Arabia Felix, door Romeinen en Grieken gelukkig genoemd omdat het toen met zijn vruchtbare gronden en rijke specerijenhandel, zo welvarend was. Wat een contrast was dat toen met de dorre gebieden noordelijk op het Arabisch schiereiland, de regio’s waar we nu onder meer Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten vinden. De welvaart is van richting veranderd. De rijken van vandaag, Saoedi’s en Emiraten, wedijveren nu al jaren met elkaar om controle over dat vroegere Arabia Felix. Een wedijver die deze week militair werd.
Rode lijn
De Emiraten kondigden de terugtrekking van hun militaire ‘raadgevers’ aan nadat de Saoedi’s begin deze week in de haven Mukalla een schip met wapens uit de Emiraten bombardeerden en een ultimatum stelden. Want Riad oordeelde dat de Emiraten een rode lijn hadden overschreden en de veiligheid van Saoedi-Arabië in gevaar brachten.
Dat vergt veel uitleg met een lange voorgeschiedenis. De wapens waren bestemd voor de milities van de STC (Southern Transitional Council). Die STC wil het zuiden, dat tot 1990 onafhankelijk was, weer losmaken van de rest.
Deze separatisten worden al jaren militair en financieel gesteund door de Emiraten, terwijl de Saoedi’s de officiële regering van de ene internationaal erkende staat Jemen steunen. Nu hebben die STC onlangs twee provincies van Zuid-Jemen ingenomen, Hadramout en Mahra. Dat zijn regio’s die Saoedi-Arabië eenzijdig als een verlengstuk van zijn eigen grondgebied beschouwt, een toegang tot de Arabische Zee.
De Saoedi’s willen tegelijk hun aanspraak op absolute suprematie op het Arabisch schiereiland beklemtonen. De Verenigde Arabische Emiraten staan die aanspraken sterk in de weg. Ze zijn niet alleen erg actief op het schiereiland, maar ook ver daarbuiten?. Ze zijn bij voorbeeld de vierde grootste investeerder in Afrika.
Verenigd, verdeeld
Die ene internationaal erkende staat Jemen valt niet alleen door die scherpe rivaliteit in vele stukken. Die eenheid was trouwens een recente creatie, een uit 1990. Toen besloten de republiek Jemen, hoofdstad Sanaa, en de Volksrepubliek Zuid-Jemen (Aden) één staat op te richten, hoofdstad Sanaa.
Dat waren twee delen met een zeer aparte geschiedenis. In Noord-Jemen was in 1962 de oude monarchie omvergeworpen waarop een lange burgeroorlog volgde, met actieve steun van Nassers Egypte voor de republiek, Saoedische voor de monarchisten.
In het door de Britten gecontroleerde zuiden was de toestand complex. Er was een antikoloniale opstand gevoerd door twee elkaar bestrijdende bewegingen: het marxistische NLF en het Arabisch nationalistische FLOSY. Het was het NLF dat de Britten in 1967 uit Aden wegjoeg en de Republiek, in 1970 de Volksrepubliek genoemd, uitriep.
In die periode waren er tal van linkse bewegingen in de Arabische wereld. Zelfs in het naburige toen zeer arme Dhofar (Oman) was er een marxistisch Volksbevrijdingsfront. De sultan had er Britse bijstand en vooral Iraanse militairen nodig om die opstand te onderdrukken.
De Volksrepubliek Jemen leunde nauw aan bij de Sovjet-Unie, maar toen dat blok implodeerde, werd in 1970 de eenheid van Jemen beklonken.
Lente
Die eenheid kwam op losse schroeven met de ‘Arabische lente’ die begin 2011 ook in Jemen aanbrak. Na meer dan een jaar trad president Ali Abdullah Saleh na massale demonstraties tegen zijn corrupt 33 jaar oud bewind, af. Jemen zat in een diepe economische en sociale crisis die met de val van Saleh nog toenam. In het noorden namen de ‘Ansar Allah’, de ‘Helpers van God’ (de Houthi’s – naar een belangrijke volksstam) het roer in handen en bevochten de regering in Sanaa die werd gedomineerd door soennieten. Ze verjoegen die regering die zich in 2015 terugtrok in Aden.
De Houthi’s zijn zaïditische moslims. Het zaïdisme is een onderdeel (of hoe noem je dat) van de sjiitische islam die dominant is in Iran. Vandaar de nauwe samenwerking tussen die Houthi’s en Teheran. De koningen van de in 1962 verdreven monarchie waren zaïdieten.
De officiële regering kreeg vanaf 2015 de volle steun van de Saoedi’s en de Emiraten die militair op grote schaal tussenkwamen om de Houthi’s te bestrijden, zonder succes. De Saoedi’s gaven het enkele jaren geleden op en concentreerden zich op het zuiden, met de havenstad Aden. De terreurgroep Al Qaida bouwde in dat zuiden enkele bolwerken op, terwijl de Emiraten de beweging voor herstel van een onafhankelijk Zuid-Jemen steunden.
De Saoedi’s hebben ook een goede verstandhouding opgebouwd met al-Islah, de Moslim Broeders in Jemen die in het zuiden een eigen gebied , de provincie Shabwa, deels in handen hebben. Voor de Emiraten is zo een samenwerking uitgesloten. Zowel Riad als Abu Dhabi beschouwen de Moslim Broeders wel als een grote vijand, maar de Saoedi’s zijn daar veel pragmatischer in dan de Emiraten die onverdund waar ze kunnen de Broeders bevechten. Ook in Jemen dus.
MBS vs MBZ
Diezelfde attitude vinden we ook elders terug en dat speelt mee in de rivaliteit tussen de grote Saoedische chef, Mohammed Ben Salman (MBS) en de grote baas van de Verenigde Arabische Emiraten, Mohammed Ben Zayed (MBZ).
Dat kwam naar boven bij het rode lopers-bezoek van MBS in november aan Washington. Donald Trump polste zijn Saoediscghe gast over een vredesinitiatief voor Soedan, eventueel met sancties tegen de strijdende partijen. Voorop dan tegen de RSF (Rapid Support Forces) van krijgsheer Hemetti. Die moorden erop los met wapens grotendeels geleverd door de Emiraten. Iedereen weet het, maar niemand durft sancties te nemen. Abu Dhabi begreep die boodschap uit Washington als een dreigement. Dat zette kwaad bloed tegenover de Saoedi’s die in Soedan, ondanks de aanwezigheid van Moslim Broeders, eerder het regeringsleger steunen.
Ten noorden ervan, in Libië, kan het kamp van krijgsheer Khalifa Haftar op de Emiraten rekenen voor oorlog tegen de officiële regering in Tripoli waarbinnen de Moslim Broeders zitten. Die worden dan gesteund door Qatar en Turkije, twee regimes waarop de Broeders alom kunnen rekenen.
Het speelt mee in Palestina. Bij een recent bezoek aan de Emiraten heb ik nergens een teken gevonden dat naar Palestijnen verwijst – geen vlagje, laat staan een teken van solidariteit. Voor de Emiraten is Hamas niets meer dan de Palestijnse tak is van de Moslim Broeders, en dus een vijand.
De Emiraten onderhouden daarentegen zeer goede relaties met Israël. Ze maakten vijf jaar geleden deel uit van de ploeg die op aandringen van Trump mee stapte in de Abrahamakkoorden en diplomatieke relaties aanknoopte met Israël. Daardoor staan de Emiraten op een zeer goed blaadje bij Trump en moeten ze echt niet beducht zijn voor sancties. Riad houdt daarentegen de boot af, voor de Saoedi’s moet Israël eerst instemmen met het principe dat er een Palestijnse staat komt.
In Jemen hebben de Emiraten deze keer moeten plooien. Daarmee is de kous verre van af. De STC wil na de recente inname van twee provincies verder gaan op zijn elan, met of zonder Emiraten. President Rachad Al-Alimi staat ondanks zijn internationaal erkende status zeer zwak, de Houthi’s hebben het volkrijkste deel van het land stevig in handen en de zuiderse separatisten hebben brede volkssteun en nog altijd veel wapens.
Intussen waarschuwen hulporganisaties dat miljoenen mensen in Jemen door de oorlog en door de sancties tegen de Houthi’s, in mensonwaardige omstandigheden moeten leven. In de buurt van de grootste fortuinen op aarde.
