Er is al overmatig veel inkt gevloeid over de rol van lobbies in de werking van de Europese Unie. Meestal wordt er gekeken naar de Europese Commissie, omdat daar het meeste beleid concreet wordt gemaakt. Maar ook het Europees Parlement komt af en toe om de hoek kijken, omdat de wetgevers uiteraard ook veel in de pap te brokken hebben. Naar de Raad wordt veel minder gekeken, wellicht omdat de lobbies daar op nationaal vlak werken en dit dus niet vanuit Brussel te analyseren valt.
Die gestaffelde belangstelling voor het lobbywerk in de EU heeft veel te maken met de ideologische ingesteldheid van de lobbywatch. De Commissie wordt nog steeds té vaak en onterecht als de grote beslissingsmacht gezien. Het klopt natuurlijk dat het bij de Commissie is dat de wetteksten worden geschreven, maar daarna moet het Parlement zich uitspreken en het eindbesluit ligt onvermijdelijk bij de vergadering van de nationale regeringen. Door bijna exclusief naar de Commissie te kijken, komen de nationale regeringen met heel veel weg. Zelden wordt de verantwoordelijkheid voor nefaste wetgeving bij hen gelegd.
800 miljard
Nu er besloten werd zo’n 800 miljard € uit te geven aan defensie – en volgens sommigen zal het veel meer worden – is het duidelijk dat de wapenlobby’s drukke tijden beleven. Er worden dan ook speciale bijeenkomsten belegd om aan de grote en kleine bedrijven een kans te geven hun kunnen te komen aanprijzen. Het zijn in hoofdzaak Europese bedrijven, maar het zou naïef zijn te geloven dat enkele grote mastodonten uit de VS hun kans laten voorbij gaan. Even naïef zou zijn te denken dat hier in geen enkel geval ook corruptie komt bij kijken, in de vele vormen die het kan aannemen.
Voor de eerste 150 miljard € aan leningen van de Commissie werd het Europees Parlement alvast uitgesloten. Het zal niet mogen mee beslissen. Dat belooft niet veel goeds.
Quango’s
Een omgekeerd probleem met lobbies is dat van de quango’s, de ‘bijna’ goevernementele organisaties.
Er woedt al bijna een jaar een zeer harde discussie over enkele milieu-organisaties, waarvan de rechterzijde in het EP beweert dat ze door de Commissie gefinancierd worden om het Europese beleid te verdedigen, tegen de ecosceptici in.
EVP-voorzitter Manfred Weber is erg actief hun ‘achtervolging’. Er zou jaarlijks zo’n 15 miljoen € gaan naar organisaties die nauwelijks enige representativiteit hebben in de Lidstaten.
Het klopt in elk geval dat veel van de ‘Brusselse’ ngo’s uitsluitend door de Commissie gefinancierd worden, bij gebrek aan echt Europees middenveld. Men kan denken aan organisaties voor vrouwen, voor bejaarden, voor armen, voor ontwikkelingssamenwerking, en zo meer.
Deze discussie raakt aan het democratisch karakter van de besluitvorming, want het hoeft geen betoog dat wie betaalt ook bepaalt.
Dat mocht een Kroatische ngo tegen corruptie ervaren. Ze werd positief onthaald bij de Commissie om met Transparency International samen te werken en die uiteindelijk te vervangen. Er volgden honderdduizenden euro’s en de belofte van een kaderovereenkomst. Tot het stopte omdat ‘de resultaten niet tevreden stelden’. Er werd in België een juridische zaak aangespannen en de ngo wordt nu vriendelijk verzocht 240.000 € aan ontvangen steun terug te betalen. Wie ontvangt, moet ook compromissen willen sluiten.
Democratie
Al die zaken gaan niet enkel over veel geld, maar ook over democratie.
De EVP heeft samen met de hele rechterzijde een onderzoekscommissie laten goedkeuren om de subsidies aan een aantal milieu-organisaties te laten onderzoeken. Ze heeft daarvoor Markus Pieper tot voorzitter gemaakt, de man die vorig Parlement werd weggestemd door links en het centrum als speciaal gezant voor het midden- en kleinbedrijf omdat … zijn aanstellingsprocedure niet transparant verlopen was.
Bovendien wordt door de rechterzijde steun verleend aan een initiatief om in elk land een register te laten opmaken over ‘buitenlandse invloed’. Men wil weten welke organisaties geld krijgen uit het buitenland en van wie.
Het is beslist een goede zaak om te streven naar meer transparantie in de activiteiten van partijen en middenveldorganisaties, maar controle kan snel uit de hand lopen. Toen landen uit het Zuiden dergelijke maatregelen namen, ook in het recente verleden – denk aan Ecuador en Nicaragua – werd moord en brand geschreeuwd omdat de vrije meningsuiting in het gedrang kwam. Nu wil men in de EU hetzelfde doen.
Lobbywatchers pleiten al lang voor een echt transparant en efficiënt register van wie bij de Commissie en het Parlement binnen kan. In het Europees Parlement heeft het geleid tot het onthullen van een Qatargate en een zaak tegen Huawei. Het blijft echter onvoldoende.
Zeker nu er een alternatieve meerderheid met rechts in het EP bestaat, moet nauwlettend worden toegekeken op verschillende sluikse beslissingen. De EU wordt al genoeg verweten een loopje te nemen met de democratie.
