De parlementscommissie over ‘Kazachgate’ is aan het werk.”Een commissie om de eer van de staat te redden….Het komt erop aan klaarheid te brengen in wat een staatszaak is geworden”, aldus Béatrice Delvaux in de krant Le Soir. Die krant pakt meteen uit met verder nieuws over de zeer nauwe banden tussen de Kazachstaanse oligarch Patoch Chodjev en Serge Kubla van de liberale MR, van 1999 tot 2004 minister van Economie in de Waalse regering. Gewezen Senaatsvoorzitter Armand De Decker zorgde er dan later voor dat Chodjev ook uit handen van het gerecht bleef.
Terwijl zoveel mensen tot tien jaar wachten op de Belgische nationaliteit, kreeg Chodjev die op een drafje, dankzij zijn vrienden bij de MR. Hier werkte de “snel-Belg” wet wel. Kubla kwam in 1996 als burgemeester van Waterloo tussenbeide om de naturalisatie van zijn buurman Chodjev, later ook van diens dochter, te bespoedigen. Kubla kreeg gratis en eeuwigdurend een erfdienstbaarheid om via Chodjevs terrein achter zijn villa te komen. Maar Kubla is slechts een radertje, de vedetterol komt toe aan gewezen Senaatsvoorzitter Armand De Decker. Met Dirk Van der Maelen als voorzitter van de parlementaire onderzoekscommissie kunnen we hopen dat de affaire inderdaad in al haar aspecten met ernst wordt onderzocht. Er is tegenwind, de affaire draait immers om de liberale MR die de helft van de federale regering uitmaakt.
Trio
Chodjev was een hoofdfiguur in een oplichtingszaak waarbij het Belgische Tractebel in Kazachstan in de jaren 1990 meer dan 100 miljoen euro verloor. Samen met Alexander Masjkevitsj en Alijan Ibragimov vormde hij het zogenaamde Kazachstaanse trio. Zij waren typische figuren voor de toestand in de gewezen Sovjetrepublieken waar zakenwereld en onderwereld in elkaar vloeiden. Ondernemen was in hoofdzaak een mengeling van corruptie, witwasserij, oplichting en klassieke maffieuze ondernemingen.
Het trio had en heeft zeer nauwe banden met Nursultan Nazarbajev, de vroegere chef van de Kazachstaanse Communistische Partij, sinds de onafhankelijkheid president van een land met grote energierijkdommen waar de bevolking weinig vruchten van ziet. Chodjev en zijn vrienden controleren onder meer de grootste mijnonderneming van Kazachstan, ENRC.
Chodjev arriveerde in 1991 in België en was betrokken bij de oprichting van Seabeco, samen met Boris Birshtein. Deze laatste is een sleutelfiguur van een circuit met gewezen KGB-toplui en oligarchen met maffiabanden, die jarenlang actief was vanuit Antwerpen. Toen Chodjevs vrouw ook een aanvraag tot het verkrijgen van de Belgische nationaliteit indiende bij het parket in Nijvel, noteerde de rijkswacht dat haar man en zij genoemd werden in onderzoeken naar georganiseerde misdaad. Maar Chodjev was intussen Belg.
Franse affaire
“Kazachgate” begon als een Franse affaire waarbij, alweer, ex-president Nicolas Sarkozy nauw was betrokken. De Franse president ging in oktober 2009 op bezoek bij zijn Kazachstaanse collega Nursultan Nazarbajev in de hoop 295 locomotieven en 45 helikopters van Airbus te kunnen verkopen. Nazarbajev wou wel, maar hij vroeg een extra wederdienst voor zijn vriend Chodjev tegen wie in België een klacht liep wegens lidmaatschap van een criminele organisatie, witwasserij en valsheid in geschrifte.
Voor die wederdienst moest Sarkozy dus in Brussel aankloppen. Er werd op het Elysée een speciale missie samengesteld om de zaak aan het rollen te brengen. Een adviseur van Sarkozy, Jean-François Etienne des Rosaies, kreeg opdracht die missie te leiden. Het Elysée deed verder een beroep op een advocate uit Nice, Catherine Degoul, die 7 miljoen euro ter beschikking kreeg om in Brussel aan het werk te gaan. Des Rosaies ging De Decker opzoeken in gezelschap van de advocate Catherine Degoul uit Nice die 300.000 euro op de rekening van Des Rosaies had gestort. De speurders stelden vast dat Chodjev miljoenen euro naar de rekening van die advocate had overgeschreven.
Na hun bezoek aan Brussel ging De Decker aan de slag. Twee dagen nadat Chodjev en compagnie voor de rechter waren gedaagd, trok De Decker op zondag 20 februari 2011 naar minister van Justitie Stefaan De Clerck. Die bevestigde intussen dat De Decker hem kwam spreken over Chodjev. Hij verwees hem naar zijn kabinetschef waar de Decker zich, in gezelschap van de Franse advocate Catherine Degoul, twee dagen later aandiende als “de advocaat van het Elysée”. De Decker zei dat de 740.000 euro die hij voor zijn lobbywerk kreeg, in feite een ereloon als advocaat was.
Op maat
Hoe dan ook, vlak daarop kregen de Belgische parlementsleden een wetsontwerp op tafel voor “minnelijke schikkingen”. De Kamercommissie Financiën boog zich, tot verbazing van die van Justitie, over deze zaak die met ongewone spoed werd behandeld. De Senaat keurde in maart al een ‘amendement’ goed om die schikkingen mogelijk te maken. Op 14 april 2011 was de wet een feit. “Een wet op maat van Patoch Chodjev” schreef de Standaard later (24 januari 2013). Daarbij werd de rol van Senaatsvoorzitter de Decker onderstreept.
De eerste toepassing van de wet was een supersnelle schikking met Chodjev en zijn vrienden. Voor een peulschil van 23 miljoen euro werd op 17 juni 2011 de spons over de aanklachten geveegd, ze kregen geen strafblad. De opmerkelijke spoed was volgens Le Soir en de Franse site Médiapart volgens de Belgische corruptiebestrijders het werk van de toenmalige advocaat-generaal. Chodjev kon daarmee ongehinderd blijven doorgaan met zijn uitgebreide activiteiten in fiscale paradijzen als het Britse eiland Manen de Cookeilanden.
Afgerond
Tien dagen na die schikking ondertekende de toenmalige Franse premier François Fillon, nu de presidentskandidaat van rechts, met zijn Kazachstaanse collega Karim Massimov de contracten waarover Sarzkoy in 2009 had onderhandeld. De Franse president had woord gehouden, hij had de vrienden van zijn Kazachstaanse collega uit de brand gered. Intussen is er ook een onderzoek naar een ‘commissie’ van 12 miljoen euro die Airbus zou hebben betaald aan Chodjev die dat zou hebben doorgestort aan de Kazachstaanse premier Massimov.
Het Kazachgate verhaal illustreert hoe gemakkelijk de superrijken de wet naar hun hand kunnen zetten, via doodgewone corruptie. Corruptie, het machtigste wapen van de maffia, zei maffiajager Giovanni Falcone. We hebben in de landen van de EU en bij de EU gespecialiseerde diensten voor corruptiebestrijding. Maar wat als de corruptie, zoals hier, zich manifesteert in de hogere regionen van politiek en justitie. Mensen als Chodjev gaan ervan uit dat iedereen een prijs heeft. Voor Damien Logas, Sarkozy’s man voor Centraal-Azië, een duur uurwerk en vakantie op het jacht van Chodjev, voor de ander een ereloon van 740.000 euro.
