deze week.
Ook in de culturele instellingen wordt gezuiverd. Een van de verantwoordelijken is de sinistere vice-minister van Cultuur Vittorio Sgarbi die al decennia gesponsord door Berlusconi de cultuurwereld teistert. Hij werkte zich onlangs weer in het nieuws met bijzonder vulgaire seksistische uitspraken.
Om hegemonie op te bouwen in de culturele, en ook academische, wereld, ontbreekt het uiterst-rechts vooralsnog aan de nodige talenten daarvoor, geven ze ook bij Fratelli d’Italia toe. Vandaar het belang om de geesten goed te bewerken in het onderwijs, met aanpassing van leerstof en door het weren van thema’s rond seksualiteit, gender, minderheden en andere ‘delicate onderwerpen’. Minister van Opvoeding Giuseppe Valditara (Lega) zou in het lerarenkorps graag “vermannelijken”, want het gezag op school lijdt aan het huidig overwicht aan vrouwen, aldus deze grote pedagoog. Het patriottisme moet worden aangewakkerd, onder meer door de verplichting christelijke hoogdagen te vieren.
Premier boven
Naast de culturele instellingen worden ook de instellingen van de Republiek aangepakt. De grondwet, resultaat van het antifascisme, voorziet in een parlementair tweekamersysteem met een president die garant staat voor naleving van die grondwet en voor evenwichten. Een deel van rechts heeft daar altijd een fundamentele zwakte in gezien en weet daaraan de instabiliteit van de republiek tot 1992. Terwijl er helemaal geen instabiliteit was, het waren steeds dezelfde die regeerden. Vooral interne crisissen binnen de christendemocratie leidden ertoe dat er vaak van premier werd gewisseld, maar dezelfde kwamen steeds terug. Giulio Andreotti was zeven keer premier en zat in 33 regeringen.
Meloni wil dat veranderen. Ze wil dat de premier rechtstreeks en voor vijf jaar wordt gekozen en uitgebreider bevoegdheden krijgt. Waarbij ze aan zichzelf denkt. Dat zou grote bevoegdheden geven inzake onder meer onderwijs. Want ook daar wil uiterst-rechts nar een meer conservatieve en nationalistische inhoud.
In 2016 organiseerde toenmalig premier Matteo Renzi, leider van de Democratische partij en nu centrumrechts, een referendum over een hervorming van de instellingen. Ook die beoogde een sterkere premier en regering. De kiezers verwierpen het met 60 % waarop Renzi aftrad. Meloni voelt zich gesterkt door de uitslag bij de EU-verkiezingen en wil de gok wagen.
