In 865 overstroomde het ‘Grote Heidense Leger’ Engeland. De Vikingen zochten naar land, want in hun eigen streken was dat schaars en schraal. Bovendien nam de bevolking snel toe. Ruim twee decennia lang gingen de krijgskansen over en weer, de Anglo-Saksische heersers van Wessex, eerst Æthelred I, daarna Alfred de Grote, hadden grote moeite om hun gezag te handhaven. Tot de slag bij Edington (878) de Denen tot onderhandelen dwong. Het kwam in 886 tot een vergelijk: in ruil voor het doopsel van de Deense koning Gulthrum en erkenning van Alfreds gezag, werden de grenzen getrokken tussen de steeds grotere groepen inwijkelingen en de heersers van weleer. Het was een grote hap uit Engeland, de hele Oostkant van Londen tot voorbij York (dat toen Jorvik heette) waar de Denen hun eigen rechtspraak behielden – die Danelaw was ironisch genoeg democratischer dan in Wessex-Mercia.
Mocht de Amerikaanse president Donald Trump ook maar enig benul hebben van buitenlands beleid, en van geschiedenis, hij zou lering kunnen trekken over het verstandsverdrag tussen Engelsen en Denen toen. Dan zou hij ook geweten hebben dat die andere Skandinaven, de Noren, in diezelfde eeuwen uitzwermden naar het Westen, de Shetlands, de Färöer, de Hebriden, Ijsland en Groenland. De Zweden deden hetzelfde naar het Oosten tot in Kiiv waar ze een eigen staat stichtten.
De reden voor die uitbreiding lag vooral in het erfrecht. Alleen de oudste zoon kon de bezittingen van zijn vader erven, andere zonen moesten hun geluk maar elders zoeken. Ook de onderlinge gevechten leidden vaak tot ballingschap. Zo moest de vader van Erik de Rode (Eiríkr Rauði), Thorvald (Þórvaldr Ásvaldsson), zijn huis in Jaederen ontvluchten na “enkele moorden” (960). Hij volgde zijn zoon naar Ijsland. Erik onderging in 982 zelf voor drie jaar verbanning nadat hij zijn buurman een kopje kleiner had gemaakt. Hij koos weer het ruime sop, deze keer nog meer naar het Westen. Daar begint de geschiedenis van Groenland (zo genoemd om kolonisten te lokken). In 985 vertrok hij opnieuw met 35 schepen en 300 man om er twee kolonies op te zetten. Die boerden goed, ondanks epidemieën, en groeiden uit tot ruim 3.000 zielen. Pas met de kleine ijstijd vanaf de 15e eeuw stierf de Vikingaanwezigheid uit. Voor de volledigheid: ze maakten wel kennis met de Eskimo’s (een scheldwoord) of Inuït; en het was Eriks zoon Leif die de kusten van Canada bezocht en roodhuiden (Skraelingen) tegenkwam, niet altijd op vriendelijke wijze.
Het is pas in 1721 dat de Denen opnieuw Groenland opzochten op vraag van Hans Egede, een missionaris die nabestaanden van de Vikings wou vinden om ze te bekeren tot het protestantisme. Koning Frederik IV gaf zijn toestemming. Egede – wiens bekladde standbeeld nu in de Groenlandse hoofdstad Nuuk (voorheen Godthåb) staat – vond alleen Inuït, en achtte het zijn plicht die met de nodige dwang de ware leer op te dringen. (In Zweden deed Lars Laestadius in de 19e eeuw hetzelfde in Lapland, gedwongen bekering, scholing en geen alcohol, achteruitstelling ook van de Sami).
In elk geval was er in 1721 van de VS nog geen sprake, de landhonger van de vorige en huidige eeuw heeft bijna lachwekkende vormen ondergaan in de visie van Trump, die in de gauwte Canada wil annexeren, Groenland overkopen en bezetten (dat lukte wel met Louisiana of Alaska, en met geweld ook met Texas en Nieuw Mexico), de zeeën tot een Mare Americana wil omvormen, en bepalen wat elk land van het hele continent mag doen of verhandelen. De “democratische” VS bepaalt eigenmachtig, tegen VN, Internationale gerechtshoven, en andersdenkenden in, welk beleid dient opgelegd: met bruut geweld (Grenada 1983, Venezuela 2025, Vietnam, Irak, Afghanistan, Iran), uithongering (Cuba) of gewoon met omkoperij (Europese Unie). Voor met name Groenland speelt echter een wezenlijke factor mee: de Danelaw.
Donald vs Mette
Trump heeft het daar zo niet mee. Voorbijgestreefd, koloniale afspraken, vindt hij. Hij vergeet natuurlijk dat er geen grotere kolonialen zijn dan de Amerikanen – misschien niet zozeer in landverwerving (hoewel, zonder burgeroorlog nooit zo groot geworden; en wat ze inpikten in de Stille Oceaan aan eilanden en de Filippijnen was ook niet min) als wel in financiële uitzuiging. Make America Great Again. Het zal wel dat de dollarstandaard beschermt tegen triljoenen openbare schulden, correctie: in maart 2026 39.000 miljard, meer dan 120 % van hun BBP – erger dan België dus en een verdrievoudiging op 25 jaar tijd. “De combinatie van extreem hoge schuld, stijgende rentelasten en politieke verlamming maakt de huidige koers op langere termijn moeilijk houdbaar”, waarschuwt Gerard Driehuis (Welingelichte Kringen, 15 april 2026).
Het is niet omdat hij de wet ombuigt naar zijn eigen belangen en inzichten, dat hij ook gelooft wat hij toetert als de New York Times (9 januari 2026) hem vroeg of er grenzen zijn aan zijn wereldwijde macht: “Mijn eigen moraliteit. Mijn eigen verstand. Dat is het enige dat mij kan tegenhouden. (…) Ik heb het internationale recht niet nodig”. Het is eraan te merken. De wet van de sterkste.
En dan botst hij op een vrouw voor wie hij de neus ophaalt: Mette Frederiksen, op dat ogenblik bezig aan haar tweede ambtstermijn als eerste minister van Denemarken. Na een hoogoplopend telefoongesprek in januari 2025, schold Trump haar de huid vol, en dreigde niet alleen met economische maatregelen en de inzet van troepen, maar ook met nog hogere taksen op de invoer van Deense producten. Frederiksen hield nuchter voet bij stuk: “Han har ikke trukket trussel om straftold tilbage. Nee, hij heeft de dreiging met strafheffingen niet ingetrokken” (DR, 16 januari 2025). In de tussentijd van toen tot de vervroegde parlementsverkiezingen op 24 maart 2026 in Denemarken, heeft Trump zowat alle Europese staten in het harnas gejaagd door zijn narcisme (hij heeft zich intussen als Standbeeld in Gaza Resort vertoond, als Jezus Christus, als kandidaat Nobelprijswinnaar voor de vrede [!], en de wansmakelijke vredesbeker van de FIFA voor de wereldkampioenschappen voetbal aanvaard), zijn onbetrouwbaarheid, zijn afdreigingen en zijn wispelturigheid. En zelfs zijn achterban door een oorlog te beginnen tegen Iran, die alleen maar Netayahu’s uiterst rechtse regering in Israël is ten goede gekomen, maar vooral een zware energiecrisis heeft uitgelokt, wereldwijd.
Frederiksen heeft van die verslechtering der relaties blijk gegeven van koele diplomatie en standvastigheid. Dat heeft haar geen windeieren gelegd, want in de peilingen was ze al afgeschreven, toch is ze erin geslaagd opnieuw de grootste partij te blijven (met fors verlies, dat wel) en na drie pogingen opnieuw regeringsleidster te worden van een nu erg linkse coalitie. Doorslaggevend is dat ze erin geslaagd is ook de autonome regering van Groenland (de Naalakkersuitut) aan haar zijde te krijgen.
Tegelijk heeft ze de (overdreven) verwijten van Trump dat Kopenhagen niet in staat is de opmars van Rusland en China rond Groenland af te weren nadrukkelijk ontkracht. Natuurlijk is Groenland belangrijk voor de grootmachten, omdat door de opwarming van de aarde steeds meer poolijs wegsmelt, en nieuwe vaarroutes ontstaan. Er zijn inderdaad verschillende belangen die meespelen: militair, digitaal en ekonomisch. Denemarken is nooit afkerig geweest van Amerikaanse bases. Al in 1943 hielp de bouw van de luchtmachtbasis Thule zodat Duitsland er niet in slaagde weerstations op het eiland op te starten. Vanaf 1958 wordt ook de ruimte gecontroleerd door NORAD (North American Aerospace Defense Command). Een tweede belang is dat door de digtalisering kwetsbare onderzeese datalijnen zijn verzonken die bij sabotage het openbaar (en het niet openbaar) leven danig in de war kunnen raken of processen afbreken of platleggen. Groenland is een belangrijk knooppunt. Ten slotte is het eiland rijk aan allerlei zeldzame ertsen en metalen. Ze zijn moeilijk te ontginnen, en mijnbouw is niet graag gezien door de 57.000 inwoners van Groenland, ook al is er plaats genoeg op die 2.166.000 km² oppervlakte.
Dat Denemarken niet gevoelig is voor de spionage van Moskou of Peking is pertinent onwaar. China heeft in tempore non suspecto zacht aan invloed gewonnen. “Déjà largement présente en Islande [aluminumwinning] ou sur l’archipel norvégien de Svalbard [Spitsbergen, waar Rusland sinds het Verdrag van 1920 aan mijnbouw mag doen], il a affirmé son intention de financer l’agrandissement des aéroports de Nuuk, d’illulissat et de Qaqortoq” (Classe Internationale, 23 juli 2020). Vergeefs. Peking heeft wel rechten verworven om te boren naar bodemrijkdommen in de Citronenmijn, maar liep een nieuw blauwtje op toen ze in 2016 de voormalige Deense zeemachtbasis wou overkopen.
Maar dat geldt ook voor de Amerikanen. Groenland heeft ’s werelds grootste natuurparken. In één daarvan, dicht bij Nuuk, willen ze gaan graven – dat is niet naar de zin van het Groenlands eenkamerparlement (Inatsisartut met 31 zitjes). Trump heeft mooi te betogen dat Denemarken, als koloniale macht sinds 1620 toen ze Tranquebar (Tharangambadi) in India verwierven, niet te beroerd was om tijdens en na de dekoloniseringen die bezittingen (ook in Ghana) te verkopen aan Groot-Brittannië en later zelfs aan de Verenigde Staten. Met name de Maagdeneilanden kocht Washington in 1917 over voor een luttele 25 miljoen dollar. En nu willen ze niet meer?
De tijden zijn veranderd, de democratie eist dat de plaatselijke bevolking zelf kiest. En dat doet ze, zelfs nu Kopenhagen nog altijd een kleine 500 miljoen pompt in de overheden, en bevoegd blijft – in overleg weliswaar – voor buitenlandse zaken en defensie. En voorlopig ook over de zeerechten (12 en 200 mijlszones). Een nog altijd niet uitgeklaard dispuut geldt de claims op meer zeggenschap en uitbreiding boven de 200 mijl door Rusland, Canada en Denemarken. Het is namelijk zo dat de onderzeese Lomonotovrug die onder Groenland ligt doorgroeit tot de Noordpool. Goed voor Denemarken. Maar Rusland beweert dat hun continentaal plat in het eigen poolgebied doorloopt. Canada houdt vol dat het een verlengstuk van zijn continentaal plat betreft. Hoedanook, de bevoegde VN-commissie heeft zich sinds 2001 nog niet uitgesproken over de claims die volgens het zeerecht (artikel 76, paragraaf 8) kunnen ingediend worden. Is het daarom misschien dat Trump zowel Canada als Groenland wil aanhechten?
