Een lange voorgeschiedenis om de toestand in 2025 bij te lichten
“Rusland wil gerespecteerd worden”, luidt de boodschap van Vladimir Poetin, president van de Russische Federatie. De man zelf verdient geen respect, hij is de leider van een regime zonder respect voor elementaire mensenrechten, zonder respect voor democratische rechten en vrijheden. Moeten we die boodschap dan maar gewoon afdoen als hypocriet? Nee, men heeft al te veel boodschappen vanuit Moskou genegeerd, met alle gevolgen van dien.
Détente
De Russen komen, was het schrikbeeld dat hier werd voorgehouden in de kilste jaren van de Koude Oorlog. In mijn schooljaren stonden de Russen voor Sovjets en Communisten die elk ogenblik , methulp van hun vijfde colonne, ons gingen overvallen. Moskou, centrum van de Sovjet-Unie en de Sovjetwereld, ging in de jaren 1960 aandringen op ‘vreedzame coëxistentie’, maar dat werd afgedaan als propaganda van een blok dat zijn macht en zijn grenzen wou erkend zien. Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov maakte er ‘vreedzame wedijver’ van, overtuigd dat de Sovjet-Unie die kon winnen. De successen in de ruimtevaart (Spoetnik Gagarin eerste ruimtereiziger…) maakten dat geloofwaardig.
Meer en meer Westerse leiders zagen ook de voordelen van een politiek van détente, ontspanning, voor eigen baat. Zo rijpte het idee voor een Europa van Veiligheid en Samenwerking , het zogenaamde Helsinkiproces dat op een conferentie in 1975 werd bezegeld. Er kwam een instantie uit, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, OVSE. Moskou vaarde er wel bij ,de rest van Europa ook.
Echt vreedzame coëxistentie werd het niet. De VS gingen de bewapeningswedloop zwaar opdrijven; Zbigniew Brezinsky, de veiligheidsadviseur van de Democratische president Jimmy Carter, bevestigde later dat het de bedoeling was de Sovjeteconomie daarmee op de knieën te krijgen. Als de Sovjet-Unie die wedloop zou willen volgen, zou dat zwaar ten koste gebeuren van haar plannen voor een welvaartseconomie. In België en enkele andere landen werden middellange afstandsraketten geplaatst om de wedloop op te drijven.
Het plan lukte, de Sovjeteconomie kon de wedloop niet aan, en gecombineerd met de onvrede in delen van het rijk, implodeerde eerst het blok, 1989, en twee jaar later de Unie zelf.
Plundering
Russen als Poetin zelf, wijten die implosie vaak aan de politiek van Michail Gorbatsjov, laatste president en leider van de Communistische Partij van de Unie. Alsof die het tij nog had kunnen keren. De implosie van de Unie en van het Sovjetsysteem tegelijk, werd gevolgd door “de grootste plundering van de 20ste eeuw”, aldus dissident Alexander Solzjenitsyn. Vooral gewezen apparatsjiks roofden wat er te roven viel en werden schatrijke oligarchen. Het Westen applaudisseerde en stak een handje toe. VS-president Bill Clinton stuurde zijn beste ploeg om de kiescampagne van hun favoriet, president Boris Jeltsin, te ondersteunen, met raad en geld. Dat die Jeltsin zijn verkozen parlement bombardeerde en eind 1994 de Tsjetsjenen ging uitmoorden, stoorde de westerse leiders in genen mate. Het stoorde evenmin dat Jeltsin een clown was en vooral een zeer corrupte president die de plundering van ’s lands rijkdommen door de oligarchie beschermde en zijn omgeving liet mee profiteren.
Toen begin 1999 een procureur teveel snuffelde in Jeltsins zaken, kon hij rekenen op de baas van de geheime dienst, de FSB, om die procureur met een lastercampagne uit te schakelen. Die FSB-chef: Vladimir Poetin. Als dank en vooral bewondering voor diens gebruikte methodes, benoemde Jeltsin die Poetin tot premier. De FSB organiseerde enkele aanslagen op appartementsgebouwen in Russische steden, stak de schuld op de Tsjetsjenen en onder gejuich liet Poetin de Russische troepen los op Tsjetsjenië. Daar vond hij bondgenoten in de clan Kadyrov die hij de vrije hand gaf om er de sharia op te leggen.
Interne orde
Tot dan werd Rusland in het Westen niet als een vijand afgeschilderd. Rusland was voor de VN wel de opvolgster van de Sovjet-Unie, maar had niet hetzelfde gewicht. Veel Russen vonden dat hun land zelfs door het Westen werd vernederd, daarin geholpen door president Jeltsin. Poetin wou an die vernedering een einde maken.
Na de terreuraanslagen van 11 september 2001 in de VS stelde Poetin, die Jeltsin als staatshoofd was opgevolgd, voor dat Rusland zich zou aansluiten bij de internationale strijd tegen het terrorisme. Had hij de “Tsjetsjeense terroristen” immers niet verpletterd? Maar zoals bij de eerdere ‘Kosovo-oorlog’ (1999) werd Moskou genegeerd. In dat conflict had de Navo niet alleen eenzijdig oorlog gevoerd, het had er ook een historische bondgenoot van Rusland, Servië, zwaar bestookt. Poetin hoopte na 9/11 erbij te mogen, maar kreeg het deksel op de neus.
Intussen stelde hij intern “orde op zaken”, dat wil zeggen dat hij de oligarchen op hun plaats wees: hou uw geroofde buit, deel verdere buit wel met mijn ‘siloviki’ (lieden uit de geheime diensten), hou u ver weg van de politiek en doe met buitenlandse ondernemingen alleen zaken onder onze controle. Oligarch Michail Chodorkovsky hield zich daar niet aan, werd politiek actief en ging in zee met westerse ondernemingen. Als straf zat hij van 2005 tot 2013 in de gevangenis en werpt zich nu in ballingschap op als een “democratische opposant”.
Het werd al snel duidelijk dat Poetin de slaafse politiek van Jeltsin tegenover het Westen, niet verder zette. Hij wou niet dat Russen zich, zoals onder Jeltsin, zouden vernederd voelen, wel dat Rusland als voortzetting van de Sovjet-Unie internationaal weer de plaats van die Unie zou innemen. Het werd Moskou niet gegund. Meer zelfs, zowel Washington als Brussel en Berlijn vonden dat al die pogingen van Rusland om nauwe banden te smeden met vroegere Sovjetrepublieken, moesten stoppDe zogenaamde kleurenrevoluties van 2004 in Georgië en Oekraïne, werden enthousiast ondersteund. Oekraïne had tot dan goede relaties van nabuurschap met Rusland; in Oekraïne hadden hetzelfde soort oligarchen veel rijkdommen geroofd, sommige van hen hadden ook belangen in Rusland of met Russische oligarchen. De Oranjerevolutie van eind 2004 moest daar een einde aan maken, Oekraïne moest westwaarts kijken, ook al zagen de meeste Oekraïeners toen geen graten in goede relaties met het grote buurland.
Die Oranjerevolutie heeft Moskou wakker geschud. De voortekenen aren er al langer, met onder meer Kosovo. Nu was het duidelijk, het Westen zag Rusland niet als een partner, het idee van continentale Veiligheid en Samenwerking van 1975 werd begraven. Dat lag niet aan Moskou.
München en respect
Welke conclusies Poetin daaruit trok, maakte hij duidelijk op de Veiligheidsconferentie van februari 2007 in München. Het respect waar hij het nu over heeft, was een kernbegrip van die toespraak waar men beter had moeten naar luisteren. Hij had het niet alleen over respect voor Rusland, maar over respect voor internationale rechtsorde. Hij had het over de uitbreiding van de Navo naar het oosten, naar de grenzen met Rusland. Het jaar daarop kwam het lidmaatschap van Oekraïne op de Navo-agenda, zo goed had men geluisterd. Toen Georgische troepen in 2008 Zuid-Ossetië aanvielen en Russische troepen tussenkwamen om de aanvallers af te slaan, werd dat nadien, tot vandaag, afgedaan als een Russische agressie tegen Georgië.
In 2011 kreeg hij met het eenzijdige westerse optreden in Libië opnieuw de boodschap dat Rusland toch niet meetelde. Gebrek aan respect in de ogenvan Moskou.
De zogenaamde Oekraïense Maidan-revolutie van 2014 deed voor Moskou de deur dicht. In Russische ogen werd de democratisch verkozen president Viktor Janoekovitsj verjaagd door een coup waaraan de VS ter plaatse meewerkten. De annexatie van de Krim (in 1954 binnen de Sovjet-Unie door Rusland cadeau gedaan aan Oekraïne) illustreerde was Poetin in 2007 bedoelde met de boodschap dat Rusland voortaan “assertiever zal optreden”. De akkoorden van Minsk van 2015 om het conflict in het oosten van Oekraïne, met zijn Russische bevolking, te regelen, werden volgens het Westen door Moskou niet terdege nageleefd, maar Kiev zelf heeft ze gesaboteerd, onder meer met taalwetten die minderheden discrimineren.
De jaren daarop volgde de zeer actieve VS-politiek tegen goede economische banden tussen Rusland en West-Europa, met onder meer de propagandacampagne rond de Europese afhankelijkheid van Russisch gas. Nord Stream werd er het symbool van; Toen in november 2021 de tweede pijpleiding, Nord Stream 2, volledig af was, draaide Duitsland onder VS-druk de kraan niet open. Voor Rusland een duidelijk vijandige daad.
Hysterie
Met zijn oorlog tegen Oekraïne, heeft Poetin uiteraard zelf de kroon op het werk gezet: Rusland is onze vijand. Navo-secretaris-generaal Mark Rutte is niet alleen kampioen inzake Trump-vleien, hij is dat ook voor paniekzaaierij, tot grote vreugde van de wapenfabrikanten. De vragen zijn enkel nog: wanneer en waar vallen de Russen ons aan.
Voor een staaltje hysterie, beveel ik enkele bezoekjes aan aan de Franse zender LCI waar de generaals en andere militaire experts elkaar opvolgen. Volgens de jongste gissingen vallen de Russen aan vanuit de enclave Kaliningrad. Wanneer? De datum schuift alsmaar naar voor, de jongste gissing is vóór 2027. Volgens jaar dus, of nu snel in de kerstperiode.
Wanneer Poetin zegt dat Rusland klaar staat voor oorlog indien dat door sommige Europeanen wordt uitgelokt, wordt dan een titel “Poetin is klaar voor de oorlog”. Dus moeten we bewapenen , dienstplicht invoeren, een oorlogseconomie uitbouwen. Alsof het een evidentie is.
We kunnen niet, zoals zoveel getalenteerde collega’s, in het brein van Poetin kijken. Dat hij op 24 februari 2022 Oekraïne aanviel in de illusie daar na een week een bevriend regime te hebben, toont wel aan dat voorzichtigheid is geboden. Maar aan de hand van de voorgeschiedenis, aan de hand van de Russische zwaktes die in Oekraïne aan het licht kwamen, aan de hand van Ruslands eigenbelang, lijkt een terugkeer naar continentale veiligheid en samenwerking kans te maken. Dat kan alleen met Rusland erbij – liefst zonder Poetin aan de leiding ervan, maar dat ligt in handen van de Russen zelf. Zoals het ook aan de Oekraïeners ligt zich verder te ontdoen van een corrupt systeem.
Het is vooral belangrijk dat alle delen van Europa samenwerken om een internationale orde op te bouwen waarin ordinaire regels, afspraken, verdragen, wetten gelden. Het Europa van de EU en het VK hebben alleszins door hun lijdzaamheid tegenover de genocide in Gaza aangetoond dat er ook aan die kant werk aan de winkel is.
Zie ook: https://www.uitpers.be/de-eu-sanctioneert-voortaan-ook-meningen/
