Een asymmetrische machtsrelatie betekent niet noodzakelijk het economisch en strategisch verlies van wie minder macht heeft.
Met ‘Project Freedom’ verklaarde President Trump dat de Verenigde Staten schepen door de Straat van Hormuz zou ‘leiden’. Maar om de onderhandelingen een kans te geven werd dit meteen weer stopgezet. Dit is een strategische overwinning voor Iran, hoewel er geen vrede is zolang de vrede niet op papier werd ondertekend.
De machtsbalans in West-Azië is wel verschoven. De eersterangs rol van de V.S. wordt in twijfel getrokken. Wanneer kleinere Staten kunnen handelen en strategische keuzen maken wordt een nieuwe orde zichtbaar. Iran heeft daadkracht en veerkracht getoond.
Met zijn bevel voor zee-escortes in de Straat van Hormuz had Trump de tweede fase van de al 40 dagen durende oorlog kunnen inzetten. Toen de oorlog begon met de aanvallen van de V.S. en Israël, had Iran meteen zijn macht getoond door de Straat van Hormuz te blokkeren en olieleveranties onmogelijk te maken. De V.S. begon zijn eigen blokkade. Dat mislukte, omdat Iran wel enkele Chinese en Indische schepen liet uitvaren.
Ondertussen stegen de olieprijzen en de mondiale economie kwam in gevaar. Trump wou beginnen met zijn escortes om de Iraanse blokkade te doorbreken. Er werd geschoten op enkele kleine bootjes en verschillende mensen kwamen om. Iran begon ook te schieten en enkele schepen van de V.S., Zuid-Korea en andere werden beschadigd. Toen stopte de V.S. zijn escalatie en verklaarde (opnieuw) de overwinning van de operatie ‘Epic Fury’ en ‘Project Freedom’. Nu bieden de onderhandelingen over Irans 14-puntenplan een kans.
Er zijn heel wat argumenten om te stellen dat Iran heeft gewonnen.
Ten eerste is het duidelijk dat Iran bereid is te vechten en zoveel mogelijk schade wil aanrichten. Iran heeft zich tientallen jarenlang voorbereid op deze oorlog. Er werden duidelijk erg veel raketten en drones geproduceerd, ondergronds, zodat noch de V.S. noch Israël ze kon raken. De vliegdekschepen van de V.S. moesten zich 3.000 mijl van de Iraanse kust verwijderen. Dat was de eerste mislukking van de V.S.-strategie.
Ten tweede begon Iran met beschietingen van V.S.-bases in de Golf Samenwerkingsraad. Tenminste zeventien bases en 228 andere V.S.-structuren werden geraakt. De V.S. was daar duidelijk niet op voorbereid. De landen van de Golf hadden miljarden USDollar uitgegeven voor hun bescherming, maar bleken uiteindelijk erg kwetsbaar. Ze voelden zich verraden en oefenden druk uit op de V.S. Ze waren ook verdeeld. Sommigen wilden onderhandelen, anderen (VAE en Qatar) wilden samenwerken met de V.S. en Israël. De VAE stapten uit OPEC+. Al deze Staten zullen hun veiligheids- en economisch beleid nu gaan diversifiëren.
Ten derde, Iran had de Straat van Hormuz in handen. 20 % van de olie van Iran en de Golfstaten moet er voorbij om naar de Aziatische landen te kunnen. De mondiale economie, met de handel in olie en gas, meststoffen en olieproducten zoals plastics, lijdt er onder. De voedselveiligheid van miljoenen komt in gevaar. In de V.S. begint de inflatie op te trekken. De druk van Iran op de mondiale geo-economie is reëel.
Vier, Iran heeft in de loop der jaren een ‘as van verzet’ uitgebouwd met niet-staatsactoren in Libanon, Jemen en Irak, groepen die zich afzetten tegen het ‘Groot Israël’ en de genocide in Gaza. Met de Israëlische bezetting van Zuid-Libanon en de etnische zuivering werden 2.600 burgers gedood en 1,2 miljoen mensen ontheemd (één vijfde van de bevolking). Hezbollah, door Iran gesteund, vecht terug. De Hoeti’s (Ansarullah) in Jemen dreigden ermee het nauw van Bab al-Mandab af te sluiten, de zeestraat die de Rode Zee met de Golf van Aden verbindt en belangrijk is voor de olie uit Saoedi-Arabië. Iran eist nu dat Israël zich terugtrekt uit Libanon als deel van de vredesonderhandelingen.
Ten vijfde heeft de Iraanse Minister van buitenlandse zaken handig gebruik gemaakt van de door Pakistan bemiddelde diplomatie. Iran weigert zijn erg verrijkt uranium af te staan en zijn vreedzaam kernprogramma stop te zetten. Putin heeft Trump opgebeld na het bezoek van Aragchi aan Moskou en dringt aan op de-escalatie. China heeft op 13 april wetgeving goedgekeurd om zijn bedrijven geen rekening te laten houden met de V.S. sancties en verder Iraanse en Russische olie te importeren. Dat bleef niet onopgemerkt. Trump zal Xi Jinping deze week ontmoeten en de vrede in West-Azië staat zeker op de agenda.
Iran heeft een 14-puntenplan ingediend dat stelt dat de V.S. zich uit de regio moet terugtrekken en een eind moet maken aan de zeeblokkade tegen Iran, de bevroren middelen van Iran moet vrijgeven en de oorlog in Libanon moet stopzetten.
Ondertussen is de populariteit van Trump ingezakt omdat zijn MAGA-basis deze oorlog niet wil. Officieel heeft die tot nog toe 25 miljard USDollar gekost. De economische en politieke macht in de regio werd versnipperd. De overheersing van de V.S. en Israël is niet gegarandeerd. Zowel bij de Democraten als bij de Republikeinen worden vragen gesteld bij de speciale relatie met Israël. De bondgenoten van de V.S. zijn niet zeker van militaire steun. Ook zij zullen hun veiligheid diversifiëren, net als andere Staten in de multipolaire wereld. De mogelijkheden en de legitimiteit van de V.S. wordt bevraagd. Israël staat geïsoleerd en zal de geschiedenis ingaan als een moorddadige Staat.
De overwinning van Iran is onvolledig zolang er geen vrede werd ondertekend. Het internationaal recht spreekt ondubbelzinnig over compensatie en herstel. De bevroren middelen van Iran moeten worden vrijgegeven. Als er geen compensatie komt moet Iran de mogelijkheid krijgen om tol te heffen in de Straat van Hormuz.
Het Westen zal proberen al deze punten te ontkennen. Iran heeft getoond dat een asymmetrische machtsverhouding niet noodzakelijk het economisch en strategisch verlies betekent voor wie minder macht heeft. Vietnam had dit al eerder aangetoond. De V.S. was dat vergeten en verkeert in een staat van ontkenning. Kleinere en minder sterke Staten hebben dat wel degelijk goed gezien.
