Over het verdraaien van woorden
Dit is een boek met een makkelijke maar interessante boodschap. Alle maatregelen die de Arizonaregering neemt worden omgezet in moeilijk begrijpbare wetteksten waar een kat haar jongen niet langer in vindt. Maar ze kunnen ook omgezet worden in woorden die iedereen die kan lezen en schrijven meteen vat.
Het boek is ook bedoeld om de vele valstrikken te omzeilen, de vele zoete woorden die politici gebruiken om precies het omgekeerde te zeggen van wat ze in werkelijkheid bedoelen. Denk aan ‘oorlog om vrede te bewaren’.
Het is dus een bijzonder nuttig boek. Het bevat tientallen korte stukjes, hoofdzakelijk van Bert Engelaar, maar ook van Bekvegter, Jonas Geirnaert, Fikry El Azzouzi en een slotstukje van Tom Lanoye.
Het eerste deel gaat over al die betekenisverschuivingen. Over onze ‘gezamenlijke verantwoordelijkheid’ terwijl mensen voortdurend op zichzelf teruggeworpen worden. Over moderniseren en optimaliseren als alleen maar wordt bezuinigd. Over werk lonend maken als de uitkeringen worden gekort.
In het tweede deel worden specifieke begrippen geanalyseerd en uitgekleed: wat ‘rendement’ betekent, of ‘concurrentievermogen’, stakeholders, subsidieslurpers en middenveld.
Telkens opnieuw wordt duidelijk gemaakt wat de feitelijke boodschap is. Onze samenleving zit in een verarmingsproces, de uitkeringen verminderen, de sociale zekerheid wordt afgebouwd, de arbeidsvoorwaarden verslechteren, wonen wordt onbetaalbaar. Waar het over gaat: ‘Hoe men een samenleving afbouwt met een glimlach en een rekenmachine’ (p. 233).
Maar de ondernemingen maken winst, veel winst.
Alle belangrijke thema’s van vandaag worden behandeld, van sociale maatregelen tot migratie over Gaza, de Navo, vakbonden, milieu en cultuur. Eén thema ontbreekt: de groeiende ongelijkheid.
De bedoeling van dit boek is duidelijk dat het breed wordt gelezen, dat iedereen begrijpt wat er werkelijk aan de hand is. Het sluit aan bij wat de voorzitter van het ABVV ook beoogt: de boodschap bij gewone mensen brengen, niet enkel spreken tot de elites die toch nauwelijks luisteren, maar een gesprek aangaan met die mensen voor wie alle maatregelen hard aankomen en die al te makkelijk overgaan tot ‘foert’ en dan helemaal niet of uiterst rechts gaan stemmen. Want we kunnen wel degelijk iets doen tegen deze regering en ja, vakbonden zijn nuttig.
Misschien toch één waarschuwing: probeer dit boek niet in één keer uit te lezen, maar lees elke dag een paar stukjes. Dit boek is er wonderwel in geslaagd het neoliberalisme uit te leggen met cursiefjes en te laten zien hoe ideologie kan worden verpakt als ‘gezond verstand’. Maar meesterstukjes op een rij kunnen vermoeiend zijn. Woordkunst is grote kunst als je ze met kleine hapjes proeft, niet als je in elke zin op grappig geformuleerde vergelijkingen botst. Dan verliezen ze hun kracht. Bij sommige overigens steengoede stukjes vraag je je ook af of gewone mensen nog zullen volgen. De ‘col buiten categorie’ zal wel duidelijk zijn, maar of iedereen de regels van het schaakspel kent?
Kortom, lezen dit boek, zeker wanneer je het boeiend boek van Jef Maes over de sociale zekerheid te saai en te technisch vindt. En als je wil weten waar al dat nieuwe taalgebruik vandaan komt, kijk nog eens naar hoe ikzelf het armoedeverhaal uit de doeken heb gedaan, al meer dan twintig jaar geleden. Arizona heeft heus geen ‘nieuwe realiteit’ uitgevonden. Er werd toen mondiaal uitgelegd hoe al dat nieuwe geweld zogenaamd nodig was om arme mensen te helpen. Over de hangmat en de trampoline, over de ‘voorrechten’ van de sociale zekerheid, over de kansen die men moet grijpen, over bezuinigingen en competitiviteit, over moderniseren en optimaliseren. Het is toen allemaal uitgevonden, maar nog lang niet iedereen is overtuigd. Met dit boek moet de ballon fataal worden doorprikt. Het is inderdaad een ‘flinke portie tegengif’ om de ‘taalkundige rookmachine’ ter verluchten.
