Hier is een raadsel: terwijl beurzen over de hele wereld nerveus reageren op de aanval op Iran, bloeit de beurs van Tel Aviv. Hier is nog een raadsel: terwijl miljoenen mensen in de regio bang zijn voor de militaire operatie van de VS en Israël en de gevolgen daarvan, is de Israëlische samenleving uitgelaten. Volgens de laatste peilingen steunt 93 procent van de Joodse bevolking de oorlog. In Yedioth Ahronoth vangt een journalist de euforische stemming:
“Terwijl we ons ontdoen van de monsterlijke Iraanse octopus, loop ik over straat, zijn de winkels open, haasten Wolt-koeriers zich om sushi, shoarma en veel te dure chocoladetaarten te bezorgen aan Israëlische burgers, joggen mensen in het park en heb ik thuis elektriciteit, warm water en internet. De pilatesstudio is open en de Israëlische beurs breekt records. En op dit moment stijgen boven mijn hoofd in de laaglanden gevechtsvliegtuigen van de luchtmacht op voor een nieuwe missie… Ze vernietigen met onmogelijke precisie nog een huis van een middenkader officier van de Revolutionaire Garde…
Ziet de meest kritieke oorlog sinds de oprichting van de staat er zo uit? Ja, want de staat Israël is een wonder dat niet te verklaren is.”
Lofredes
De journalist suggereert verder dat Israël dit te danken heeft aan het geweldige leiderschap van Netanyahu, de uitzonderlijke kwaliteiten van zijn volk en goddelijke hulp. In Israel Hayom brengt een andere prominente journalist opnieuw een jingoïstische lofrede aan de Israëlische premier. Zelfs de tegenstanders van Netanyahu moeten toegeven dat hij beschikt over ‘geduld, sluwheid, vastberadenheid en een onwankelbare focus’ in zijn gestage vernietiging van de vijand – totale oorlog tegen Hamas, vervolgens Hezbollah, nu Iran – en het afremmen van Trumps dwaze pogingen om met de mullahs te onderhandelen en een vredesplan voor Gaza uit te werken.
De strategie lijkt inderdaad te bestaan uit de ene shock- en ontzagcampagne na de andere. Iran ligt momenteel in het vizier. De boodschap is echter gericht aan alle staten in het Midden-Oosten: waag het niet om Israëls streven naar regionale hegemonie of etnische zuivering van Palestina aan te vechten. Het bereiken van het eerste zou Israël de immuniteit geven die het nodig heeft voor het tweede: het rechtzetten van de fout die historicus Benny Morris betreurde toen hij Ben Gurion bekritiseerde omdat hij in 1948 niet alle Palestijnen had verdreven. Zoals Bezalel Smotrich in 2021 tegen de Palestijnse leden van de Knesset zei: ‘Jullie zijn hier omdat Ben Gurion het karwei niet heeft afgemaakt’. In de ogen van de regering en de politieke elite in het algemeen lijkt het moment gekomen om het karwei af te maken.
Yinon-plan
Dat betekent een breuk met de pre-statelijke zionistische strategie en vervolgens het Israëlische regionale beleid, dat was gebaseerd op geheime operaties in combinatie met cryptodiplomatie. Ik krijg vaak de vraag of de huidige oorlog gericht is op de uitvoering van het zogenaamde Yinon-plan. Oded Yinon was adviseur van Sharon en in 1982 was hij medeauteur van een artikel waarin een strategie werd geschetst om de Arabische wereld te verdelen en te heersen. Sectarisme komt Israël goed van pas, zo pleitte hij, en moet worden bevorderd. Dat was in de tijd dat Sharon verdeeldheid wilde zaaien in de gelederen van het Palestijnse verzet, onder meer door islamitische krachten in Gaza aan te moedigen.
Toen dat mislukte, lanceerde Sharon een directe aanval op de PLO in Libanon, wat in Israël alom werd bekritiseerd als een strategische fout. Het recente nieuws over een poging om een Koerdische landinvasie vanuit Irak te faciliteren als aanvulling op de luchtbombardementen op Iran lijkt te bevestigen dat die tactieken nog steeds worden toegepast. Maar dat is niet het geval. De oude strategie was veel minder dramatisch: clandestiene interventie in de binnenlandse politiek van andere staten is geen beleid waarover wordt gepocht, noch is het gebaseerd op het meeslepen van de regio in een oorlog.
Het is duidelijk dat dit niet langer de modus operandi van de staat Israël is. Ironisch genoeg is de beste interpretatie hier wellicht die welke oriëntalisten doorgaans – niet altijd heel nauwkeurig – op de Islamitische Republiek hebben toegepast: dat dit een macht is die niet handelt volgens een ‘westerse’ rationele en humanistische benadering van politiek, maar volgens een fanatieke ideologie. Degenen die de huidige Israëlische strategie bepalen, zijn duidelijk over de wortels ervan in de leer van het messiaanse zionisme en hun visie op de huidige oorlog als goddelijke vervulling. Netanyahu is misschien minder ideologisch dan zijn bondgenoten en meer bezig met zijn eigen politieke overleving, maar er bestaat weinig twijfel over dat hij zijn verheerlijking als zowel strategisch genie als boodschapper van God accepteert.
Theocratisch
Voor degenen die de huidige Israëlische strategie bepalen moet de Israëlische samenleving zelf veel theocratischer worden. Het is nog niet, zo betreurt Smotrich, de ‘staat van de Cohanim’, maar het is op weg om geregeerd te worden door een strenge bijbelse versie van de halachische wet: ‘De staat Israël, het land van het Joodse volk, zal, als God het wil, weer gaan functioneren zoals in de dagen van koning David en koning Salomo.’ Een groot deel van de binnenlandse wetgeving van de regering is gewijd aan het nastreven van dat doel. Ten tweede moet de Palestijnse kwestie worden opgelost. Gaza is het model. Smotrich nogmaals: ‘Er zijn geen halve maatregelen. Rafah, Deir al-Balah, Nuseirat – totale vernietiging. Gij zult de herinnering aan Amalek onder de hemel uitwissen. Er is geen plaats voor hen onder de hemel.’
In oktober 2024 verklaarde Smotrich dat ‘er eens in de generatie een zeldzame kans is om de geschiedenis te veranderen, de machtsverhouding in de wereld te veranderen en de toekomst opnieuw vorm te geven. Binnenkort zullen we beslissende beslissingen moeten nemen die zullen leiden tot een nieuw en beter Midden-Oosten’. Voor de meeste westerse politieke commentatoren klinken messiaanse verklaringen – tenzij ze afkomstig zijn van islamisten – irrelevant voor de politiek. Maar dit zijn geen holle uitspraken. Dit is een wereldbeeld dat nu zowel het politieke als het militaire establishment domineert en dat de basis vormt voor veel van de huidige jubelstemming en onvoorwaardelijke steun van de media.
De oorlog tegen Iran wordt ook gesteund door degenen met een meer seculiere – en naar verluidt rationelere – benadering van de politiek, in de Mossad en de academische wereld, evenals door de enige politici die Netanyahu mogelijk kunnen verslaan in de verkiezingen van oktober, Avigdor Liberman en Naftali Bennet. De rechtvaardiging is dat Israël moest handelen omdat het met een existentiële dreiging werd geconfronteerd – een bewering die even aannemelijk is als de rechtvaardigingen van Colin Powell aan de VN voor de invasie van Irak. Nog absurder is het argument dat een staat die systematisch de rechten van de Palestijnen schendt, een oorlog voert omwille van de mensenrechten.
Vanuit economisch perspectief bekeken is het beleid van de Israëlische staat, ondanks de uitbundigheid van de Israëlische aandelenmarkt, zeer twijfelachtig. Het kost veel geld – 557 miljoen euro per dag aan directe uitgaven en 1,5 miljard euro] aan indirecte uitgaven – en vereist aanzienlijke voortdurende Amerikaanse financiële steun. De logica van de regering is dat dit wordt gecompenseerd door de economische dividenden: torenhoge winsten uit wapenverkoop, nu de geavanceerde Israëlische wapens op het slagveld worden getoond, om nog maar te zwijgen van het vooruitzicht op Iraanse oliereserves en een betere toegang tot die van de Golfstaten, die zich realiseren dat ze de bescherming van Israël nodig hebben. Toch is het niet zeker dat dit de financiële druk zal compenseren; hetzelfde geldt voor het geld dat wordt uitgegeven aan nederzettingen en de bevordering van het messiaanse jodendom in plaats van gezondheidszorg en andere sociale prioriteiten.
Risico’s
Er zijn nog meer redenen waarom Israël moeite zal hebben om zijn strategie op de lange termijn voort te zetten. Campagnes als deze werden in het verleden opgegeven zodra ze op moeilijkheden stuitten. Het verlies van Amerikaanse levens, druk van andere landen in de regio, de publieke opinie in de VS, de potentiële veerkracht van het Iraanse regime en het voortdurende verzet van de Palestijnen kunnen allemaal de balans doen doorslaan. Een invasie van Libanon zal, afgaande op eerdere pogingen, niemand ten goede komen. Veel hangt af van de mondiale coalitie die de oorlogen van Israël ondersteunt: de wapenindustrie, multinationale ondernemingen, megalomane leiders van machtige staten, christelijke en Joodse zionistische lobby’s, de timide regeringen in het mondiale noorden en corrupte Arabische regimes in het Midden-Oosten. Wat zeker is, is dat Israël, voordat dit fiasco ten einde komt, veel leed zal veroorzaken – aan de Iraniërs, de Libanezen en de Palestijnen.
Ilan Pappé is een Israëlische historicus en socialistisch activist. Hij is hoogleraar aan het College of Social Sciences and International Studies van de Universiteit van Exeter en directeur van het European Centre for Palestine Studies van dezelfde universiteit. Hij is de auteur van onder andere The Ethnic Cleansing of Palestina, Israel on the Brink, The Biggest Prison on Earth en Ten Myths about Israel.
Dit artikel stond op New Left Review. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.
