EVP en co medeplichtig aan afbraak democratie
De Duitse kanselier Friedrich Merz (CDU-EVP) vindt dus dat Israël voor “ons” de vuile klus klaart in Iran. Europees uiterst-rechts vindt ook dat we Israël dankbaar moeten zijn omdat het onze belangen en waarden verdedigt, in Gaza en nu ook in Iran. Merz, en rechts, vertellen steeds meer hetzelfde verhaal als extremer rechts. Over Israël, over migratie, over klimaat… Dat is de dagelijkse normalisatie van uiterst-rechts.
De foto’s van Ursula von Der Leyen en Giorgia Meloni spraken vorig jaar boekdelen over de groeiende verstandhouding tussen rechts en uiterst-rechts in Europa. De EU-Commissievoorzitster uit de grote rechtse EVP-stal, Meloni – als premier van Italië – kopstuk van de uiterst-rechtse ERC-fractie (met N-VA) in het EU-parlement. Een verstandhouding die niet nieuw is maar steeds hechter wordt. Rechts dat zoals een eeuw geleden het bedje spreidt voor fascisten.
Is ‘klassiek’ rechts in Europa zijn fouten van een eeuw geleden aan het herhalen? Zowel in Italië als later in Duitsland hebben rechtse partijen toen door hun lafheid het pad helpen effenen voor fascistische machtsovernames. Ze verkozen Mussolini en Hitler boven links. Een eeuw later krijgen we een vergelijkbaar scenario, met het verschil dat links in een groot deel van Europa in de touwen ligt.
Silvio
Gematigd rechts, centrumrechts of gewoon klassiek rechts is ondanks zijn grijsheid een dominante kleur in Europa. Zeker in de EU waar rechts vorm kreeg in de EVP, de Europese Volkspartij. Dat grijs wordt steeds zwarter, het onderscheid tussen dat “klassieke” rechts en extreemrechts vervaagt. Er is geen waterdicht beschot meer.
Al lang niet meer. Maart 1994, verkiezingen in Italië dat al twee jaar zware politieke stormen doormaakt. Zakenman Silvio Berlusconi had kort daarvoor een politiek taboe doorbroken bij de gemeenteraadsverkiezingen in Rome: hij steunde kandidaat Gianfanco Fini, de leider van de neofascistische MSI als kandidaat-burgemeester.
Kort daarop stichtte Berlusconi, voorloper van Trump, met een grote tv-show een nieuwe partij, Forza Italia. Die sloot dan weer voor de parlementsverkiezingen een stembusakkoord met enerzijds de separatistische Lega Nord, moeder van de huidige uiterst-rechtse Lega, en deels met Fibni’s neofascisten. Die zorgden voor meer ‘respectabiliteit’ met een naamsverandering: Alleanza Nazionale (AN), voorloopster van Meloni’s Fratelli d’Italia.
In de EU-verkiezingen van juni haalde Forza meer dan 30 %,. Wilfried Martens, toen voorzitter van de EVP, aarzelde geen ogenblik, Forza moest in het parlement bij de EVP. Ondanks hun alliantie met neofascisten vroeg ik hem toen. We moeten de grootste zijn, groter dan de socialisten, was het ontwijkend maar duidelijk antwoord. Eén parlementslid van de CVP, Raf Chanterie, verzette zich daartegen, maar predikte in de woestijn.
Beschotten vallen weg
Zowel in Italië als in de EU werd toen de deur wijd opengezet voor samenwerking, ook samen regeren dus, met uiterst-rechts. De EVP werd toen nog vaak christendemocratisch genoemd, vooral doro het gericht van de christendemocraten uit Duitsland, Italië en de Benelux. Maar dat karakter ging door de uitbreiding van de EVP met gewoon conservatieve partijen gaandeweg verloren.
De Oostenrijke conservatieve ÖVP zag er dan ook geen graten in om in 2000 te regeren met de ultrarechtse ÖVP van Jörg Haider. Her en der in Europa knepen politici hun neus dicht voor deze sulfureuze coalitie, maar de Belgische minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel was zowat de enige die veel misbaar maakte, zonder enig resultaat. De EVP zag er alleszins gene graten in.
Zoals de EVP ook lang weinig of geen moeite had met de extreem conservatieve nationalistische standpunten van de Fidesz van Viktor Orban. Integendeel, “deftig rechts” zorgde ervoor dat Orban en zijn regering na 2010 buiten schot bleven.
Zo gaat het maar verder. De Spaanse Volkspartij, PP, bestuurt al jaren regio’s en steden samen met de ultra’s van Vox. In die PP zelf zitten ook nogal wat nostalgieke franquisten. Zoals andere rechtse partijen in Europa herbergt de PP immers nogal wat lieden die qua ideeën sterk tot zeer sterk aanleunen bij uiterst-rechts.
Terminologie
Dat is zeker het geval in Frankrijk waar Les Républicains (LR) erfgenamen van het gaullisme, in opbod zijn met het uiterst-rechtse Rassemblement National. Hun voorzitter Eric Ciotti zette vorig jaar een logische stap: hij ging een alliantie aan met het RN en stichtte daarvoor na zijn uitsluiting een eigen partij. Wat wil je, hun oud-president Nicolas Sarkozy had als goeroe de uiterst-rechtse ideoloog Patrick Buisson.
Les Républicains zijn niet de enigen die het pad effenen voor uiterst-rechts, de Macronie doet dat ook. Met president Emmanuel Macron zelf die zomaar zeer gekleurde termen van uiterst-rechts introduceert, zoals ‘l’ensauvagement’ (de verwildering) en “decivilisation” (ont-beschaving). Termen afkomstig van uiterst-rechtse ideologen. Bruno Retailleau, minister van Binnenlandse Zaken (LR) noemde de relschoppende PSG-supporters “Barbares”. Diezelfde minister vindt ook dat de rechtstaat niet onaantastbaar mag zijn…
Op Europees vlak zien we de jongste tijd meer en meer hoe de politieke standpunten van ‘rechts’ en uiterst-rechts elkaar benaderen. Of beter, hoe een deel van rechts inzake vooral migratie, klimaats- en milieubeleid de standpunten van de extremen overneemt. In Polen bij voorbeeld waar premier Donald Tusk (EVP) inzake migratie de uiterst-rechtse partijen achterna loopt.
In Duitsland verwerpt de CDU wel kordaat elke vorm van samenwerking met het uiterst-rechtse AfD. Zorgt de Duitse as van de EVP dan toch voor een waterdicht beschot, althans in eigen huis? Friedrich Merz, huidig premier, kon het eind januari evenwel niet laten om in de Bondsdag met zijn voorstel tot het terugsturen van asielzoekers aan de grens, front te vormen met dat AfD. Merz kreeg het verwijt de brandmuur te hebben gesloopt.
Geen sprake van, zegt de CDU. Maar de huidige coalitie van SPD en CDU is nauw, Merz had een tweede stemronde nodig om kanselier te worden. Wat indien dat wankelt, hoe stevig zal de b randmuur dan zijn. In het oosten, waar AfD nummer één is, zijn lokale CDU’ers minder vies van samenwerken met uiterst-rechts.
Het gaat snel
Veel Baltische centrumpartijen en ook de Kroatische regeringspartij HDZ (EVP) zijn gastvrij voor uiterst-rechtse kringen. In Zweden en Finland zijn conservatieve en liberale partijen niet vies van nauwe samenwerking met uiterst-rechts, zoals met de Zweedse Democraten die onderdak bieden aan neonazi’s.
Het moet inderdaad niet altijd de EVP zijn. Bij het liberale Renew Europa is er niet alleen de Macronie die permeabel is voor uiterst-rechtse terminologie, in Nederland regeert de VVD (van Navo-baas Rutte) tot voor kort samen met de PVV van de uiterst-rechtse Wilders.
Renew bood tot juni vorig jaar onderdak aan de Tsjechische ex-premier Andrej Babis. Diens partij ANO zit nu in de uiterst-rechtse fractie ECR; Babis is favoriet voor de komende parlementsverkiezingen in Tsjechië.
Een bondig overzicht dat wel duidelijk maakt hoe er op Europees vlak al lang geen cordon sanitaire, brandmuur, waterdicht beschot of wat dan ook is tegen uiterst-rechts. Rechts maakt het uiterst-rechts net zoals een eeuw geleden wel gemakkelijk. Het gaat erg snel, zoals we onder meer zagen in het EU-parlement waar EVP en uiterst-rechts front vormen rond milieukwesties, samen tegen een streng maar noodzakelijk klimaatbeleid, steeds meer op dezelfde lijn rond migratie. Uiterst-rechts haalt bijna geluidloos het ene beschot na het andere neer. De grenzen tussen de diverse stromingen van rechts vervagen.
En links dan? Dat zijn andere even onprettige verhalen. Die volgen.
