Nog een kleine opstoot en het werd een duel tussen Macron en Mélenchon, zuchtten ze zondagavond bij La France insoumise (LFI), of beter: bij de Union Populaire die LFI “overstijgt”. Naarmate de resultaten uit de volkswijken rond Parijs binnenkwamen, steeg het percentage stemmen voor Jean-Luc Mélenchon met de minuut. Maar niet genoeg om de uiterst-rechtse Marine Le Pen voorbij te steken.
Volkspool
Dat, de tweede ronde, is niet gelukt. Maar er komt een derde ronde aan en daar staat LFI nu aan zet. LFI, eerder de Union Populaire. Want het ticket LFI is in de campagne niet gebruikt, Mélenchon was de kandidaat van de Union Populaire waarvoor zelfs een apart parlement was ‘bijeengeroepen’, door de campagneploeg van Mélenchon.
Voor die ploeg is het relatief succes van de kandidaat de bevestiging van wat ze de derde pool noemen: le pôle populaire, naast de liberale van president Emmanuel Macron en de uiterst-rechtse rond Le Pen en Eric Zemmour. Dus duidelijk geen ‘pôle de gauche’, geen linkse pool, wel een ‘volkse’.
Links zal noodgedwongen tot samenwerking moeten komen om te beletten dat hij gewoon uit de Nationale Assemblee verdwijnt. Ook LFI/Union Populaire, want het succes van kandidaat Mélenchon is één zaak, lokale inplanting is een andere.
Vorige keer, in 2017, haalde Mélenchon – met steun toen van de communistische PCF – ook wel 19,6 % van de stemmen. Maar bij de daaropvolgende parlementsverkiezingen haalde LFI nauwelijks genoeg gekozenen, 17, om in de Assemblee een fractie te kunnen vormen.
Volkswijken
De mélanchonisten hebben wel sterke troeven in handen. Uit een eerste analyse blijkt vooral de sterke stedelijke inplanting van de LFI-Union Populaire. Mélenchon wordt in bijna alle grote stedelijke agglomeraties nummer één. Met telkens zeer hoge percentages in de volkswijken.
Marseille: 31,1 %. Lyon, 31,8 %, een stad met een groene burgemeester waar de groene kandidaat Yannick Jadot 7,7% haalt. Idem in het nabije Grenoble, met al jarenlang een groene burgemeester: Mélenchon 39 %, Jadot 8,9%. Idem in de groen bestuurde steden Bordeaux: 29%, Jadot 5,2; Straatsburg 35,5 tegen 6,4%. De groene kiezers van de gemeenteraadsverkiezingen stemden deze keer Mélenchon.
Verder: Rijsel, 40,5%, Rennes 36,3, Montpellier 40,7, Toulouse 37 %, met volstrekte meerderheden in de volkswijken. Ook volstrekte meerderheden in bij voorbeeld Roubaix (52,5) en vooral in de ‘rode departementen’ Seine-Saint Denis en Val-de-Marne. De socialistische, groene en communistische kiezers hebben er massaal op Mélenchon gestemd.
Het contrast is groot met de aanhang van de uiterst-rechtse Marine Le Pen die er in die grote steden nauwelijks aan te pas komt. Zij haalt het vooral in het zogenaamde “France périphérique”, de zich verwaarloosd voelende kleine steden en dorpen. Met sterke inplanting in het noorden (in Hauts-de-France 33 %), het noordoosten en het zuidoosten waar uiterst-rechts al lang sterk staat. Waar ze ook meer concurrentie heeft van Zemmour die hoge percentages haalt in de rijkere oorden van de Azurenkust, en in de grote bourgoisoorden als Versailles, Neuilly-sur-Seine en de duurdere westelijke buurten van Parijs. Een zeer duidelijk bourgeoispubliek, terwijl Le Pen een veel volksere aanhang heeft.
Jongeren
Wat de Union Populaire van Mélenchon vooral hoopvol stemt, is de sterke aanhang bij de jongeren. Die zijn wel minder talrijk gaan stemmen dan de oudere generaties, maargvolgens de peilingen stemde 34 % van de opgekomen nieuwe kiezers, tussen 18en 24 jaar, voor Mélenchon. De ploeg Mélenchon beschikt dan ook over zeer veel jonge medewerkers die erg thuis zijn in alle vormen van “sociale media”. Men hoeft dus niet in een konijnenpak te kruipen, om nieuwe kiezers aan te spreken.
Die ploeg zorgde alweer voor een bijzonder goed uitgeruste campagne. Maar er was niet alleen de vorm, Mélenchon pakte ook uit met een inhoudsvolle campagne, met duidelijk sociale accenten rond lonen, arbeidsvoorwaarden, sociale en collectieve voorzieningen. Waardoor veel negatieve kanten van LFI in de schaduw bleven. Interne democratie is bij LFI ver te zoeken, wat de voorbije jaren reeds tot enkele interne crisissen leidde. Er is geen enkele duidelijke structuur, waardoor alles van erg bovenaf wordt beslist.
Mélenchon en LFI staan ook op een zeer “soevereinistische” lijn, la France en de driekleur voorop, het patriottisme primeert op het internationalisme. Tijdens de pandemie stelde Mélenchon zich erg dubieus op tegenover de vaccinaties. LFI liet zich ook meeslepen in door de Moslim Broeders geïnspireerde campagnes tegen “islamofobie”.
Links
Maar nu de “mélenchonisten” de rest van links in de presidentsverkiezingen deels hebben opgezogen, kunnen groenen communisten en sociaaldemocraten – voor zover die niet bij Macron zitten, weinig anders dan praten met de Union Populaire. Gewoon uit zelfbehoud. Zonder een degelijk akkoord dreigt links inderdaad zogoed als uit het parlement te verdwijnen.
Dat links er globaal niet goed voor staat, heeft ook te maken met de nederlagen van de voorbije jaren in de sociale strijd. Dat was al zo oder de ‘socialistische president’ François Hollande, dat was zeker zo onder Macron die de arbeidswetgeving verder ondernemersvriendelijk maakte en de sociale uitkeringen (zoals werkloosheidsvergoeding) drastisch afbouwde.
Er staan de komende jaren nieuwe sociale conflicten op stapel. Met een verzwakt links, een zwakke verdeelde vakbondwereld dreigen nieuwe nederlagen die telkens weer uiterst-rechts in de kaart spelen.
De linkse kiezers die resten, hebben niet alleen een “nuttige” stem uitgebracht, ze hebben vooral een radicale stem laten horen. De sociaaldemocratie, tot vijf jaar geleden een van de twee grote machtspartijen, is ten onder gegaan aan haar neoliberaal beleid en kan zich nu hoogstens vastklampen aan haar lokale bolwerken. Het groene EELV beantwoordde tot vorige week niet eens de verzoeken van LFI tot een gesprek.
Vooral bij dit EELV dreigt dat tot felle spanningen te leiden tussen de vleugels die al langer met Mélenchon willen samenwerken en de strekkingen rond Jadot. Die laatste spendeerde in de campagne heel wat energie in aanvallen op Mélenchon, “vriend van Poetin”, terwijl Jadot de Navo omarmde.
