In de Franse politiek was er tot voor kort zoiets als ‘le front républicain’, het politieke veld rond enkele elementaire democratische beginselen en sociale rechten, zoals vastgelegd in de grondwet. Buiten dat veld waren er de onaanraakbaren, de fascisten, waarrond een cordon sanitaire was opgetrokken. President Emmanuel Macron heeft met zijn “disruptieve ingrepen” het terrein omgeploegd. Dat oude cordon sanitaire is weg, er is een nieuw in de maak, tegen radicaal-links.
Vóór en na
De mars tegen het antisemitisme van 12 november en het voorstel voor nieuwe immigratiewet, illustreren een en ander.
Op die mars tegen het antisemitisme stapte, weliswaar achteraan, een stevig blok mee rond Marine Le Pen en haar Rassemblement National (RN). “Er is voor het RN een vóór en aan na die mars” aldus de krant Le Monde.
De oorlog van Israël tegen de Palestijnen was voor uiterst-rechts een gelegenheid om onvervaard de zijde te kiezen van de zionistische racisten tegen die gemeenschappelijk gehate Arabieren. Uiterst-rechts antisemitisch? Dat was de vorige generatie, die van vader Jean-Marie Le Pen en de neonazi’s rond hem, luidt het ineens. Uiterst-rechts is in de 21ste eeuw nog altijd door en door racistisch, maar anders.
Marine Le Pen werkt al een decennium aan de “de-diabolisering” van het FN, nu RN. De Israëlische oorlog tegen Gaza bood een buitenkans om verder te gaan; onmiddellijk sprong Le Pen op de wagen van de volstrekte solidariteit met Israël – “een voorpost in de verdediging van onze westerse waarden”.
Daar bovenop verschoven de overheid en de meeste media de aandacht naar het toenemend aantal gemelde gevallen van antisemitisme. Voorzitters van Assemblée en Senaat riepen op tot een mars, het RN riep ‘aanwezig’. Uiterst-rechts zou hier voor eens en altijd bewijzen dat er een einde moet komen aan het cordon sanitaire. De organisatoren van de mars zaten er wat verveeld mee, maar niet lang: het RN, en ook Reconquête van fascist Eric Zemmour, waren welkom, aan het einde van de optocht.
Mélenchon
Jean-Luc Mélenchon en zijn La France insoumise (LFI) vonden dat niet kunnen. Zij wilden niet samen opstappen met de rechtstreekse erfgenamen van de collaboratie en het grofste antisemitisme. Sociaaldemocraten, groenen en communisten zagen daar geen graten in. Mélenchon krijgt nu, ook links, het verwijt dat LFI niet deelnam om electorale redenen: om te mikken op de stemmen van jonge Franse moslims. Waarbij men er dus vanuit gaat dat die jonge moslims uiteraard antisemiet zijn en daarom op LFI zullen stemmen.
Mélenchon heeft al vaker verwijten gekregen bewust te azen op de stemmen van Franse moslims. Vier jaar geleden nam hij deel aan een mars tegen islamofobie georganiseerd door een beweging van de Moslim Broeders. Dat heeft hem zware kritiek opgeleverd bij veel sociaaldemocraten. Mélenchon veegt de vloer aan met de ‘laïcité”, met de principes van de lekenstaat, van de scheiding kerk en staat, zeggen bij de PS de tegenstanders van de (zieltogende of zelfs dode) linkse alliantie Nupes (Nouvelle union populaire, écologique et sociale).
Eind deze zomer kwam daar een schep bovenop: de discussie rond het verbod voor meisjes om op school de abaya (de lange moslimjurk) te dragen. Mélenchon is tegen dat verbod omdat het volgens hem die meisjes van de school uitsluit – terwijl het gewoon de toepassing is van het verbod op religieuze kentekenen, wat de abaya duidelijk is. Ook hier grijpt uiterst-rechts zijn kans: wij zijn authentieke verdedigers van La République, van de laïcité, wij marseren niet samen met de islamisten van de Moslim Broeders, wij zijn voor het verbod op de abaya.
Macrons misrekening
En zo vervagen de grenzen op het politieke veld. President Emmanuel Macron heeft daar het zijne toe bijgedragen. Hij zou de grens tussen links en rechts opheffen. Hij zei in 2017 ook dat hij er zou voor zorgen dat uiterst-rechts de volgende keer, in 2022, van geen tel meer zou zijn. Marine Le Pen was in 2022 niet alleen terug, ze won er veel kiezers bij. Macron had met zijn aanpak uiterst-rechts een stuk aanvaardbaarder gemaakt.
Hij is verder gegaan op de ingeslagen weg. Bij de zware rellen na de politiemoord in juni op de jonge Nahel, had de president het over “la décivilisation”, een term van uiterst-rechtse origine en gebruik. Zijn minister van Binnenlandse Zaken Gérald Darmanin kreeg de vrije hand in de repressie. En onlangs was de enige conclusie van de regering over de zware onlusten dat de orde moet worden gehandhaafd. Over de oorzaken, zoals de politiemoord, geen woord.
De rechtse Les Républicains (LR) zijn met hun huidige leider Eric Ciotti intussen nog meer naar rechts opgeschoven. Vorig jaar had hun presidentskandidate Valérie Pécresse al de uiterst-rechtse theorie over de ‘omvolking’ overgenomen, wat Zemmour nauw aan het hart ligt, terwijl Marie Le Pen zich op de vlakte hield. Ciotti zei toen trouwens dat hij geplaatst voor de keuze tussen Macron en Zemmour, zonder aarzelen voor fascist Zemmour zou kiezen.
Immigratie
Nu heeft Macron de LR nodig om in de Assemblée een meerderheid te vinden voor zijn immigratiewet. De regering zou wel zonder kunnen, ze kan altijd uitpakken met artikel 49.3 van de grondwet: een wet doen aanvaarden zonder stemming in het parlement (zoals ze om de haverklap doet voor de begroting). Zo heeft ze er haar pensioenwet doorgejaagd. Maar om toch maar een vertrouwensstemming te vermijden, rekent ze op LR.
Het voorstel is eerst naar de Senaat gegaan waar LR en bondgenoten een meerderheid hebben. Rechts heeft dat restrictieve en repressieve voorstel nog verder verstrengd, tot in de buurt van wat RN voorstelt. Beperkte quota voor immigratie, geen automatische nationaliteit voor wie in het land wordt geboren, afschaffing van de huidige medische voorziening – die zou beperkt worden tot noodgevallen…Het hele voorstel is doordrenkt van de visie dat immigratie, profitariaat en criminaliteit nauw met elkaar verbonden zijn, compleet de zienswijze van radicaal rechts.
De Senaat heeft die strengere versie teruggestuurd naar de Assemblée
Indien de regering deze versie aanvaardt, is dat een zware toegeving aan de druk van uiterst-rechts. Het is hoe dan ook een nieuwe stap in de normalisering van het RN, gewoon al door de visie van uiterst-rechts grotendeels over te nemen. Darmanin is er tevreden mee, alleen de linkervleugel van de Macronie (wat niet veel voorstelt) spartelt wat tegen.
Links zelf is nauwelijks in dat debat te horen. Globaal links ligt in de touwen, vooral nu LFI meer en meer geïsoleerd wordt. Van een cordon rond uiterst-rechts is geen sprake meer, terwijl de Macronie, de rest van rechts en een groot deel van de media niets onverlet laten om Mélenchon en LFI aan te vallen. Dat Mélenchon het hen vaak makkelijk maakt, valt ook niet te ontkennen. Bij voorbeeld door de autoritaire manier waarop critici binnen LFI aan de kant worden geschoven. Dat is dan weer een ander verhaal.
