Israël is schuldig aan massale schendingen van mensenrechten in Gaza. Israël is schuldig aan oorlogsmisdaden in Gaza. Israël is schuldig aan genocide in Gaza.
Er zijn bewijzen, er zijn officiële documenten, er zijn opinies van deskundigen. Er blijft altijd een marge voor interpretatie maar het is moeilijk om de feiten zelf in twijfel te trekken.
De Europese Unie is een Unie van waarden. Artikel 1bis van het Verdrag betreffende de Europese Unie zegt: “De waarden waarop de Unie berust, zijn eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, waaronder de rechten van personen die tot minderheden behoren. Deze waarden hebben de lidstaten gemeen in een samenleving die gekenmerkt wordt door pluralisme, non-discriminatie, verdraagzaamheid, rechtvaardigheid, solidariteit en gelijkheid van vrouwen en mannen.”.
De Verenigde Naties stelden in hun Handvest: “Wij, de volken van de Verenigde Naties, vastbesloten komende geslachten te behoeden voor de gesel van de oorlog, die tweemaal in ons leven onnoemelijk leed over de mensheid heeft gebracht, en opnieuw ons vertrouwen te bevestigen in de fundamentele rechten van de mens, in de waardigheid en de waarde van de menselijke persoon, in gelijke rechten voor mannen en vrouwen, alsmede voor grote en kleine naties, en omstandigheden te scheppen waaronder gerechtigheid, alsmede eerbied voor de uit verdragen en andere bronnen van internationaal recht voortvloeiende verplichtingen kunnen worden gehandhaafd, en sociale vooruitgang en hogere levensstandaarden in groter vrijheid te bevorderen.”
Er is ook nog de Universele Verklaring voor de Rechten van de mens: “Eenieder heeft aanspraak op alle rechten en vrijheden, in deze Verklaring opgesomd, zonder enig onderscheid van welke aard ook, zoals ras, kleur, geslacht, taal, godsdienst, politieke of andere overtuiging, nationale of maatschappelijke afkomst, eigendom, geboorte of andere status. Verder zal geen onderscheid worden gemaakt naar de politieke, juridische of internationale status van het land of gebied, waartoe iemand behoort, onverschillig of het een onafhankelijk, trust-, of niet-zelfbesturend gebied betreft, dan wel of er een andere beperking van de soevereiniteit bestaat.”
Dit zijn bindende teksten. Vandaar de vraag die iedereen stelt: waarom treedt de Europese Unie niet op? Waarom doet de ‘internationale gemeenschap’ niets? Waarom reageert geen enkele Lidstaat van de EU? Waarom is de VN machteloos? Waarom is er onvoldoende druk vanuit het middenveld om de regeringen aan te zetten de daad bij het woord te voegen?
Nie wieder? Wir haben es nicht gewusst? Jawel, het gebeurt en we weten het. Een volk wordt uitgehongerd en uitgemoord. Het gebeurt en we laten het gebeuren.
Staten
Het moet duidelijk zijn dat de macht in deze wereld nog steeds exclusief bij Staten en bij hun regeringen ligt. Hoeveel invloed van buiten af er ook mag zijn – van het middenveld maar ook en nog veel meer vanuit het bedrijfsleven – enkel Staten kunnen beslissen over internationale acties. Al onze internationale instanties zijn inter-statelijk. Binnen de EU zowel als binnen de Verenigde Naties zijn het de nationale regeringen die beslissen over wat er gebeurt. Niet zelden hebben sommigen een de facto of de iure vetorecht.
Wanneer sommige nationale regeringen menen – om welke reden dan ook – dat Israël moet ‘beschermd’ worden, als ‘enige democratie’ in het Midden-Oosten, als slachtoffer van ‘anti-semitisme’, als westerse bondgenoot, als onmisbare economische partner of als bastion tegen islamitisch terrorisme, dan blijven alle acties uitgesloten.
Individuele landen kunnen maatregelen nemen, maar kunnen het Associatie-akkoord van de EU bijvoorbeeld niet opzeggen. Ze kunnen wel de diplomatieke relaties bevriezen of de wapenleveringen stopzetten. Ze doen dat echter in grote meerderheid niet.
Er zijn tot hier toe ongeveer dertien landen uit het Zuiden die hun diplomatieke relaties hebben verbroken of hun ambassadeur hebben terug geroepen. Veel meer kunnen ze echter niet doen. Het resultaat is dus navenant.
Uiteraard kan men wijzen op de eens te meer grote kloof tussen Noord en Zuid, maar het aantal landen dat sancties heeft genomen blijft beperkt en het resultaat ervan is zo goed als nihil.
Er zit vandaag weliswaar wat beweging in de standpunten van sommige landen. Er wordt erkend dat er oorlogsmisdaden gepleegd worden. Helaas alweer zonder gevolgen, dit is, zonder dat er sancties volgen.
Het valt te vrezen dat die voorzichtige en vaak loze woorden enkel zijn bedoeld om een beschuldiging van medeplichtigheid te ontlopen. ‘Kijk eens, we hebben wel degelijk geprotesteerd’. Maar geen sancties genomen, geen wapenleveringen stop gezet.
Staten en internationale instellingen blijven dus gewild en ongewild volkomen machteloos. Ze laten een genocide gebeuren.
Gerechtelijke acties
Democratie en de rechtsstaat bestaan slechts bij gratie van een onafhankelijk gerechtelijk apparaat en een middenveld dat acties kan voeren om regeringen op betere en andere gedachten te brengen.
De procedures die juridisch mogelijk zijn op nationaal vlak blijven echter beperkt. Men kan in sommige gevallen een beroep doen op een ‘universele bevoegdheid’. Acties van het Internationaal gerechtshof of het Internationaal Strafhof kunnen meer uithalen.
Er is al jarenlang – van vóór de aanslag van 7 oktober – een onderzoek bezig bij het Internationale Strafhof naar de bezetting van Palestina door Israël. Het is dit onderzoek dat enkele maanden geleden leidde tot een arrestatiebevel tegen premier Netanyahu, zijn minister van defensie Gallant en Hamas leider Mohamed Deif.
Zuid-Afrika diende een zaak in bij het Internationale Gerechtshof. Een tiental Staten hebben zich hierbij aangesloten. Hieruit volgende bindende uitspraken voor Israël om alles te doen om daden te voorkomen die als genocide kunnen beschouwd worden. In mei werd Israël bevolen de militaire actie meteen stop te zetten.
Het resultaat van dit alles is dat de VS sancties nemen tegen de rechters die het arrestatiebevel hebben uitgevaardigd. In Europa hebben diverse leiders – waaronder Belgisch premier De Wever – verklaard dat ze Netanyahu niet zullen aanhouden mocht die zich op hun grondgebied bevinden.
Indien zelfs Staten die het Statuut van Rome hebben ondertekend geen gevolg geven aan uitspraken van het Hof, dan is het hek van de dam. Dan kan enkel nog gesproken worden van manifeste onwil om juridisch vastgesteld onrecht tegen te gaan.
In Frankrijk werd afgelopen week een zaak aangespannen door Franse organisaties tégen een aantal Frans-Israëlische burgers die mee schuldig zouden zijn aan het verhinderen van humanitaire steun aan Gaza en dus aan oorlogsmisdaden.
Het middenveld
Blijft de derde mogelijkheid: acties van het middenveld. Ze zijn er en ze zijn zeer talrijk, moedig en zeer hartverwarmend.
Het begon met sit-ins aan universiteiten. In de VS worden ze bestraft, de universiteiten zelf verliezen financiële steun, buitenlandse studenten die zelfs volkomen legaal in de VS verblijven worden opgepakt of over de grens gezet.
Op whatsapp krijg ik elke dag tientallen filmpjes van acties en betogingen in Latijns Amerika en Azië, zelfs in Afrika. Ze gaan uit van academici of van grote en kleine sociale bewegingen.
De Freedom Flotilla, Madleen, is in internationale wateren tegen gehouden en de bemanning werd gearresteerd. De deelnemers aan de Mars voor Gaza maken zich klaar om te vertrekken.
Ik krijg geregeld een ‘Palestine International Solidarity’ Newsletter.
In eigen land zijn er grote betogingen én kleinschaliger acties om te proberen de politieke klasse in beweging te krijgen.
Deze week kon opnieuw worden gezien dat het thema van een genocide niet eens echt leeft bij de politici. Alsof ze immuun zijn voor zoveel geweld en lijden.
Op Europees vlak blijft het zo goed als onbestaande middenveld stil.
We moeten alle actievoerders, op grote en kleine schaal, waar ook ter wereld, dankbaar zijn om het politieke en morele vuur brandend te houden. Ze doen wat ze kunnen en wat ze moéten doen, dit is protesteren tegen een volkenmoord en voor het recht op leven.
Maar zij kunnen … niets.
Of toch?
Er wordt al jaren gediscussieerd en betreurd dat het op mondiaal vlak niet goed gaat met de zogenaamde ‘civil society’. Er zijn ideologische verschillen, zoals steeds, maar ook hier is er een manifeste onwil om samen op te treden.
Ik denk in eerste instantie aan het Wereld Sociaal Forum. Als er ooit één zaak is geweest waarin dit Forum zijn bestaansrecht kan bewijzen, dan wel deze genocide. Het blijft echter oorverdovend stil. Het Forum bestaat niet en zal bij gebrek aan politieke wil nooit bestaan.
Er is het nieuwere Peoples’ Forum dat verklaringen uitgeeft om de solidariteit met Palestina te bevestigen. Punt.
Ik denk aan de arbeidersbeweging die mondiaal georganiseerd is en democratische beslissingen kan nemen. Dat vergt tijd, maar het kan. Waarom is er rond een dergelijk glashelder dossier van genocide geen gezamenlijke actie mogelijk? Zou een wereldwijde staking geen effect sorteren? Een blokkering van havens van waaruit wapens vertrekken?
Ik denk ook aan enkele andere recente initiatieven om sociale bewegingen mondiaal te mobiliseren. Er is Progressive International dat ‘De Groep van Den Haag’ in het leven heeft geroepen, een groepje van nog steeds niet meer dan negen landen die het Internationale Strafhof steunen, wapenleveringen wil blokkeren en het recht op zelfbeschikking van Palestina erkennen.
Er is het Tricontinental Institute dat wekelijks interessante en lezenswaardige standpunten publiceert. Geen oproepen tot actie.
Academici en sociale bewegingen, zouden ze de handen niet in mekaar kunnen slaan om een harde, luide stem te laten horen? Ondanks al hun verschillen en uiteenlopende klemtonen? Een genocide is een genocide, het is moord op een volk, om het van de kaart te vegen. Is dit niet de morele zaak bij uitstek die iedereen zou moeten mobiliseren? Wat houdt hen tegen?
Het mondiale middenveld betaalt vandaag de prijs van een jarenlange weigering om te organiseren, van een naïef geloof in horizontaliteit, van een devoot koesteren van diversiteit, van een onnozel afwijzen van politisering, van het zich blind staren op lokale acties van bottom-up die geen enkele drempel hebben weten te overschrijden.
Een nieuwe, rampzalige wereldorde
‘Despair is not an action’, zegt Bernie Sanders. Dat klopt. Er is erg veel wanhoop, er is weinig of geen actie die tot verandering kan leiden.
Ik wil drie besluiten trekken uit deze gewilde en ongewilde machteloosheid.
Eén, we gaan naar een nieuwe wereldorde, zo wordt gezegd. Maar wie beslist daarover? Wie bepaalt die nieuwe orde? Laten we alles gewoon zijn gang gaan met de grote invloed van rechtse en reactionaire krachten die komaf maken met de naoorlogse consensus? Met de ‘waarden’ van de Verlichting?
Die waarden zijn nooit mondiaal gedeeld en werden ook niet toegepast, zo hoor ik nu zeggen. Dat klopt, maar ze waren er wel. Iedereen, overal ter wereld, die onrecht werd aangedaan kon en maakt ook gebruik van een verwijzing naar mensenrechten, naar het belang van vrede en van samenwerking.
Als die waarden verdwijnen, waar staan we dan? Als we leven in een wereld waarin conflicten per definitie met geweld worden beslecht? Als mensenrechten effectief als universele referentie verdwijnen? Als samenwerking een vuil woord wordt? Als democratie als overbodig en inefficiënt wordt gebrandmerkt?
Waar staan we dan? Hoeveel doden moeten er vallen? Is er nog een grens aan het geweld dat we kunnen accepteren?
Een tweede besluit betreft de economie. Het lijdt geen twijfel dat voor heel wat landen, neem de Arabische buurlanden van Israël, maar ook de VS en diverse Europese landen, economische belangen een grotere rol spelen dan morele principes zoals mensenrechten.
Dit is een bijzonder cynisch gevolg van een beweging die met het neoliberalisme is meegegroeid: het uitschakelen van democratie in de economische besluitvorming – er is nog maar één model – en vandaag dus ook de primauteit van economie op politiek en mensenrechten. Feiten worden nog enkel beoordeeld op grond van hun efficiëntie voor het economisch gebeuren, zeg maar hun winstmarge.
Een derde besluit tenslotte betreft het zogenaamde ‘globale Zuiden’. Bestaat het? Horen we iets van de BRICS-landen? Het klopt dat landen van het Zuiden Israël makkelijker veroordelen dan die van het Noorden, maar kunnen ze iets doen? Doen ze iets? Naar aanleiding van de 70ste verjaardag van de beroemde Conferentie van Bandung in 1955 werd onomwonden gesteld: ‘the international community has failed Palestine’. Tegelijk wordt er op gewezen dat niets of niemand een eind kan maken aan de anti-koloniale solidariteit met Palestina. Het blijft wel een solidariteit van enkel woorden.
Woorden, voorlopig hebben we geen andere wapens. We kijken machteloos toe tijdens weer eens een betoging. Toch moeten we voortdoen, toch moeten we blijvend het moorden en uithongeren van een volk veroordelen. Het is een morele plicht.
De geschiedenis zal oordelen, en het oordeel zal hard zijn.
Tegen de achtergrond van twee bekvechtende en narcistische miljardairs staan onze politici toe dat het ene volk het andere uitroeit. Nie wieder?
