Memoires en perspectieven van een chirurg zonder grenzen
Reginald Moreels schreef zijn memoires, en dat was een goed initiatief in deze tijd waarin oorlog en geweld dagelijks te zien is op tv.
Het is een boek waarin pijnlijke oorlogsherinneringen, filosofische en persoonlijke beschouwingen en concrete informatie elkaar afwisselen. In feite worden er drie thema’s behandeld, hoewel ze niet op die manier in het boek worden voorgesteld.
Er zijn de oorlogservaringen die bijzonder aangrijpend zijn en hopelijk veel mensen zullen aanzetten om beter en langer na te denken over de conflicten waarmee we vandaag te maken hebben en die ook onze toekomst kunnen bedreigen. Moreels was chirurg voor Artsen zonder Grenzen en was op veel plekken in volle oorlog bezig met het helpen van mensen, om ze weer aan elkaar te naaien, om ze een nieuw leven te geven.
Een tweede thema is de politieke ervaring. Moreels was Staatssecretaris en Minister voor ontwikkelingssamenwerking, wat hij duidelijk beleefde als een eer maar waardoor hij ook kennis maakte met de harde wereld van de politiek, met jaloersheid om zinloze dingen, met mededinging om zaken die er hoegenaamd niet toe doen, het ‘geduw en getrek’ (p.13). Voortgaand op de inleiding was het een ervaring die de schrijver diep heeft geraakt. ‘Een chirurg neemt na het werk zijn masker af, terwijl de politicus dat bijna nooit doet’ (p.52).
Een derde thema tenslotte dat een groot deel van het boek in beslag neemt zijn de persoonlijke en filosofische beschouwingen die ons Moreels doen kennen als mens.
Moreels is gelovig, noemt zichzelf een ‘linkse christen’ (p.31) en dat geloof bepaalt voor een groot deel zijn handelen als mens. Hij is een optimist, zelfs een idealist die heeft moeten kennis maken met de slechtheid van mensen. ‘Mijn geloof heeft mij paradoxaal genoeg tot de hypothese gebracht dat de mens van nature uit slecht is, maar dat het leven, ongeacht de duur ervan, je een kans biedt om beter te worden’ (p.314), aldus de auteur op het einde van zijn boek. Dat is een bittere noot.
Het boek staat bol van de beschouwingen over wat mensen andere mensen kunnen aandoen. En er zijn nog meer bittere beschouwingen over hoe de realpolitik daarmee omgaat. Over de onverschilligheid of de onwil om te handelen bij regeringen en internationale instellingen. Vorige eeuw vier grote genocides, terwijl de internationale gemeenschap nauwelijks of helemaal niet is tussenbeide gekomen. (p.125). Hij spreekt zich klaar en duidelijk uit over de oorlog in Gaza en geeft zijn mening over de stichting van Israël en de naqba.
Moreels vertelt beslist geen optimistisch verhaal, en hoe hard sommige bladzijden ook zijn, het is een eerlijk verhaal dat enkel bewondering voor de auteur kan opwekken. Nergens neemt hij een blad voor de mond, maar vertelt hoe diep sommige feiten, van moorden tot woorden, hem hebben geraakt. ‘In Leuven geeft een professor geen hand aan een assistent’ (p.173). Zo werd het hem gezegd, ook al was de ‘assistent’ minister geweest.
Over de wreedheid die hij heeft gezien en meegemaakt zegt hij dit: je kan daar met onverschilligheid op reageren, wat wellicht de beste zelfverdediging is, ofwel met opstandigheid. ‘Opstandigheid is mijn enige uitweg tot zelfbehoud’ (p.114).
Moreels geeft beschouwingen over de bronnen van geweld, over de rechtvaardige oorlog die niet bestaat, hij houdt een pleidooi voor actieve geweldloosheid, hij schrijft over de militarisering van humanitaire hulp (‘Waar zijn we in godsnaam mee bezig’ p.139), over grenzen, over zijn persoonlijke psychische crisis, over culturele verscheidenheid, over de ‘vergaderitis’ en ‘rapportitis’ van de ontwikkelingssamenwerking, over euthanasie, over migratie en vluchtelingen, over culturele verscheidenheid … Hij gaat geen enkele moeilijke vraag uit de weg.
Dit is geen boek waarmee je het eens of oneens moet zijn. Het zijn memoires, persoonlijke herinneringen en overpeinzingen, ze leiden enkel tot een immens respect voor de mens die dit werk heeft gedaan en er in alle eerlijkheid zijn mening en zijn twijfel over geeft.
Jonge mensen die nadenken over leven en werken in dienst van anderen, kunnen hier beslist zeer veel uit leren. Voor alle anderen, een boek dat doet nadenken om het dagelijkse nieuws beter te verteren én te begrijpen. En hopelijk te handelen.
