Italië: Rifondazione draait naar links

Het Italiaanse Rifondazione heeft op haar congres in juli een stevige draai naar links gemaakt. Zo trekt de partij besluiten uit de catastrofale parlementsverkiezingen in april, die Berlusconi in Italië weer aan de macht brachten.

In april haalde de Sinistra Arcobaleno, de Linkse Regenboog, een coalitie met Rifondazione of voluit de Partito de la Rifondazione Communista, in de parlementsverkiezingen 3,1% van de stemmen. Gelet op de deelnemende partijen had de coalitie mogen rekenen op 11%(1), maar het werd dus een stuk minder: de coalitie belandde zelfs onder de kiesdrempel, en alle deelnemende partijen verdwenen uit het Italiaanse parlement, Rifondazione inbegrepen. De schok kon tellen.

Rifondazione kreeg zo de rekening gepresenteerd voor de miserabele balans van haar deelname aan de regering van Romano Prodi. De verkiezingsuitslag lokte een crisis uit, en de leidende groep van Rifondazione viel uiteen in twee blokken. Aan de ene kant stond de groep onder leiding van Fausto Bertinotti, de historische leider van Rifondazione en onder Prodi Kamervoorzitter: zij wilden verder gaan op de weg van de Sinistra Arcobaleno, en Rifondazione oplossen in een halfzacht allegaartje van groene en zachtroze krachten. Daartegenover stond de groep rond Paolo Ferrero, de enige minister van Rifondazione in de uittredende regering: zij benadrukten de eigen identiteit van Rifondazione, en de noodzaak van een linkse draai.

In de aanloop naar het congres verschenen vier stevige discussiestukken. Het is interessant de balans te lezen die de groep rond Paolo Ferrero maakt van de regeringsdeelname. Per slot van rekening was Ferrero zelf de vertegenwoordiger van Rifondazione in de regering.

Het document vertelt heel geloofwaardig de evolutie van Rifondazione: hoe Rifondazione zich richtte naar het altermondialisme en de sociale bewegingen, die hun eigen woordvoerders zijn (‘subjecten’) en niet ondergeschikt aan een partijpolitiek project. Grote nadruk werd gelegd op de idee dat maatschappelijke verandering niet via de instellingen zou komen, maar door in de samenleving zelf de maatschappelijke verhoudingen en krachtsverhoudingen te wijzigen. Die identiteit van Rifondazione kende een hoogtepunt met de G8 in Genua (juli 2001) en het eerste Europees Sociaal Forum (november 2002). Later probeerde Rifondazione haar deelname aan de regering Prodi te denken in het verlengde van deze identiteit(2): Rifondazione moest in de regering de ruimte scheppen die de sociale bewegingen zou toelaten op het beleid te wegen.

In de praktijk kwam hier niets van terecht. Of het nu ging om Afghanistan, de hoge snelheidstrein (de TAV) of een militaire basis (Vicenza), telkens kwam Rifondazione zelf in botsing met massale sociale bewegingen in plaats van binnen de regering ruimte te scheppen voor de eisen van deze mobilisaties. De kers op de taart was de massabetoging in oktober 2007 tegen onzekere arbeidsstatuten, die er kwam mede op initiatief van Rifondazione, waarna Rifondazione zonder blikken of blozen de bestreden maatregelen in de regering goedkeurde.

Van deze mislukkingen wordt nu door de groep rond Ferrero een onverhulde balans gemaakt. Het verhaal wordt in al zijn fasen uit de doeken gedaan. De schuld voor het falen in de regering wordt gelegd bij de moeilijke maatschappelijke krachtsverhoudingen en de zwakte van de sociale bewegingen. Ook bleek de ‘progressieve burgerij’ waar op gerekend werd, op het appel te ontbreken. Het geweer moet dus van schouder worden veranderd.

De vaststelling van de mislukking maakt een gedetailleerde analyse van de regeringsdeelname overbodig. Dat is spijtig. Immers, de radicale linkerzijde in Europa lijkt al te dikwijls de gevangene van een moeilijk alternatief: ofwel catastrofale regeringsdeelnames in alliantie met de sociaaldemocratie, ofwel een identitaire eenzame koers die directe politieke strijd vervangt door algemene propaganda. Een gedetailleerde analyse van de Italiaanse ervaring zou de Europese linkerzijde kunnen helpen om uit dit valse (?) dilemma te raken.

Wat er ook van zij, het congres van Rifondazione heeft in juli met 342 op 646 stemmen de linkse draai goedgekeurd(3). De “organische” samenwerking van de sociaal-democratie wordt afgewezen, en het project van de Linkse Regenboog wordt begraven. Rifondazione wil terug aanknopen met de geest van Genua 2001 (de geschiedenis zonder meer terugdraaien?), en brede mobilisaties aanzwengelen. Daarbij wil het samenwerken met andere linkse, antikapitalistische en communistische organisaties, maar van het opgaan in een andere politieke kracht is geen sprake meer.

Het valt natuurlijk af te wachten of dit het soort ‘linkse draai’ is waarin de sociaal-democratie meester is. Dat zullen de feiten uitwijzen. Wat zal Rifondazione bijvoorbeeld doen in de talrijke locale besturen waar het aan deelneemt? En zal men erin slagen de eenheid van Rifondazione te bewaren, want het verslagen blok, nu onder leiding van Vendola, geeft signalen dat het hoe dan ook de eigen weg wil inslaan.

(Uitpers, nr 102, 10^de jg., oktober 2008)

(3) De resolutie is ook in het Engels en het Spaans beschikbaar op de website van Rifondazione http://home.rifondazione.it/xisttest/content/view/2905/247/