In september 2026 viert Giorgia Meloni het vierde jubileum van haar intrede in het ‘Palazzo Chigi’, de zetel van de Italiaanse regering: een record levensduur voor een Italiaans kabinet. En er is alle reden om te denken dat ze tot het einde van de legislatuur zal doorgaan, met de volgende parlementsverkiezingen pas gepland voor september 2027. De leidster van de ‘Fratelli d’Italia’ blijft aan de macht met een uitzonderlijke populariteit van meer dan 40%, terwijl haar partij verreweg de eerste Italiaanse partij is met herhaaldelijk peilingen van meer dan 30% van de stemintenties.
Meloni’s strategie om extreemrechts en traditioneel rechts samen te laten spannen, blijft functioneren, ondanks regelmatige disputen met en tussen de twee andere regeringspartijen, ‘La Lega’ en ‘Forza Italia’. Een strategie die Meloni ook in de Europese Unie blijft promoten en die weerklank vindt bij de EVP-‘Christendemocraten’, die steeds weer bereid zijn ‘alternatieve meerderheiden’ te vormen, met name om de reikwijdte van de ‘Green Deal’ zo veel mogelijk te beperken. Om nog maar te zwijgen van de medeplichtigheid tussen Meloni en Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. [1]
Gemanipuleerde gegevens
Op economisch gebied is het succes dat de premier claimt, gebaseerd op misleiding. Dit weerhoudt de internationale pers (vooral de Franse) er niet van om het tot een voorbeeld van succes te maken. Natuurlijk is het tekort verminderd, maar vooral dankzij de meevaller van het herstelplan van de Unie, waarvan Italië de belangrijkste begunstigde is. De werkloosheid is gedaald, maar ten koste van nog grotere flexibiliteit op de arbeidsmarkt. De begroting van 2026 is een van de meest ongelijke in Europa.
Eigenlijk gaat de regering-Meloni alleen maar versneld door met het besparingsbeleid dat al decennialang wordt gevoerd, vooral door de zogenaamde ‘technische’ regeringen (steeds gesteund door de centrumlinkse Democratische Partij). Sinds 1990 zijn de reële lonen gestaag gedaald. In 30 jaar is het aandeel van lonen in het nationale inkomen met 10 punten gedaald ten gunste van winsten en huurinkomsten. Er moet ook aan worden toegevoegd dat Italië geen minimumloon heeft, dat de regionale verschillen qua inkomen sterk zijn en dat bijna 10% van de bevolking in absolute armoede leeft.
Maar Giorgia Meloni’s politieke talent en haar agressieve communicatie zijn niet genoeg om te verklaren hoe ze erin slaagt dit sombere plaatje om te toveren tot een succes dat door de media wordt geprezen en door een groot deel van de bevolking wordt aanvaard. De ideologische en culturele strijd die zij claimt, is gebaseerd op de erfenis van twintig jaar Berlusconisme, dat het tot het sociaal-liberalisme bekeerde centrumlinks had verdoofd en erin was geslaagd de Italiaanse samenleving te hyperindividualiseren.
De zwaktes van de oppositie
Geconfronteerd met deze situatie blijft de staat van de oppositie zwak. De’ PD’, de ‘Cinque Stelle’ en de ‘Sinistra Italiana-Verdi per l’Europa’ worstelen om een geloofwaardig en mobiliserend alternatief programma te vormen.
Aan het hoofd van de centrumlinkse Partito Democratico probeert Elly Schlein haar partij uit de sporen van sociaalliberalisme te trekken. Maar ze moet het opnemen tegen de interne tegenstand van de ‘reformisten’ die vasthouden aan het liberale beleid van Matteo Renzi en tegen de verschillende baronieën die alleen maar dromen van het herwinnen van de macht binnen de partij.
Afgelopen herfst leverden zes regionale verkiezingen gemengde resultaten op. Elk kamp behield de regio’s die het al bestuurde: Toscane, Puglia en Campanië voor centrum-links, Marche, Calabrië en Veneto voor de regeringscoalitie. Het moet worden opgemerkt dat centrum-links maar won dankzij de steun van andere centrumpolitici. Al met al, niet genoeg om duidelijke conclusies te trekken. De echte winnaar was overigens het onthoudingspercentage, dat dicht bij een recordaantal van 60% kwam.
Lichtstralen en onbekenden van een referendum
In de geschetste donkere situatie vallen toch enkele lichtstralen te bespeuren. Tussen september en november vorig jaar bracht een ongekende mobilisatie honderdduizenden demonstranten de straat op uit solidariteit met Palestina. Als onderdeel van een oude pacifistische traditie die historisch voortkomt uit de communistische en christelijke wereld, was het een hele jeugd die zich mobiliseerde in radicale standpunten [2]. De organisatie van een algemene staking die zeer goed werd opgevolgd en talrijke acties tegen het gevoerde sociaal-economisch beleid voltooiden deze mobilisatie van de sociale beweging, die echter geen echte politieke steun vond.
Begin 2026 blijft er een onbekende. Het referendum over de hervorming van het rechtssysteem dat door de regering wordt gewenst en dat waarschijnlijk zal plaatsvinden op 22 en 23 maart [3]. Deze hervorming maakt deel uit van Giorgia Meloni’s offensief tegen de Grondwet van 1948 en ten gunste van het versterken van de uitvoerende macht.
Ter herinnering [4]: tot nu werd de onafhankelijkheid van magistraten beschermd door deze fundamentele tekst, die bijzonder progressief is en gericht op het vestigen van tegenmachten. De zetelende rechters en de parketmagistraten, de aanklagers-procureurs: ze maken deel uit van één en hetzelfde korps en kunnen in hun loopbaan van de ene competentie naar de andere overstappen. Maar het belangrijkste is dat ze afhangen van de Hoge Raad van de Magistratuur, een autonome instantie, en niet van het Ministerie van Justitie. Op dat vlak ligt de fundamentele inzet van de hervorming.
De samenstelling van twee Hoge Raden van de Rechterlijke Macht en een Hoge Disciplinaire Raad bevestigt de wens om de onafhankelijkheid van rechters te verminderen. Het parlementaire debat bracht geen wijzigingen aan de tekst. Alle amendementen van de oppositie werden zonder uitzondering verworpen. Meloni droomt ervan wraak te nemen op een rechterlijke macht die bepaalde aspecten van met name haar migratiebeleid opvallend heeft afgewezen, als in strijd met het respect voor de mensenrechten. Door de “rode gewaden” te veroordelen, pakt Meloni de oude strijd van Silvio Berlusconi opnieuw op.
Zal de referendumcampagne erin slagen meer te mobiliseren dan alleen een grote minderheid die zich zorgen maakt? Zal het referendum uitgroeien tot een beleidskwestie, of zelfs een volksplebisciet ? Het resultaat van deze vorm van bevolkingsbevraging kent altijd zijn deel van onzekerheden en zelfs verrassingen. Hoe dan ook, de rest van Meloni’s carrière zal ook afhangen van de uitslag van dit referendum.
Hugues Le Paige (vertaling jpe)
Italie 2026 : répétition générale | Le blog-notes de Hugues Le Paige
[1] Giorgia Meloni’s dubbelzinnige beheer van het buitenlands beleid zal onderwerp zijn van een toekomstige Blog-Notes
[2] Een ander, meer beperkt teken van deze mobilisatie, maar verre van anekdotisch, zijn de vele debatten die volgden op de release van Andrea Segre’s film ‘La Grande Ambizione’ (zie: https://leblognotesdehugueslepaige.be/19800-2/ ) en die het onderwerp waren van een fascinerende documentaire, ‘Noi e la Grande Ambizione’ (‘Wij en de Grote Ambitie’).
[3] Tegenstanders van de hervorming, de “Nee”-commissie, hopen nog steeds dat het mogelijk zal zijn de consultatie uit te stellen om een langere uitlegcampagne te voeren. Een beroep is al afgewezen door het Constitutioneel Hof. Andere zijn ingediend.
[4] Zie: https://leblognotesdehugueslepaige.be/italie-la-revanche-posthume-de-silvio-berlusconi/
Dit artikel verscheen in De Groene Belg. Met dank voor vertaling en overname.
