De legerleiders van Bangladesh hebben de crisis “opgelost”: Sheikh Hasina is onder militaire begeleiding naar India gevlogen en de militairen richten een “interim-regering” op. Met de belofte de democratische regels te herstellen. In Dhaka feesten miljoenen op het einde van Hasina’s politiestaat. Want dat was het na 15 jaar bewind geworden.
Vier coups
De militairen hebben sinds de onafhankelijkheid in 1971 al heel wat ervaring met regeren. Bangladesh kende lange periodes van militair bestuur. Deze eeuw werd het gedomineerd door de rivaliteit tussne Sheik Hasina en haar Awami Liga enerzijds, en ‘Begum’ Khaleda Zia en haar BNP anderzijds. Van oorsprong was de Awami seculier en links, de BNP rechts en met meer islamistische invloed..
Sheikh Hasina is de dochter van Mujibur Rahman, de ‘vader’ van Bangladesh die in 1971 de nieuwe staat leidde en in 1975, toen al erg onpopulair, door militairen werd vermoord. Khaleda Zia is de weduwe van generaal Ziaur Rahman, bekend als Zia, die in 1977 president werd (toen nog de belangrijkste machtsfunctie, sinds 1991 de premier) en de Bangladesh Nationalist Party (BNP) oprichtte. Toen Zia in 1981 werd vermoord, waren er al 21 pogingen tot staatsgreep genoteerd.
De moord op Zia gebeurde in opdracht van generaal Abul Manzur, maar die werd de pas afgesneden door generaal Hussain Ershad die in 1982 de krijgswet afkondigde en in 1983 staatshoofd werd. Het was onder Ershad dat er op grote schaal werd geprivatiseerd.
Onder Ershad werd ook een amendement in de tot dan seculiere grondwet opgenomen waarbij de islam als staatsgodsdienst werd geproclameerd. Awami Liga en BNP sloegen toen de handen in elkaar en mede onder druk van andere generaals trad Ershad in 1990 af. Tot dan had Bangladesh vooral militair bestuur gekend.
Begin 2007 namen de legerleiders opnieuw de macht in handen om naar eigen zeggen een einde te maken aan de politieke onrust. Dat duurde tot in 2009.
Generaal Zaman
Sheikh Hasina had geen groot vertrouwen in de legerleiding. Het was vorig weekend generaal Ikbal Karim Bhuiyan, voormalig opperbevelhebber, die de regering smeekte alle militairen ui de straten terug te trekken. Zijn opvolger, generaal Wakeruz Zaman, had ook al gezegd dat het leger “steeds aan de kant van het volk moet staan”. Sheikh Hasina had vertrouwen in de generaal, gehuwd met een nicht van haar, maar wellicht heeft hij de nodige overredingskracht gehad om haar diets te maken dat ze te ver was gegaan: 97 doden op zondag, 113 op maandag. .Allemaal gevallen onder kogels van de politie of van leden van de Awami-militie. Niet van het leger.
De opposities herademen na jaren waarin ze het zwaar te verduren hadden. Bij die oppositie vooral de BNP van Khaleda Zia die al jaren samenwerkt met islamistische partijen die het lekenkarakter van Bangladesh helemaal willen opdoeken. Sheikh Hasina sloot bij gelegenheid ook al wel akkoordjes met islamistische groepen, maar ze droeg toch zorg voor haar imago als verdedigster van de lekenstaat en van moderniteit. Ze dacht dat de economische successen van de voorbije tien jaar, een grote groei door een industrie gericht op uitvoer, haar onverslaanbaar maakten. Maar die groei kwam een groot deel van de bevolking niet ten goede: 40 % van de jongeren hebben geen enkel werk en nauwelijks of geen opleiding.
Yunus
De nieuwe militaire machthebbers beloven de democratische processen weer op gang te brengen. Sheik Hasina had ook justitie volop ingeschakeld om de opposities buitenspel te zetten. Khalida Zia en honderden aanhangers van de BNP zaten opgesloten. De islamistische partij Jamiaat-e-islami was vorige week verboden. President Mohammed Shahabuddin beval dinsdag de vrijlating van Khaleda Zia (78) en van alle personen die de voorbije weken werden opgesloten. De generaals hebben aangekondigd de verantwoordelijken voor de honderden doden te zullen vervolgen. De hoofdverantwoordelijke zit wel in India. Volgens de Indiase pers is ze ‘in shocktoestand’.
Wat met de Awami Liga en haar jeugdafdeling met hun eigen milities? In gans het land werden en worden kantoren van de Awami Liga aangevallen en in brand gestoken.
De ‘Students Against Discrimination’, die de voorbije weken de actie leidden, hebben dinsdag voorgesteld dat Muhammad Yunus premier zou worden. De 84-jarige Nobelprijs voor de Vrede 2006 (voor zijn projecten met micro-financiering), momenteel in Parijs voor medische behandeling, zei eerder wel adviseur van een regering te willen worden. Yunus was een van de vele zwarte schapen van de Awami Liga.
India
New Delhi is bezorgd over het verder verloop in Dhaka. Sheikh Hasina staat bekend als een zeer trouwe partner van India, de banden tussen beide landen werden de voorbije 15 jaar steeds hechter. In de protesten van de voorbije weken waren nogal wat anti-Indiase accenten, Hasina kreeg ook het verwijt dat ze te nauw bevriend was met de grote buur. Begin dit jaar werd onder meer tussen beide landen een defensie-akkoord gesloten.
Vanuit India wordt altijd met bijzondere aandacht gevolgd wat er in het vroegere Oost-Pakistan gebeurt. India was in 1971 bijzonder opgezet met het uiteenvallen van Pakistan en de komst van Bangladesh. Voor Bengaals nationalisme wordt niet echt gevreesd. De Bengali van West-Bengalen en andere Indiase deelstaten, zijn in overgrote meerderheid hindoes en denken niet een eenheid van de Bengali. Er zijn rond 170 miljoen Bengali in Bangladesh, nagenoeg 100 miljoen in India. Daarmee vormen zij de derde grootste etnische groep ter wereld.
Voor India komt het er op aan niet “ingesloten” te worden door twee vijandige islamitische staten. In Bangladesh zijn er nog tendensen die betere relaties willen met Pakistan, onder meer in de Jamiaat-e-islami partij die inspeelt op de anti-Indiase protesten. New Delhi rekent op onder andere generaal Zaman, een stevige vriend van India. Hopen ze.
