Emmanuel Macron wil de geschiedenis ingaan als de Franse president die de Fransen langer deed werken. Hij wou in zijn vorige ambtstermijn al een pensioenhervorming doordrukken, maar de coronapandemie en fel verzet, hebben dat verhinderd. Dat verzet is onverminderd gebleven, zijn eigen achterban is verdeeld. Macron wil de confrontatie aangaan, links en de vakbonden ook. Die organiseren een actiedag op zondag 16 oktober.
Grof geschut
Na zijn moeizame zege in de recente presidentsverkiezingen (maart) en het verlies van de meerderheid bij de parlementsverkiezingen (juni), beloofde de bewoner van het Elysée “minder verticaal” te zullen regeren – meer overleg dus. Maar dat is hij alweer vergeten, zijn pensioenplan zal er komen, en snel, ten allen prijze. Snel, al zal er formeel wel wat overleg zijn met de sociale partners. Maar de vakbonden zijn gewaarschuwd: het overleg is er slechts voor de vorm. Macron overlegt alleen met zichzelf..
Hij wou eerst via achterpoortjes zijn hervorming met latere pensioenleeftijd en afschaffing van diverse speciale stelsels, erdoor sluizen. Macrons bondgenoot François Bayrou, leider van de centrumrechtse MoDem, zette hem onder druk om het toch maar via een gewone wet te doen. Dus via een debat en stemming in het parlement – waar het regerende ‘Ensemble’ geen meerderheid heeft.
Bovendien zijn de :meningen binnen dat ‘Ensemble’ verdeeld. Nogal wat parlementsleden vrezen een verdere breuk tussen het Elysée en de openbare opinie. Is het regime bestand tegen een nieuwe revolte van ‘gilets jaunes’ gecombineerd met stakingen en mobilisaties van de vakbonden en links?
Dreigement
Macron haalt grof geschut boven. Hij zou artikel 49.3 van de grondwet kunnen inroepen, dan kan de wet zonder parlementaire weg worden doorgedrukt. Maar het gebruik van dat artikel is beperkt, hij kan het nog voor andere zaken nodig hebben, zoals de begroting. Bovendien is er het risico dat de Assemblée de regering mat zet met een stemming van wantrouwen. Vandaar dat Macron een ander dreigement bovenhaalt: in dat geval zal hij de Assemblée ontbinden en nieuwe verkiezingen uitschrijven.
Macron rekent op de rechtse Les Républicains (LR) om het niet zo ver te laten komen. De Assemblée heeft zopas de nieuwe wet op de werkloosheidsuitkeringen goedgekeurd, waardoor die voor massa’s werklozen inkrimpen of zelfs wegvallen. De tekst van de regering is zelfs harder geworden om zo de steun te kunnen krijgen van de 62 afgevaardigden van Les LR die daarop aandrongen Bij LR zijn twee zeer rechtse politici, Bruno Retailleau en Eric Ciotti, kandidaat om partijvoorzitter te worden. Ze bieden tegen elkaar op in harde standpunten.
Is Macrons dreigement van ontbinding meer dan bluf? Verkiezingen die rond de pensioenwet draaien, zouden voor het presidentieel kamp een catastrofe kunnen zijn, en vooral een geschenk voor het uiterst-rechtse Rassemblement National (RN). Ook links kan er bij te winnen hebben, voorop La France insoumise (LFP) van Jean-Luc Mélenchon dat mobiliseert tegen deze hervorming. Volgens een recente enquête (Elabe voor BFMTV) is 70 % van de Fransen tegen Macrons plan.
Drogredenen
De president hoopt niettemin op brede instemming voor een grotere gelijkschakeling, afschaffing van diverse stelsel voor sommige beroepen. Hij heeft op dat vlak al moeten inbinden, want die stelsels zijn niet uit de lucht gevallen: ze zijn meestal verkregen door acties om rekening te houden met het uitputtend karakter van bepaalde beroepen. En wat met de pensioenen van werknemers met precaire loopbaan of die om diverse redenen deeltijds werkten en dus volgens het plan te weinig bijdragen betaalden. Voor hen is er de belofte van een minimumpensioen van 1100 euro.
Het is echter vooral het optrekken van de pensioenleeftijd naar 65 jaar dat kwaad bloed zet. Fransen zien rond zich veel voorbeelden van oudere werknemers die aan de kant worden geschoven, welk nut heeft het dan die toestand met enkele jaren te verlengen.
Macron pakt uit met twee grote argumenten. Ten eerste, nu de gemiddelde levensverwachting beduidend is toegenomen, is het normaal dat men langer werkt. Tweede argument: met die stijgende levensverwachting gaat het aantal gepensioneerden alsmaar blijven toenemen en dat wordt onbetaalbaar.
De gemiddelde levensverwachting is de voorbije decennia toegenomen, maar de tendens is dat het stagneert (onder meer door covid). Door de pensioenleeftijd te verhogen neemt men echter de beste jaren van het bestaan als gepensioneerde weg, aldus een tegenargument. Maar bovendien merkt men zowel in Frankrijk als elders, dat oudere personeelsleden zeer vaak niet gewenst zijn, opzij geschoven worden. De werkloosheidsgraad bij ouderen ligt hoog en ze hebben geen enkel uitzicht op een job. Met de besnoeiingen in de werkloosheidsuitkeringen, zijn zij dubbel slachtoffer.
Onbetaalbaar? Momenteel is er een overschot. Dat zou binnen drie vier jaar veranderen, aldus het Rekenhof. De Conseil d’orientation des retraites spreekt dat tegen. Het stelsel zou alvast zonder problemen 2070 halen.
Naar krachtproef
Macrons plan is een maatschappijkeuze, aldus Clémentine Autain, parlementslid van LFI. “Wil men de inkomsten van kapitaal en van de superrijken verder laten stijgen, of wil men de rechten en bescherming van de massa van de bevolkilng verstevigen? Een meerderheid weigert nog verder te laten knagen aan onze pensioenrechten”. (Le Monde 7/10/2022). Links en de vakbonden rekenen op die meerderheid in de nakende krachtproef met het Elysée.
