Er wordt harde taal gesproken tussen India en Pakistan, twee staten met een kernwapenarsenaal. Sinds in juli in het Indiase deel van Kasjmir een separatistische militant is gedood, loopt de spanning in dat gebied en tussen India en Pakistan steeds verder op. Het zou niet de eerste keer zijn dat die twee om Kasjmir vechten, letterlijk. In beide landen zitten haviken met één grote obsessie: de haat voor de buur. Kasjmir is als twistappel nooit weg geweest sinds beide staten, na een oorlog, in 1948 ontstonden. Beide landen zijn nu wel kernmogendheden, met naar schatting elk 120 kernkoppen en met aan Pakistaanse kant generaals die graag met nucleair vuur spelen en terreurgroepen beschermen.
Verhit
Nadat Indiase troepen vorige week “een chirurgische aanval op terreurnesten” in het Pakistaanse deel van Kasjmir uitvoerden, bedaarden de gemoederen in New Delhi en Islamabad na het weekend. Dat was wel nodig na verhitte uitspraken waarmee aan Pakistaanse zijde zelfs was gedreigd nucleaire wapens tegen de vijand te zullen inzetten. Maar in Kasjmir zelf is de rust intussen nog verre van teruggekeerd.
De “chirurgische ingreep” waarvan sprake gebeurde vlak over de demarcatielijn die er sinds 1948 is tussen het Indiase deel van Kasjmir – de Indiase staat Kasjmir en Jammu – en het Pakistaanse deel, de provincie Azad Kasjmir. Die operatie kwam er na een aanval van 18 september op een legerbasis in Indiaas Kasjmir waarbij 19 doden vielen. Het is sinds 1999 geleden dat de spanning tussen beide landen zo hoog is opgelopen.
Separatisten
Het heeft te maken met de spanning in de Indiase staat Kasjmir zelf sinds de dood op 9 juli van een separatistische militant. Indiase militairen – in Kasjmir zijn er 600.000 – schoten Burhan Wani en twee medestanders dood. Tijdens en na diens begrafenis kwamen tienduizenden boze Kasjmiri op straat, wat het Indiase leger met kogels beantwoordde. Alleen al in de dagen na Wani’s begrafenis vielen minstens 37 doden. Dat cijfer loopt intussen bijna dagelijks verder op tot nu al rond de 100.
De 22-jarige Burhan Wani was een militant van de beweging Hizbul Mujaheddin die Kasjmir wil losmaken van India. De 7 miljoen inwoners van de Kasjmir vallei zijn bijna uitsluitend moslims van wie een groot deel vindt dat ze in India niet op hun plaats zijn. Bij het ontstaan van de staten India en Pakistan koos de lokale heerser voor India, tegen de wil van de overgrote meerderheid van de bevolking in.
Daarmee was meteen de twistappel Kasjmir geboren. In de voorbije twintig jaar vielen volgens regeringsbronnen in Kasjmir 40.000 doden. Mensenrechtengroepen spreken van 100.000 doden. Het regent klachten over verkrachtingen door Indiase militairen. Voor de bevolking van Kasjmir komt de terreur niet uit Pakistan, maar uit India.
Terreurgroepen
New Delhi wijt de onrust in Kasjmir gemakshalve aan Pakistaanse bemoeienis, zo vermijdt ze te spreken over de oorzaken van het verzet bij de bevolking. Uiteraard is de onvrede bij veel Kasjmiri over de Indiase bezetting (want daar komt het wel op neer) koren op de molen van Pakistan. De Pakistaanse legerleiders hebben in Islamabad een flinke greep op het buitenlands beleid en voor hen is er slechts één prioriteit: India. Die militairen zorgen er dan ook voor dat de diverse islamistische terreurgroepen in het oosten van het land ongebreideld kunnen opereren. Wat maakt dat India gelijk heeft als het zegt dat Pakistan terroristen op zijn minst de hand boven het hoofd houdt.
Na de Indiase “chirurgische operatie” van vorige week liet Hafiz Saeed, vijand nummer één van India, van zich horen. Saeed wordt beschouwd als het brein achter enkele terreuracties in India: de aanval van 2001 op het Indiase parlement (9 doden) en de spectaculaire aanval op een hotel in 2008 in Bombay (166 doden). Hij is de chef van de islamistische beweging Jamaat-ud-Dawa JuD) en haar terreurmilitie Lashkar-i-Taiba, met zetel in de buurt van Lahore. Hij kwam olie op het vuur gieten met zijn bewering dat bij de aanval van 18 september op een Indiase legerbasis 177 soldaten omkwamen. “We zullen u laten zien wat wij onder een chirurgische operatie verstaan”, dreigde hij op een openbare bijeenkomst aan het adres van de Indiase premier Narendra Modi.
Merkwaardig is hoe deze terreurorganisatie ongemoeid wordt gelaten, meer zelfs, duidelijk op veel invloed kan rekenen. Hetzelfde geldt voor andere terreurgroepen die in de eerste plaats tegen India ageren. Om dezelfde reden, anti-India, steunen de Pakistaanse legerleiders ook de Afghaanse Taliban, want daarmee kunnen ze de invloed van India in dat buurland letterlijk bestrijden. Terwijl ze wel de lokale islamistische terreurgroepen (zoals de Pakistaanse Taliban) die in het westen van Pakistan opereren, bestrijden.
Staatsgreep
In Islamabad raken de gemoederen intussen erg verhit. Hillary Clinton liet zich ontvallen dat ze vreest voor een militaire coup in Pakistan. Die zou dan wellicht kunnen komen van opperbevelhebber Raheed Scharif, een havik wiens mandaat nog loopt tot eind november en die dat liefst zou verlengd zien. Het is voor de Pakistaanse militairen niet ongewoon zelf te regeren, maar zolang de politiek hen niet dwarszit, hebben ze geen behoefte aan een coup.
De roep om een staatsgreep wordt luid. Gewezen opperbevelhebber en president Pervez Musharraf heeft de legerleiding opgeroepen de macht te nemen (zoals hij destijds ook deed), want de regering is volgens hem niet in staat de Indiase uitdagingen te beantwoorden. “Democratie werkt niet in Pakistan”, aldus deze gewezen couppleger.
Nucleaire doem
Clinton kent de risico’s van een Pakistaanse ontsporing. Ook in de jaren dat zij minister van Buitenlandse Zaken was, stond Pakistan bovenaan op de VS-lijst van risicolanden. Pakistan heeft sinds 1988, 14 jaar na India, een kernwapen (ontwikkeld met wat hulp uit België). De jongste jaren heeft het zijn achterstand tegenover India ingelopen, aldus het ‘Bulletin of the Atomic Scientists’; beide landen zouden elk ongeveer 120 kernkoppen hebben.
De risico’s van een nucleair treffen in die dichtbevolkte regio zijn verschrikkelijk. Tientallen miljoenen doden binnen de week, vele miljoenen later. En bovendien, aldus de ‘International Physicians for the Prevention of Nuclear War’, zou dat de ozonlaag wereldwijd aantasten en klimaatveranderingen teweegbrengen die voor 2 miljard mensen hongerdood betekenen.
Isolement
Pakistans tromgeroffel verontrust ook zijn bondgenoten. De VS hebben al langer wat afstand genomen sinds ze veel beter opschieten met India. Maar ook traditionele bondgenoot China houdt zich opvallend op de vlakte. New Delhi riep op om de vergadering van begin november van de Saarc (Zuid-Aziatische samenwerkingsraad) in Islamabad te boycotten. Bangladesh, Afghanistan en Sri Lanka beslisten hun kat te sturen, waarop de conferentie werd afgelast. Pakistan had met de kwestie Kasjmir gerekend op Arabische steun, maar ook die zwijgen of steunen India.
Dit isolement verzwakt danig de positie van president Nawaz Sharif, het maakt het risico op de zoveelste militaire coup groter. Een coup in een land met kernwapens, met militairen die dreigen ze te gebruiken en met terroristen die op de steun van die militairen kunnen rekenen. Een nachtmerrie.
