Een titel in Knack die je even doet schrikken, want dat had je helemaal niet gemerkt! Terwijl je net een boek hebt uitgegeven waarin staat dat de armoede nauwelijks vermindert!
Zijn er dan plots nieuwe cijfers? Ik vind ze niet. Ik werkte in mijn boek ‘Maak armoede illegaal’ met de cijfers die Statbel dit voorjaar bekend maakte. Op 1 oktober werden die lichtjes aangepast, maar dat maakt het verschil helemaal niet.
De auteur blijkt te verwijzen naar een nieuw verslag van de FOD Sociale Zekerheid en daaruit blijkt dat de inkomensarmoede in België het snelst is gedaald in vergelijking met de 26 andere Lidstaten van de Europese Unie.
Laat ons daarom maar even kijken naar die cijfers:
“Evolutie van armoede en sociale uitsluiting door de tijd heen
In de loop der jaren hebben deze vier indicatoren licht contrasterende trends laten optekenen:
- De AROPE-indicator daalde van 20,1% in 2019 naar 18,8% in 2023 en 18,3% in 2024.
- De LWI bedroeg 12,9% in 2019 en daalde tot 10,6% in 2023 en 11,4% in 2024.
- De SMSD bedroeg 6,2% in 2019 en 6,2% in 2024.
- De AROP daalde van 14,8% in 2019 naar 11,4% in 2024. In 2023 bedroeg AROP 12,3%. De laatste jaren wordt een dalende trend waargenomen.”
(Statbel 1 oktober 2025)
Voor alle duidelijkheid:
AROP meet de inkomensarmoede; LWI meet de lage werkintensiteit; SMSD meet de sociale en materiële deprivatie; AROPE is een gecombineerde indicator: armoede én sociale uitsluiting.
De cijfers verschillen weliswaar sterk voor de regio’s in ons land. Vlaanderen kent slechts 7,7 % inkomensarmoede, Wallonië 13,5 % en Brussel 26,5 %! De gecombineerde indicator geeft voor Brussel zelfs 37,2 %!
Men moet zich dus afvragen waar die ‘spectaculair gedaald’, vandaan komt. Een daling van de inkomensarmoede met 3,4 % op vijf jaar tijd, voor wie – en waarom? – is dit spectaculair? Is 11,4 % armoede in een land met een BBP van 45.016 euro per hoofd van de bevolking trouwens een aanvaardbaar resultaat als men weet dat de armoedegrens op 1522 euro netto per maand ligt voor een alleenstaande? En het leefloon daar nog onder ligt?
In België mag de armoede dan wel sneller zijn gedaald dan in andere EU-landen, maar ons land staat toch maar op de 11de plaats, na landen als Tsjechië, Nederland, Polen, Finland, Oostenrijk en Denemarken.
Er is meer. Iedereen weet dat armoedestatistieken altijd benaderend zijn. Thuis- en daklozen zitten er niet in en meer en meer mensen zijn niet langer geregistreerd, omdat ze hun buik vol hebben van de bureaucratie en het stigma. Tel daarbij de duizenden mensen zonder papieren die het moeten stellen met … niets.
Ga eens praten met sociaal werkers of mensen bij de voedselbanken. Zonder uitzondering zullen ze je zeggen dat ze de toestroom niet langer aankunnen. Nu is het best mogelijk dat het precies die voedselbanken zijn die mensen net boven de armoedegrens houden, maar stellen dat het daarom goed gaat in ons land en dat ‘het geld terecht komt bij wie dat het meest nodig heeft’ lijkt me toch eerder cynisch.
Het geld komt terecht bij wie het nodig heeft?
Ook die uitspraak moet even onder de loep genomen worden, want misschien geeft ze een verklaring voor die ‘spectaculair’.
Wat ik in mijn nieuwe boek beschrijf en wat me 35 jaar geleden naar het armoedeonderzoek heeft gedreven was precies dit. De Wereldbank pakte toen uit met een nieuwe slogan: ‘We have a dream. A world without poverty’. Het is uiteraard bevreemdend dat net een bank zou streven naar armoedevermindering, maar goed, stel dat ze het echt meent, dat is dan mooi meegenomen.
De analyse van haar documenten bracht echter aan het licht wat de bedoeling was: ja, we moeten de arme mensen helpen, dat zeggen trouwens ook de goeroes van het neoliberalisme. Wat we echter vooral niet moeten doen is sociale zekerheid organiseren, laat staan een verzorgingsstaat. Sociale zekerheid is in wezen een collectieve verzekering en verzekeringen, dat is iets voor de markt. Mensen moeten zich privé verzekeren, enkel voor wie dat niet kan moet de overheid helpen.
In een IMF-rapport van vorige week voor de Europese regeringen lees ik dat hun schuldenlast zo hoog is dat hun diensten niet langer betaalbaar zijn. Er zit dus niets anders op dan drastisch en structureel te snoeien in de gezondheidszorg, onderwijs, pensioenen en sociale bescherming. Als landen zich zouden richten op het OESO-gemiddelde, dan kunnen ze tot 3 % van het BBP besparen. Of met andere woorden: kijk naar wat landen als Mexico, Griekenland, Turkije en Chili uitgeven… (How Can Europe Pay for Things That It Can’t Afford? in: IMF Notes Volume 2025 Issue 004 (2025).
Applaus voor een armoedevermindering met 3,4 % kan misschien in dat licht geïnterpreteerd worden. Net op een ogenblik dat de Arizona-regering de pensioenen en de werkloosheidsuitkeringen op het kapblok legt, stellen dat het ‘geld wel goed terecht komt’! Oude mensen, werklozen, tel er de langdurig zieken bij moeten we heus niet helpen, enkel de echt arme mensen.
Of om het met één zin samen te vatten – wat in mijn nieuwe boek uitvoerig wordt uitgelegd: je neemt mensen hun uitkering af en maakt ze dus arm om daarna te stellen dat je arme mensen best een aalmoes wil geven.
Niemand twijfelt eraan dat de geplande maatregelen de armoede zullen doen toenemen. Ook bij de Decenniumdoelen lees ik op 19 september: “Armoede daalde jaren op rij, maar dreigt door besparingen weer te stijgen. Het is een politieke keuze om mensen in armoede te duwen”.
Het kan niet voldoende worden herhaald: met een goede sociale bescherming kan armoede worden voorkomen, want ze is in een rijk land als het onze ook volkomen onaanvaardbaar. Armoede moet illegaal worden verklaard, dat is géén morele overweging maar een juridisch rationele eis, het staat in artikel 23 van de grondwet, in artikel 25 van de Universele Verklaring voor de rechten van de mens en in artikel 11 van de Internationale Conventie voor economische, sociale en culturele rechten.
Wanneer de geplande besparingen ingevoerd worden zullen we over, zeg maar, vijf jaar terugkijken naar de statistieken en van die ‘spectaculaire’ daling niets meer zien.
Er zijn trouwens nog erg veel meer steengoede redenen om een degelijke sociale bescherming, een stevig arbeidsrecht en openbare diensten uit te bouwen. Ze hebben ook te maken met de militarisering van ons land en met de strijd tegen uiterst rechts.
Want neen, we zitten niet op de goede weg.
