Gaat de Europese Unie lidstaat Polen onder voogdij plaatsen wegens niet-naleving van fundamentele waarden van de EU? Schending van de rechtsbeginselen, aantasting van de persvrijheid… Net zoals de regering van Viktor Orban in Hongarije doet, maar die kan rekenen op de lobby van de EVP. Nochtans, de reactionaire regering in Warschau doet wat ze de kiezers had aangeboden. De PiS regeert volgens het principe van wijlen Ronald Reagan die als president van de VS in 1980 proclameerde “Let Poland be Poland”: de Poolse regering wil gewoon alles weren wat “niet-Pools” is, zoals moslims op de vlucht maar ook vegetarisch eten…Tegelijk voert ze wel een sociaal beleid dat ingaat tegen het neoliberale van haar voorgangers.
De partij PiS (“Recht en Rechtvaardigheid”) die eind oktober de parlementsverkiezingen won, houdt woord. Ze zou na 25 jaar “eindelijk komaf maken met het communistisch regime” dat volgens haar nog steeds zijn stempel drukt op de Poolse politiek. De anticommunistische hysterie heeft, net als in Oekraïne, het communisme met een generatie overleefd.
Klok terug
Nu ze een parlementaire meerderheid heeft, na in mei met Andrzej Duda eerder ook de presidentsverkiezingen te hebben gewonnen, staat PiS niets in de weg om de klok zoveel mogelijk terug te draaien. De EU in Brussel? Hoe meer die tekeer gaat, hoe sterker de PiS met de Poolse vlag zal zwaaien als verdedigster van de Poolse ziel waarin vegetariërs maar ook holebi’s, ongelovigen, slechte patriotten, kleurlingen enz. duidelijk geen plaats hebben. “Let Poland be Poland”.
Om dat te bereiken moeten enkele obstakels worden opgeruimd. De regering van premier Beata Szydlo van PiS is begonnen met zuiveringen in justitie, in de eerste plaats het Grondwettelijk Hof. Snel even de bevoegdheden ervan beperken en vijf nieuwe (op vijftien) partijgetrouwe rechters benoemen. Justitie in de pas doen lopen, het gebeurt ook in andere EU-lidstaten, maar meestal geleidelijk, in Polen is het met de grove borstel en dat baart de EU in Brussel zorgen. Ze hadden in Brussel al eerdere gelijkaardige problemen met de Hongaarse regering, maar met het uitdrukken van de bezorgdheid was de kous af.
De media, een andere stap. De overheidsmedia krijgen de dwingende raad meegaand te zijn, geen kritiek op het regeringsbeleid, anders vallen er ontslagen. De top van de overheidsmedia wordt gezuiverd. Het lijkt wel Italië na de zeges van Silvio Berlusconi die tegelijk baas was van het grootste privé mediaconcern en van de overheidszender Rai. In Polen is de concentratie nog niet zo ver.
Verpoolsen
Het onderwijs zal volgen. PiS wil een meer patriottische opvoeding en een (nog) grotere plaats voor de (katholieke) kerk. Ook in de scholen is er geen plaats voor “on-Poolse” gedachten. Zoals er in het Poolse Polen ook geen plaats is voor migranten in het algemeen, en zeker niet als ze moslim zijn, dat is zeer on-Pools.
De vorige regering, die van het rechtse Burgerplatform (PO) van ex-premier Donald Tusk, had zich na enig gesputter neergelegd bij de komst van 7000 vluchtelingen. De nieuwe regering was nog maar pas geïnstalleerd, of minister van Buitenlandse Zaken Witold Waszcykowski liet horen dat van die opvang geen sprake kon zijn. Waszcykowski behoort binnen PiS tot de radicale vleugel. Brussel bekeek zijn benoeming dan ook als een provocatie, maar dat zal de PiS, en zeker partijleider Jaroslaw Kaczynski, worst wezen. Hoe feller de EU tekeer gaat, hoe meer koren op de molen van de echte Poolse patriotten die opkomen voor de historische rechten van Polen.
Russen
Het lijkt allemaal erg op de politiek van de Hongaarse regering van Orban die inzake media, onderwijs, justitie op dezelfde golflente zit. Er is één groot verschil. Orban ergert de EU geweldig door zijn goede banden met Moskou, ook zakelijke. Russische bedrijven worden positiever onthaald dan bedrijven uit de EU. Terwijl de Poolse regering uitblinkt door Amerikanofilie, met een voorkeur voor de Tea Party reactionairen. Zo wil de PiS meer Amerikaanse militairen in Polen en zou het liefst een bestelling van helikopters bij Airbus terugdraaien ten voordele van het Amerikaanse Sikorski.
Voor Kazcynski is Moskou de grote vijand. Hij wil een nieuw onderzoek naar ‘Smolensk’: in april 2010 stortte bij die Russische stad een toestel neer waarbij 96 doden vielen. Onder hen Lech Kaczynski, toen president van Polen en tweelingbroer van Jaroslaw. Deze wil aantonen dat dit geen ongeval was, maar een Russisch moordplan. De Oekraïense nationalisten in Kiev kunnen zeker op de actieve steun van deze regering rekenen.
Sociaal luik
Maar de regering Szydlo maakt ook werk van de sociale campagnebeloften. Ze kondigde aan de pensioenleeftijd, door de vorige regering opgetrokken tot 67 jaar, te zullen verlagen tot 60 voor vrouwen, 65 voor mannen.
Er komt ook een bankentaks die in hoofdzaak de filialen van buitenlandse banken treft, iets wat in Hongarije ook gebeurde. De opbrengst van die taks moeten dienen voor hogere uitkeringen, waaronder hoger kindergeld, gratis gezondheidszorg en gratis onderwijs.
De regering wil ook het land ‘re-industrialiseren’ en de steenkoolmijnen redden. Warschau ligt niet wakker van de strijd tegen de klimaatopwarming, want dat is slecht voor de steenkoolontginning. De vakbond Solidarnosc, een schaduw van wat ze was dertig jaar geleden, loopt achter de PiS aan. PiS vindt ook dat de staat een grotere zeg moet hebben in de bedrijven die deels staatseigendom zijn.
Brussel
Allemaal zaken die slecht liggen bij de EU in Brussel. De vijandigheid vanuit Brussel lijkt groter tegenover Polen dan tegenover Hongarije. Orban ontsnapt de dans omdat hij onder meer kan rekenen op de solidariteit van de Europese zusterpartij, de EVP. Hij kreeg wel kritiek voor de harde houding tegenover de vluchtelingen, maar het blijft telkens bij wat woordenkramerij terwijl Polen bedreigd wordt met “voogdij”, wat dat ook moge betekenen. De PiS kan wel rekenen op haar partners in het EU-parlement, zoals de Britse Conservatieven en de N-VA, maar dat weegt niet op tegen de EVP.
Warschau rekent erop dat het spook van de ‘Brexit’ Brussel tot terughoudendheid dwingt. De EU is op zoek naar afspraken met Londen waardoor onder meer nationale parlementen een grotere zeg krijgen in Europese zaken, iets wat de huidige Poolse machthebbers goed zou uitkomen.
