(Geactualiseerd dinsdag 20u)
JD Vance kan zijn lijst van aanslagen op de democratie in Europa uitbreiden met Frankrijk: Marine Le Pen zal geen kandidaat kunnen zijn bij de volgende presidentsverkiezingen. VS vice-president Vance en gelijkgestemden als Vladimir Poetin zijn in de weer; Viktor Orban twitterde al snel “Je suis Marine”. Zoals bekend hebben de fans van Le Pen hun sporen verdiend, of in geval van Vance aan het verdienen, in de afbraak van een rechtsstaat.
Marine Le Pen gaat uiteraard in beroep, maar dat is niet opschortend voor de straf van niet-verkiesbaarheid – justitie kondigde aan dat er tegen de zomer van 2026 een uitspraak komt. Le Pen hoopt dat daar de maatregel van niet-verkiesbaarheid wordt ingetrokken. Ze noemt haar veroordeling in eerste instantie een politieke afrekening, partijvoorzitter Jordan Bardella kondigt een vreedzame campagne aan tegen de straf. Daarbij wordt het accent gelegd op de ‘onredelijkheid’ ervan, dat ze niet in verhouding staat tot de overtreding. Een merkwaardige redenering voor een partij die steevast aandringt op strengere toepassing van de wet en strenge uitvoering van straffen. Het ‘Syndicat de la Magistrature’ wijst erop dat de rechters wetten toepassen die door de volksvertegenwoordiging zijn uitgevaardigd.
Daarop antwoorden Le Pen en haar partij dat het aan de kiezer is om op te treden als rechter. Een argument dat merkwaardig bijgetreden wordt door Jean-Luc Mélenchon, patron van La France insoumise (LFI). De kiezer moet het laatste woord krijgen. De beginselen van de rechtsstaat moeten opzij geschoven worden… Het is de droom van Mélenchon dat het bij de volgende presidentsverkiezingen tot een duel tussen hemzelf en Le Pen komt.
Schuldig
Is Marine Le Pen dan ten onrechte uitgesloten? Zij is na een normaal proces – geen schijnproces zoals in bij voorbeeld Rusland of Turkije – schuldig bevonden aan verduistering van overheidsgeld. Ze was de spil van een oplichting met fictieve arbeidsplaatsen bij haar fractie in het Europarlement. De huidige Franse premier François Bayrou is voor iets gelijkaardig vrijgesproken,maar riskeert nog altijd een veroordeling in beroep. Vandaar zijn schroom in deze affaire.
In het geval van Le Pen zijn de regels van de rechtsstaat, en dat is toch niet onbelangrijk, gevolgd. Dat dit de weg vrijmaakt voor haar sinistere partijvoorzitter Jordan Bardella, is geen prettig neveneffect. Bardella is net terug van een bezoek aan zusterpartij Likoud in Israël. Neta,nyahu die ook al druk bezig is met een regelrechte aanval op wat rest van de rechtsstaat.
Het Rassemblement National (RN) van Le Pen en zijzelf beweren dat hier slechts politieke motieven hebben gespeeld. Ze hadden op een tegengebaar gerekend voor het feit dat ze de kandidaat van president Emmanuel Macron voor de leiding van het Grondwettelijk Hof, Richard Ferrand, hadden helpen verkiezen door zich bij de stemming te onthouden. Maar nu de rechter de onmiddellijke niet-verkiesbaarheid besliste, kan ze daar allicht niet op rekenen. Van politieke spelletjes gesproken.
In koor
Het RN krijgt in zijn aanval op een “politieke afrekening’ bijval van zijn vrienden in het buitenland. Machtige vrienden, van Washington tot Moskou.
Poetin bestempelde via zijn woordvoerder de uitspraak in Parijs als de zoveelste afbraak van democratie. De Russische president heeft via zijn (inderdaad ‘zijn’) justitie al vaak concurrenten uitgeschakeld met een verbod om deel te nemen. Niet dat een rivaal ook maar enige kans zou maken, maar het is verkieslijker zelf je “tegenkandidaten” te kiezen.
De Turkse president Erdogan heeft dat voorbeeld zonet gevolgd door zijn voornaamste rivaal, Ekrem Imamöglu, van zijn diploma en nadien van zijn vrijheid te beroven. Maar Erdogan kan rekenen op steun uit Washington (en Moskou); Elon Musk berooft Erdogaans critici zelfs van hun digitale communicatie;
Orban manifesteert zijn misprijzen voor een internationale rechtsorde door een veroordeelde oorlogsmisdadiger, Benjamin Netanyahu, uit te nodigen. Het internationaal arrestatiebevel lacht hij gewoon uit.
Roemeens geval
Op zijn beruchte toespraak van 14 februari 2025 (een datum om te onthouden) in München, had Vance het ook over de Roemeense presidentsverkiezingen. Daar had het Grondwettelijk Hof de eerste ronde van die verkiezingen op 24 november ongeldig verklaard. De man opnummer één, Calin Georgescu, zou duistere financiële en andere steun hebben gekregen, vermoedelijk ook uit Moskou. Daar werd geen enkel concreet bewijs voor aangebracht.
Daarop werd beslist in mei nieuwe verkiezingen te houden. Maar hetzelfde Hof heeft de winnaar van de eerste ronde, Georgescu, geschrapt als kandidaat. Het enige duidelijk motief is politiek: die uiterst-rechtse man zou wel eens kunnen winnen en hij is tegen hulp aan Oekraïne.
Is dat de aangewezen manier om uiterst-rechts politiek uit te schakelen? EU-landen met wetgevingen tegen het heroprichten van fascistische partijen, hebben duidelijk niet gewerkt. In Duitsland heeft AfD onlangs het gekende succes geboekt, in Italië zijn ze via verkiezingen aan de macht gekomen. Met hulp van de EVP die ook in enkele andere landen een handje toesteekt.
Rechtsstaat
Om even terug te keren naar Frankrijk: daar hebben magistraten zeer onlangs alarm geslagen over de toenemende aanvallen op de rechtsstaat, gewoon op de beginselen ervan. Dan kijken de meeste richting Bruno Retailleau, de huidge minister van Binnenlandse Zaken die onlangs verklaarde dat de rechtsstaat niet onaantastbaar mag zijn. Retailleau is kandidaat-voorzitter van de rechtse Les Républicins en in stilte kandidaat-president. Met Le Pen is er ter uiterst-rechterzijde al een serieuze concurrent weg.
Hoe de rechtstaat in de VS wordt aangevallen, is intussen dagelijks nieuws. Alhoewel, we hebben daar nooit veel illusies mogen in hebben, ene rechtsstaat die bovenaf een Grondwettelijk Hof heeft waarvan de negen rechters politiek benoemden zijn die dankzij de vele benoemingen van president Donald Trump in 2016-2020 hun steentje in de afbraak bijdragen. Trump die luidop droomt van een derde ambtstermijn die nochtans legaal niet kan. Wuie maalt daar nog om.
