In het Tunesië van president Kaïs Saïed wordt antiracisme bestraft, zwaar bestraft. Saadia Mosbah, bekend door haar inzet tegen het ronduit racistisch beleid van deze president, ziet haar straf tot 8 jaar opsluiting bevestigd. Officieel wegens financiële verduistering. In het Tunesië van deze autocraat is elk voorwendsel goed om critici met zware straffen het zwijgen op te leggen. Vijf jaar na zijn machtsgreep is de Arabische Lente, die hier eind 2010 begon, morsdood. Van de overzijde van de Middellandse Zee wordt goedkeurend toegekeken, Kaïs Saïed houdt al die Afrikanen tegen, dat is wat telt.
Justitie speelt mee
Mosbah, 66, staat aan het hoofd van de antiracistische groepen Mnèmty. Haar inzet leidde in 2018 tot een wet tegen racisme, maar nadat Saïed in juni 2021 als president alle macht naar zich had toegetrokken, ging de strijd vooral tegen de discriminatie van en de jacht op Afrikanen uit het zuiden. De president nam toen de theorie van de blanke racisten over de “omvolking” over. Volgens de “omvolkers” is er een complot om lokale bevolking door immigranten te vervangen. De Mosbah en haar groep waren een doorn in het oog, twee jaar geleden werd ze opgepakt;
Ze is slechts een van de vele kritische stemmen die via processen het zwijgen worden opgelegd. De president heeft de justitie volledig naar zijn hand gezet. Magistraten die de richtlijnen niet volgen, zijn buitenspel gezet. Kort na zijn machtsgreep ontbond hij onder meer de Hoge Raad van de Magistratuur. Sindsdien regent het willekeurige aanhoudingen en schijnprocessen. Midden juni hebben de advocaten een stakingsdag gehouden tegen deze gang van zaken, ze manifesteerden voor de gerechtsgebouwen in Tunis en andere steden tegen de afbraak van de rechten op verdediging.
Die schendingen zijn dagelijks nieuws. De dag na het proces in beroep tegen Mosbah werd Sihem Bensedrine, een 75-jarige mensenrechten activiste, veroordeeld tot 25 jaar gevangenis. Ze leidde van 2014 tot 2018 de groep “Waarheid en Waardigheid, die de misdaden onder het regime van de verdreven dictator Ben Ali onderzocht. Nog een dag later werd de journalist Zied El-Heni tot één jaar veroordeeld na zijn kritiek op de vervolging van zijn collega’s. Kort daarvoor waren twee andere journalisten tot jaren cel veroordeeld na schijnprocessen.
Het is een kleine recente greep uit de manier waarop Saïed de nek van de “Lente” heeft omgedraaid. Begin dit jaar werden zeer zware vonnissen geveld tegen de leiding van de moslimpartij Ennahda die vorig decennium vaak meeregeerde. De 84-jarige partijbaas Rached Ghannouchi zag op 2 februari zijn straf van 14 jaar opgetrokken tot 20 jaar – met daarnaast nog 36 jaar voor andere ‘misdrijven’. Andere leiders van die partij, onder wie ex-minister van Buitenlandse Zaken Rafik Abdessalem kregen 35 jaar opsluiting. De vakbond UGTT blijft overeind, mar erg verzwakt door intimidatie en geweld van benden op militanten. Saïeds hetze tegen migranten tast bovendien de solidariteit aan.
Goedkeurend
Aan de overzijde van de Middellandse Zee kijkt men instemmend toe. Kaïs Saïed doet, tegen vergoeding, wat van hem wordt verwacht, de migratie naar Europa afblokken. Vooral de Italiaanse premier Giorgia Meloni, van de uiterst-rechtse Fratelli d’Italia, staat op goede voet met geestverwant Saïed. Sinds ze in 2022 aantrad, heeft ze Saïed al vijf keer bezocht. Bij haar bezoek bijna een jaar geleden had ze het over “de excellente samenwerking tussen Tunis en Rome op het vlak van migratie”. Saïed moet zich dus geen zorgen maken over de overburen, zij en de rest van de EU zijn hem dankbaar. Waarom zouden ze zich storen aan diens racisme, velen zijn in hetzelfde bedje ziek.
Die “excellente samenwerking” mag dus niet worden verstoord met kritiek rond rechten van mensen. Na meer dan 25 jaar van samenwerkingsakkoorden, sloten de EU en Tunesië in 2023 een “strategisch memorandum of understanding” af over handel, energie en migratie. In maart liet Saïed zijn Franse collega Emmanuel Macron, en via hem de EU, weten dat hij de toepassingen niet evenwichtig vond. Tunesië moet volgens hem bij onder meer het indijken van migratie, grotere inspanningen leveren dan de EU. Saïed wil dus beter betaald worden. Vanuit de EU komen er volgens hem ook minder investeringen dan toegezegd.
Saïed had de Tunesiërs voorgeschoteld dat zijn autoritaire aanpak en samenwerking met de overzijde, voor meer welvaart zou zorgen. Daar is niets van in huis gekomen. De Afrikanen van onder de Sahara blijven dus nog meer zondebokken tegen wie hij haat predikt.
Het gebrek aan vooruitzichten en de hoge jeugdwerkloosheid, meer dan een kwart, drijven intussen nog steeds veel jonge Tunesiërs naar emigratie. Onder hen ook veel met een goede opleiding, wat leidt toe en “brain drain”. Van de ca 8500 artsen, zijn er rond 3000 in Europa en de Golfregio.
Ursula
Human Right’s Watch schreef zopas, woensdag 1 juli, een brief aan EU-Commissievoorzitster Ursula Von der Leyen over mensenrechten in Tunsië: Drie jaar na het akkoord van 2023 stellen we vast dat de EU zich niet bekommert om mensenrechten en persvrijheid in Tunesië. Sinds 2023 is de situatie in dat land fel achteruit gegaan, burgergroepen worden gecriminaliseerd, rechten van migranten met de voeten getreden, er zijn folteringen en gewelddadige collectieve uitdrijvingen. Maar de EU concentreert zich op één luik van het akkoord, migratie aan banden leggen. Over de andere aspecten, zoals mensenrechten, zwijgt de EU, er wordt alleen gesproken over het succes in het terugdringen van migranten via Tunesië.
Het woord is nu aan Von der Leyen, niet toevallig goed bevriend met Giorgia Meloni.
