Iedereen stelt zich de vraag: hoe komt het toch dat de olieprijs zo laag is. Nu Iran terug toegang krijgt tot de internationale oliemarkt na de opheffing van de opgelegde sancties zegt menig commentator dat de olie wel nog langer goedkoop zal blijven. Maar het opheffen van de sancties is niet de oorzaak van de daling van de olieprijs. De lage olieprijs heeft ook niets van doen met de zogenaamde inkrimping van de Chinese economie. Want tot november 2015 was de Chinese jaarimport van olie met 8,9 procent gestegen om een totaal van 6,6 miljoen barrels per dag te bereiken.
Er doen zich de laatste tijd in de wereld heel wat politieke en economische gebeurtenissen voor die potentiële duwfactoren zijn om de olieprijs te verhogen. En toch blijft deze erg laag. De prijs stabiliseerde zich in december 2015 rond de 40 dollar, maar daalde verder met 25% en steeg weer lichtjes, wat een heleboel olieproducerende landen echt in de moeilijkheden brengt.
Politiek militaire spanning
De Russische beslissing om de vraag van Assad gunstig te beantwoorden en zijn luchtmacht in te zetten tegen de terroristische infrastructuur, werd door het Westen niet geapprecieerd. Zeker sinds het neerhalen van een Russische jet boven het Syrische grensgebied zijn de relaties tussen Rusland en NAVO-lid Turkije, grondig verslechterd. Moskou beschouwt het als een oorlogsmisdaad. We hebben bovendien moeten vaststellen dat bijkomende incidenten de spanning opdrijven tussen Saoedi-Arabië, Erdogan en Arabische bondgenoten enerzijds en Syrië en het sjiietische Iran anderzijds die op hun beurt door Rusland gesteund worden.
Tot aan het recente staakt-het-vuren in Syrië escaleerde deze spanning, met nieuwe bombardementen van Turkije in Syrië en de bereidheid van Saoedi-Arabië om er grondtroepen in te gaan zetten. Een rechtstreekse confrontatie tussen Rusland en de regionale bondgenoten van het Westen stond er aan te komen.
Dit zijn factoren die de olieprijs vroeger deden verhogen en niet verder dalen, zoals nu is gebeurd.
Sjiieten in Saoedi-Arabië
De executie van de Saoedische sjiitische leider Sjeik al-Nimr, een Saoedische religieuze sjiitische leider, veroordeeld voor terrorisme omdat hij gevraagd had om de sjiieten in Saoedi-Arabië meer rechten te geven. Zijn misdaad was dat hij de protesten steunde van de onderdrukte sjiietenmeerderheid in de Oost-provincie, die 25 procent van de totale bevolking van het koninkrijk uitmaken. Het gaat hier niet zo maar om een intern faits divers in Saoedi-Arabië, het is een factor van destabilisatie in het centrum van de olieproductie.
Saoedi-Arabië telt 8 miljoen sjiieten. De Oostelijke Provincie heeft een oppervlakte die het dubbele is van Duitsland maar ze telt slechts 4 miljoen inwoners. Het hoofdkwartier van de Saoedische oliemaatschappij bevindt zich in deze provincie, net zoals de grootst olie- en gasvelden, waaronder het grootste olieveld van de wereld, Chawat. De grote olieterminal van Ras Tanure in de Perzische Golf verscheept ongeveer 80% van de 10 miljoen barrels export per dag. Ook in deze provincie bevindt zich het olieverwerkingsbedrijf Abqaiq van Aramco met een capaciteit van 7 miljoen barrel per dag. De arbeiders van de olievelden, raffinaderijen in de Oostselijke Provincie zijn in meerderheid sjiieten en staan gunstig ten opzichte van de zienswijze van de geëxecuteerde Sjeik Nimr.
Deze executie vormt opnieuw een element dat normaal gezien bijdraagt tot zenuwachtigheid op de oliemarkt en een stijging van de petroleumprijs.
In een recent rapport schreef het Gulf Institute dat koning Salman Al Saud in de loop van het jaar zou willen aftreden ten gunste van zijn zoon Mohammed. Het rapport bevestigt dat de huidige koning zijn broers heeft opgezocht om – in naam van de stabiliteit van het koningshuis – hun steun en instemming te zoeken om zijn zoon als enige opvolger voor de koningstroon te benoemen. In de plaats van de huidige troonopvolger de minister van buitenlandse Zaken en VS gunstig gezinde, Mohammed bin Nayef. Op 3 december ll. heeft de BND (De Duitse geheime dienst) een geheime nota naar de pers gelekt, waarbij ze haar ongerustheid uit over de groeiende invloed van prins Salman die als onvoorspelbaar wordt gecatalogeerd.
De Saoedische inmengingen of invasies in Syrië, Libanon, Bahrein, Irak en Jemen zijn tekenen dat men de schijnbare voorzichtige politiek van de voormalige heersers in de schoot van de koninklijke familie verlaat en kiest voor een nieuwe politiek van impulsieve interventie.
De situatie is ronduit alarmerend in het Midden-Oosten, waar zich de belangrijkste en grootste olie en gasreserves van de wereld bevinden. Maar de olieprijs blijft laag.
Fracking
Oliewinning door fracking lijkt het grote slachtoffer te zullen worden van de aangehouden lage prijs. De verhoging van de VS olieproductie is precies voor een groot deel het resultaat van de Amerikaanse schaalolie-exploitatie. Vele schaaloilie-ondernemingen bevinden zich nu aan de rand van de instorting; er kondigen zich een ganse reeks van faillissementen aan. De voorbije maanden is de schaalolieproductie verminderd tot ongeveer 93.000 barrel in november 2015. De grote olieconcerns Exxon, Chevron, BP en Shell zijn sinds twee jaar begonnen om hun belangen in de schaaloliewinning te liquideren. De fracking industrie van de VS wordt gedomineerd door ondernemingen die door Exxon en BP de ‘cowboys’ worden genoemd. Het gaat om een aantal maatschappijen van middelmatige omvang die geen deel uitmaken van de grote olieconcerns. De Wall-Street-banken zoals JP Morgan chase City Group hebben altijd de ‘Supermajors’ van de olie gefinancierd, en hebben zich niet met de schaalolie bezig gehouden. Ze zullen dus geen traan laten bij de verdere afgang van de oliewinning door fracking omdat hun klanten, ‘big oil’ zeg maar, dan opnieuw de enige spelers worden op de globale oliemarkt. De financiële instellingen die leningen hebben verstrekt van ettelijke honderden miljarden aan de cowboys van de fracking, zullen wellicht nieuwe eisen stellen, waardoor meer faillissementen mogen verwacht worden in deze oliebranche. De alternatieve bronnen als schaalolie en wellicht ook teerzandolie dreigen dus binnenkort tot het verleden te behoren als deze situatie niet verbetert.
Maar het wegvallen van deze alternatieve bronnen brengt de olieprijs niet terug naar 70 of 90 dollar, waar de grote spelers van de olieconcerns, en olieproducerende landen als Rusland, Venezuela, Ecuador en heel wat anderen naar hopen.
Overproductie
De enige uitleg vinden we in het overaanbod van olie op de wereldmarkt. De lage(re) olieprijs zal aanhouden zo lang er overproductie is. Maar Riyad en C° tonen geen enkel teken in die richting van hier iets te willen aan veranderen.
Wat bezielt de nieuwe leiders in het Soedisch koningshuis? Wil men de andere olieproducenten treffen door deze crisis uit te lokken die Ryad – dank zij de eigen grote financiële reserves – wel rustig zal overleven? Wil Aramco concurrenten kunnen uitschakelen met dit beleid? Wil men de verschuiving naar alternatieve energiewinning afremmen door de lage olieprijs? Wil men de reïntegratie in de oliehandel van de vijand uit Teheran bemoeilijken?
Precies in dit laatste punt schuilt ook iets beangstigends dat op zich dan de olieprijs zou kunnen opdrijven. Er profileert zich in de Perzische Golf immers een oorlog tussen de sjiieten en de wahabieten. Tot nu toe gaat het nog om een oorlog bij volmacht in Syrië. Maar sinds de executie van de sjiitische geestelijke leider van Saoedi-Arabië en de aanval op de Saoedische ambassade in Teheran hebben geleid tot een diplomatie breuk tussen beide landen en de andere Golfstaten, is de confrontatie veel directer. Deze groeiende de spanning in de regio moet wel invloed op de olieprijs met zich meebrengen? Leidt dit alles tot een directe militaire confrontatie met dan de bijhorende olieschok?
De obsessie voo
r controle over de olie ondergraaft onze beschaving. Het is dan ook tijd om ons te concentreren op vrede en ontwikkeling, in plaats van de strijd van de ene tegen de andere om de grootste oliemagnaat te zijn, een strijd die alleen meer menselijk leed en ellende met zich meebrengt.
