Vakbondseenheid loont
President Macron kon er, zelfs al zat hij donderdag in Spanje, niet naast kijken: de actiedag van de vakbonden tegen zijn gehate pensioenwet, is een onverwacht groot succes. De woede is groot over dit brutaal en onrechtvaardig voorstel, en uit zich op straat en op de werkplaatsen. Het massaal succes van de actie is te danken aan het feit dat de vakbonden, na 12 jaar, eindelijk weer aan hetzelfde zeel trekken.
Merci Macron
Die eenheid is dan weer deels te danken aan Emmanuel Macron. De president vindt dat vakbonden alleen een rol, dan nog beperkt, kunnen spelen in de bedrijven, niet nationaal. Hij heeft globaal alleen maar misprijzen voor het zogenaamde ‘middenveld’. Voor hem is macht helemaal verticaal, gaullistisch: hij bovenaan, onder hem het volk, niets daartussen.
Aan zijn zijde heeft hij evenwel de Medef, de patronale bond die zijn pensioenplan volop steunt. Zelfs een vakbondsleider al Laurent Berger van de CFDT, tot voor kort erg meegaand, vindt het niet meer kunnen. Met die president valt niet te praten.
Het is sinds 2010 geleden dat ze samen optrokken, toen ook al tegen een pensioenhervorming. Acht vakbonden op één lijn krijgen, het leek een onmogelijke droom. De strijdlustige bonden CGT en ‘Solidaires’ (met SUD) stonden de jongste jaren vaak alleen op de barricades. Naargelang de sectoren en thema’s deden die van Force Ouvrière (FO) mee; die van de UNSA (autonomen) en van de CFDT waren minder van de partij. Dan zijn er nog de FSU (Fédération Syndicale Unitaire) die vooral in het onderwijs is ingeplant, de kleine christelijke CFTC en de bond van de kaders CFE-CGC. Dat is het. De vakbonden kregen voor de actiedag versterking van 5 jeugdorgnanisaties.
Keerpunt
Acht bonden, zelfs samen vormen ze niet zo een grote macht, de syndicalisatiegraad ligt in Frankrijk vooral in de privésector erg laag. Vakbonden kunnen vooral druk uitoefenen in bedrijven en sectoren waar ze wel ingeplant zijn. Om nationaal op het beleid te wegen, bleek deze eeuw door de verdeeldheid en de zwakke inplanting niet mogelijk.
De actiedag van 19 januari 2023 kan het begin van een keerpunt zijn. Er is al jaren zoveel colère opgekropt. Het brutale en onrechtvaardige karakter van de beoogde pensioenhervorming komt bovenop het jarenlange misprijzen tegenover al wie bescheiden van werken moet leven. De president begon met de taks op de fortuinen; de ISF, af te schaffen, gaf de ondernemers de ene fiscale cadeau na de ander.
Op de anderen, ‘les gens en bas’, werd neergekeken. “De mensen die ik heb gevolgd, zoals kassiersters, zorgverstrekkers, mensen in de dienstensector…zijn doodop. De simpele boodschap van ‘je zal langer werken’ komt bij hen hard aan. Hun werk is helemaal niet emanciperend, vroeg opstaan, zware inspanningen, druk…Wat is daar emanciperend aan. Degenen die de touwtjes in handen hebben, hebben het allicht goed, maar ‘les gens en bas’amuseren zich minder”. Aldus Frédérgic Brunnquell, maker van de documentaire ‘Classe moyenne, les révoltés’, die uitgebreid het leven van die categorieën werkers volgde.
Extra straf
Die mensen langer doen werken, zonder enig uitzicht op betere verloning of arbeidsvoorwaarden, leidt tot steeds meer sociale woede. Het zijn die categorieën bovendien die extra worden gestraft in Macrons voorstel: pensioenleeftijd op 64 en 43 jaar bijdragen voor een vol pensioen.
Iemand met een lagere opleiding die op 19 begint te werken, zal op 62 al 43 jaar hebben bijgedragen en moet dan nog twee jaar extra bijdragen betalen ten gunste van hogere categorieën. Komt daar bij dat mensen met een lagere opleiding volgens de demografische statistieken een levensverwachting hebben die drie jaar lager ligt dan bij hoger opgeleiden. Die dus gemiddeld drie jaar minder kunnen genieten van een pensioenuitkering.
Er zijn nog andere aspecten. Daaronder de tewerkstellingsgraad van senioren die in Frankrijk bijzonder laag ligt. Omdat de ondernemers van Medef hen opzij schuiven, hen sneller ontslaan en hen zeker niet aannemen. Waardoor velen dan nog wat extra jaren in werkloosheid terechtkomen, met lagere pensioenuitkeringen als gevolg. Bovendien is er het voorbije jaar zwaar geknabbeld aan de duur en bedrag van de werkloosheidsuitkeringen.
Afknagen
De pensioenen zelf zijn de voorbije decennia ook afgeknaagd. Jamaar, zegt de regering, de huidige gepensioneerden hebben gemiddeld een hogere levensstandaard dan de actieven. Ze hebben geen afbetalingen meer, zijn meestal eigenaar van hun woning, moeten geen kinderen opvoeden… Maar dat zegt ook veel over de levensstandaard van de actieven die het met minder dan vroeger moeten stellen. Geblokkeerde lonen, precaire arbeidssituaties, minder goedkope dienstverlening, enz.
Aan de pensioenbedragen zelf wordt ook geknaagd. Al lang trouwens. Sinds 1987 is het pensioen idoor allerlei ingrepen (zoals niet langer koppelen aan loonevolutie) met een kwart gedaald. Momenteel heeft een gepensioneerde 52 % van het gemiddelde loon van de thien laatste werkjaren. De pensioenraad COR voorziet dat dit over enkele jaren nog 37 % zal zijn. Dat zijn dus geen roze perspectieven.
Krachtproef
Het succes van 19 januari is beslist een hoopvolle start. Het wordt beslist een lange krachtproef die zal moeten volgehouden worden, zal moeten uitgebreid worden. Wellicht tot een algemene staking van langere duur, hoe dan ook tot het voorstel wordt ingetrokken en de wereld van de arbeid eindelijk weer aan zet k:omt.
