In geen enkele beleidssector zijn de tegenstellingen en de hypocrisie zo groot als bij wat nog altijd gemeenzaam ‘ontwikkelingssamenwerking’ wordt genoemd.
Er kan getwijfeld worden aan het feit of de rijke landen van het Noorden ooit echt hebben ingezeten met de stand van zaken in het Zuiden. Het belangrijkst waren de grondstoffen die ze er konden weg halen en later de goedkope productie van groenten en fruit, boontjes uit Kenya, asperges uit Peru en bloemen uit Colombia.
Maar ontwikkeling? Wie weet nog wat het wil zeggen? Het is beslist veel meer dan wat sinds 1990 ‘armoedebestrijding’ wordt genoemd en vandaag zelfs ‘sociale bescherming’.
Ontwikkeling was een collectief en nationaal project, bedoeld om landen een volwaardige plek op de wereldscene te geven en de bevolking op te tillen tot een niveau van welvaart dat vergelijkbaar was met dat van het Noorden. Industrialisering was er een vast onderdeel van, aangezien het de manier was waarop rijke landen zichzelf hadden opgetrokken.
Het mocht niet zijn. Nooit werd de belofte van 0,7 % ontwikkelingssteun waar gemaakt, op enkele uitzonderingen van vooral Scandinavische landen na. VN-tekst na VN-resolutie werden beloften herhaald om nadien in de onderste la te worden gedumpt.
De economische projecten die ‘ontwikkeling’ zouden brengen werden geprivatiseerd, overheden gaven nog humanitaire steun aan de ‘onderontwikkelden’ en pleitten voor armoedebestrijding.
Vandaag valt ook dat grotendeels weg. USAID werd opgedoekt, alle westerse landen zetten het mes in hun begroting voor ‘samenwerking’.
Voedselonzekerheid
Dat na meer dan een halve eeuw van onafhankelijkheid van de landen in het Zuiden er nog ontzettend veel voedselonzekerheid heerst, kan ronduit schandalig genoemd worden.
Nu er vandaag zoveel commotie is rond de genocide en de hongersnood in Gaza, is het goed om ook eens te kijken naar andere landen.
Volgens VN-organisaties waren in 2024 670 miljoen mensen chronisch ondervoed in de wereld, dit is 8,2 % van de wereldbevolking. Twintig procent daarvan leeft in Afrika, 12,7 % in het Midden-Oosten en 6,7 % in Azië.
Het betekent echter niet dat alle anderen geen probleem hebben. Voor 28 % van de wereldbevolking, dit zijn 2,3 miljard mensen, stelt men voedselonzekerheid vast, wat betekent dat mensen geen drie keer per dag kunnen eten.
Hoe kan je verklaren dat in de rijke Democratische Republiek Congo meer dan 80 % van de bevolking zwaar of matig ondervoed is? In Sierra Leone is het zelfs 90 %. Zuid-Soedan 88 %. Malawi 80 %. Hoe kan je verklaren dat in het rijke olieland Nigeria 1,3 miljoen mensen door het wegvallen van de steun voor een hongersnood staan?
En België: 8 %!
Gelet op de rijkdom die er is in de wereld, zijn deze cijfers gewoon schandelijk. Het kan niet voldoende herhaald worden: honger is een politieke keuze, ze is geen gevolg van ‘de natuur’. In alle landen is er wel voldoende voedsel voorhanden, maar niet binnen bereik van de koopkracht van mensen. Er is voldoende voedselproductie, maar voor de export. Veel Afrikaanse landen zijn afhankelijk van de import van levensmiddelen, sommige voor meer dan 50 %.
Dit is een gevolg van keuzen die nog tijdens de koloniale tijd zijn gemaakt, maar het mag duidelijk zijn dat de huidige regeringen evenmin vrijuit gaan.
USAID gaf voedselhulp aan 45 miljoen mensen. Dat valt weg voor de toekomst.
Een echte oplossing kan echter niet van internationale steun komen. De landbouwsystemen moeten worden hervormd, zodat landen zichzelf kunnen voeden met producten die beantwoorden aan de behoeften van de bevolking. Het is zo makkelijk gezegd, maar blijkbaar zo moeilijk gedaan.
Sancties
Het wegvallen van ontwikkelingsgeld is één ding, het sanctioneren van landen iets helemaal anders wat een hongerprobleem kan doen ontstaan.
Het tragische voorbeeld van vandaag is uiteraard Gaza.
Een ander oud voorbeeld is Cuba dat sterk afhankelijk is van de voedselimport uit … de Verenigde Staten.
Maar denk ook aan de sancties tegen Irak die tussen 1990 en 1996 de dood van 500.000 kinderen hebben veroorzaakt. Het medische tijdschrift The Lancet heeft een Global Sanctions database waaruit blijkt dat een kwart van alle landen al geleden hebben onder sancties van de VS, de EU of de VN zelf.
Volgens het VN-handvest zijn sancties inderdaad wel mogelijk, maar enkel met een resolutie van de Veiligheidsraad. Dat gebeurt meestal niet. De VS is kampioen in het opleggen van unilaterale en dus in feite illegale sancties. De afgelopen vijftig jaar zijn er door die sancties méér doden gevallen dan door de vele oorlogen die gevoerd worden.
Er is maar één besluit mogelijk. Ontwikkeling en samenwerking moeten opnieuw op de agenda. Overheden moeten zich inspannen om ook voor sociale ontwikkeling met voedselveiligheid te zorgen en de regeringen van het Zuiden moeten gesanctioneerd worden als ze dat niet doen. Landen sanctioneren omdat ze ‘foute’ politieke keuzen maken en de bevolking laten verhongeren is gewoon pervers.
Humanitaire steun kan nuttig én noodzakelijk zijn, maar eerst problemen creëren om ze daarna zogenaamd op te lossen is bijzonder hypocriet. De wereld verdient beter.
De VN-Top over sociale ontwikkeling van begin november is een mooie kans om een en ander opnieuw te bespreken en op de agenda te zetten.
Met de toenemende wreedheden van de laatste jaren kan echter gevreesd worden dat het weer bij woorden blijft op het allerhoogste niveau. Zoals Vijay Prashad schrijft zitten we in een crisis van structureel geweld om mensen en volken te onderdrukken. Er sterven minder mensen door bommen en kogels dan door een pervers systeem van rijkdom en accumulatie, van ontberingen en sancties voor wie niet in de pas wil lopen.
