Tachtig jaar na de Tweede Wereldoorlog kan je opnieuw de vraag stellen: hoe staat het Duitse Kapitaal tegenover extreemrechts? Indertijd hielp het Hitler aan de macht, en sindsdien zwaaien nog steeds veel van dezelfde bedrijven de scepter in het Duitse bedrijfsleven. Dus hoe zit dat?
In politieke termen gesteld luidt dezelfde vraag: staat de rechterzijde van de christendemocratische CDU/CSU, waar bondskanselier Merz een emanatie van is, open voor samenwerking met de AfD? Als het ooit misgaat in de ‘kleine Grote Coalitie’ met de sociaaldemocratische SPD zal de verleiding groot zijn. Nog voor de verkiezingen was Merz bereid een de facto stemakkoord met de AfD voor lief te nemen om een motie tegen migranten door de Bondsdag te loodsen. Na de verkiezingen gingen in de CDU/CSU stemmen op om de aanwezigheid van de AfD in het parlement te ‘normaliseren’.
Maar inmiddels heeft Merz afstand genomen van een en ander. Het probleem zit hem in de standpunten van de AfD over de euro en de Europese Unie. Merz wil Duitsland en zichzelf juist in het centrum van de EU plaatsen, vandaar zijn stoere taal over Europese autonomie, los van de VS, en de keuze van zijn eerste uitstapjes, naar Macron en Tusk. Het Duitse plan asielzoekers aan de grens te weren zorgt in Europa wel voor irritatie, want het staat een Europees gezamenlijk optreden tegen migranten en vluchtelingen in de weg, maar Duitsland probeert de plooien glad te strijken door koud en warm te blazen. Kortom: Duitsland heeft de EU nodig, Merz werpt zich daarom op als Europees leider, en het euroscepticisme van de AfD past niet in die plannen.
Radicaal conservatisme
Er zijn enkele stemmen van het grootkapitaal die zich uitspreken voor samenwerking met de AfD, zo bijvoorbeeld de negentigjarige ‘schroevenmiljardair’ Reinhold Würth, volgens Forbes op plek 45 van de rijkste mensen ter wereld. Zo was er een petitie van 100 ondernemers uit het Oost-Duitse Saksen-Anhalt (hoofdstad Maagdenburg) die opriepen tot samenwerking met de AfD. Nog een ‘verdachte’ is de melkmiljonair Theo Müller.
Maar dit blijven uitzonderingen. Volgens een bijdrage van Fred Heussner op Surplus kiezen Duitse ondernemers eerder voor een ‘radicaal conservatisme’, erop gericht de rechterzijde van de CDU/CSU radicaler en offensiever te maken. Een voorbeeld is Thorsten Alsleben, een vooraanstaand lobbyist, met wortels in de CDU, die werkt voor het patronaat van de metaal- en elektrotechnische industrie. Voor de verkiezingen bepleitte hij een coalitie zonder de SPD, maar hij steunde later met de werkgeversvleugel van de CDU de koerswijziging van Merz voor de opheffing van de schuldenrem. Op X voert hij campagne tegen progressieve cultuur. Hij is te zien op bijeenkomsten van internationaal rechts. Met andere lobbyisten, zoals de rechtse club van zelfstandigen Die Familienunternehmer organiseerde hij een protestbijeenkomst van bedrijfsleiders die vonden dat zij te weinig aandacht krijgen van de politiek.
Een ander voorbeeld is de softwaremiljardair Frank Gotthardt die het mediaproject Nius startte om de conservatieve gedachten uit te dragen.
Er is nog veel werk aan de winkel om een en ander in kaart te brengen. Anekdotische informatie is er genoeg, maar dit volstaat niet. Maatschappelijke veranderingen zijn geen natuurverschijnselen, maar worden aangedreven door maatschappelijke krachten. Het is belangrijk die in beeld te brengen.
De AfD zelf staat voorlopig nog aan de zijlijn, maar het is afwachten of ook de AfD geen ‘Melonietje’ doet als het erop aankomt. Radicaal conservatieve ondernemers bereiden alvast het terrein voor.
