Vele duizenden doden, tienduizenden arrestaties, de omvang van de onderdrukking van het protest is door de theocratische communicatieblokkade nog niet duidelijk. De hoogste autoriteit, ayatollah Khamenei, bevestigt de vele doden, maar geeft de schuld aan de VS en Israël – CIA en Mossad hebben de onrust uitgelokt en ordedienders vermoord. De eenvoud zelve, imperialisme en zionisme als grote schuldigen.
Dat zeker de Mossad, de Israëlische ‘inlichtingendienst’, erg actief is in Iran, staat buiten kijf. Die Mossad heeft zeer goede antennes op hoge niveaus en is niet vreemd aan het opduiken van foto’s en slogans van Reza Pahlavi, de zoon van de in 1979 verdreven dictator en vriend van Israël. Er zijn ook doden gevallen bij de “ordehandhavers”, maar dat ligt aan de grote woede van Iraanse demonstranten tegen deze theocratisch-militaire dictatuur.
Corrupt
Waarom die nog veel brutalere repressie dan in 2019 en 2022?
Vooreerst, de mollahs, de chefs van de Revolutionaire Wacht, de generaals en andere topprofiteurs van het regime, hebben zeer veel te verliezen. Reeds in de eerste dagen van de Islamitische Republiek, vanaf 1979, koesterden mollahs zich in hun nieuwe weelde. De weg van Teheran naar het religieuze centrum Qom werd al snel de autostrade van de Mercedessen gedoopt.
In de decennia daarop hebben het leger en de gewapende arm van deze theocratie, de Revolutionaire Wacht, een groot imperium van ondernemingen uitgebouwd. Ondernemingen met een monopolie en meestal vrijgesteld van belastingen.
Hoe corrupt en graaizuchtig de machtigen van de Islamitische Republiek wel zijn, bleek bij voorbeeld uit het faillissement in oktober vorig jaar van de bank Ayandeh die de crisis voorafging en die mee de woede over de corruptie deed aanzwellen. Die bank was in 2013 opgericht door Ali Ansari, een van de rijkste zakenmannen van het land en zeer goed bevriend met de toenmalige integristische president Mahmoud Ahmadinejad. Het was deze bank die het megalomane project Iran Mall, het grootste shoppingcenter van de wereld, bouwde. Om dat te financieren werd een “Ponzi piramide” opgezet, het bekende systeem om schulden, in dit geval 10 miljard dollar, af te betalen met nieuwe leningen. Tot alles instort. Er zijn enkele miljarden zoek, maar Ansari blijft buiten schot, de centrale bank neemt de schulden over. De bank Ayandeh is niet de enige in dit geval, minstens 5 andere banken kennen een gelijkaardige situatie.
Ayandeh is slechts een van de vele voorbeelden hoe massa’s geld is gepompt in een bouwspeculatie die in handen is van ondernemingen van leger en Wachters. Een kleine elite is daar beter van geworden, maar intussen drukte de staat volop bankbiljetten om het systeem draaiende te houden. Met alle gevolgen voor de inflatie die tot meer dan 40 % opliep en mee oorzaak was van de grote woede.
De sancties, de lage olieprijzen en de droogte hebben de economische problemen natuurlijk ook in de hand gewerkt. De Iraniërs die twee weken lang de straat opgingen, zien vooral een corrupt systeem met een elite die zich blijft verrijken, terwijl zijzelf het met de dag moeilijker krijgen.
Secularisatie
Die elite ziet intussen hoe de samenleving, vooral de jongeren, ontsnapt aan de greep van de mollahs. De secularisatie tast hun greep aan, ze kunnen de informaties via internet niet eeuwig blokkeren. Ze hebben na de crisis van 2022 de teugels al een beetje moeten loslaten, maar hun privileges willen ze niet prijsgeven. Steeds minder Iraniërs nemen het dat een zeer groot deel van het overheidsgeld naar religieuze instellingen gaat ten koste van gezondheidszorg en onderwijs.
De Islamitische Republiek is bovendien steeds geïsoleerder. Ook dat doet de machthebbers vrezen voor het voortbestaan van hun regime. Ze hebben gezien hoe eind 2024 het regime van hun Syrische bondgenoot Assad in enkele dagen instortte. Assad had wel te maken met een vijand die goed georganiseerd en sterk bewapend was en daarvoor op een machtige buur, Turkije, kon rekenen. Dat is in Iran niet het geval, er is geen georganiseerd gewapend verzet. De Modjaheddin Khalq die zich daarvoor uitgeven, zijn ten eeuwigen dage gebrandmerkt door hun steun in de jaren 1980 aan de Iraakse leider Saddam Hoessein in zijn oorlog tegen Iran.
De troonpretendent Reza Pahlavi dan? Die heeft vooral veel steun in Washington en Tel Aviv, maar als erfgenaam van een tiran heeft hij veel minder krediet in Iran zelf. Pahlavi is uitermate populair bij extreemrechts in de VS (Elon Musk) , in Europa (Nigel Farage, Giorgia Meloni) en Israël (Benjamin Netanyahu). In zijn door VS-studiebureaus opgesteld programma is er geen spoor van sociale bekommernis noch van etnische en religieuze minderheden. Vooral de Koerden wantrouwen dit heerschap zeer sterk. Over het brutale repressief regime van zijn vader, zwijgt hij. Het in Londen gevestigde netwerk waarop hij steunt, Iran International (tv, internet), wordt gefinancierd door rijke Saoedi’s. Het komt op voor vrouwen- en homorechten, zoals men weet erg gerespecteerd in Saoedi-Arabië…
Assad weg, de Hezbollah erg verzwakt, de vrienden Rusland en China die slechts lauw reageren op de raids van VS en Israël vorige zomer en op de actuele dreiging, ook dat is zorgwekkend voor de machthebbers.
“Hervormer” gezocht
In die context groeit de drang om in eigen midden een “alternatief” te zoeken. Dan moet nummer één, de ‘velayat fagih’ Khamenei, een stap opzij zetten of verdwijnen. Precies omdat die zich zo bedreigd voelde en voelt, stuurt hij aan op massale onderdrukking van elk protest. Zijn schrikbeeld: Toen de sjah begin 1979 het land verliet, stortte het regime in. Hij zal dus niet goedschiks de plaats ruimen.
Andere machthebbers zien dat anders. Zij rekenen erop dat zelfs indien de VS een grote militaire operatie ondernemen, zij niet dezelfde fout zullen maken als in 2003 in Irak. Daar hebben ze machtsapparaat en leger van Saddam Hoessein compleet ontmanteld, met alle zware gevolgen van dien.
De kandidaten voor een alternatief uit eigen huis, zijn nu achter de schermen van hun Hoge Veiligheidsraad een uitweg aan het zoeken. Een sterke man (vrouwen zijn kansloos) die binnen en buiten voor “hervormer” kan doorgaan.
