Haïti – Een electorale klucht

De Haïtiaanse verkiezingen van 28 november waren een ondermaatse maskerade. Ondanks talrijke belangrijke onregelmatigheden tijdens de stembusgang had de officiële internationale observatiemissie van de OAS (Organisatie van Amerikaanse Staten) en CARICOM (Caribische Gemeenschap) er geen problemen mee de verkiezingen te legitimeren.

De bekendmaking van de voorlopige resultaten op 7 december veroorzaakte felle protesten in het land en deed dit keer ook de internationale gemeenschap protesteren. Anderhalve maand later wachten de Haïtianen nog steeds op de definitieve resultaten. De diplomatieke manoeuvres om een uitweg te vinden voor de electorale crisis lijken de zaak enkel nog erger te maken. Het lijkt erop dat als het aan de internationale gemeenschap ligt Préval en zijn tijdelijke kiescommissie wegkomen met een groot deel van de fraude.

Vanuit het middenveld en een deel van de politieke klasse gaan meer en meer stemmen op om de stembusgang van 28 november te annuleren en van nul af aan opnieuw te beginnen. Met een nieuwe tijdelijke kiescommissie (Commission Électorale Provisoire – CEP). Reeds sinds haar aanstelling door president Préval in oktober 2009 ligt de CEP onder vuur. Algemeen wordt aanvaard dat ze nauw aanleunt bij de president. Een rapport van de lokale mensenrechtenorganisatie RNDDH concludeerde dat de CEP de grond- en kieswet enkel gebruikt als die haar goed uitkomen. De waslijst aan onregelmatigheden weerhield de VN en de OAS/CARICOM observatiemissie er geenszins van het verkiezingsproces eerlijk, transparant en democratisch te noemen. De verkiezingen moesten er kost wat kost komen. Dat de CEP uitermate controversieel was en de wet overtrad bleek geen bezwaar.

Met de legitimatie van het overduidelijk frauduleuze verkiezingsproces draagt de internationale gemeenschap een belangrijke verantwoordelijkheid voor de huidige politieke impasse. De OAS liet kort na de verkiezingen verstaan dat ze ondanks verschillende onregelmatigheden de stembusgang aanvaardde. In dezelfde verklaring stond te lezen dat “slechts 4% van de stemcentra vernield was.” (mijn accentuering). Lokale mensenrechtenorganisaties die eveneens de verkiezingen observeerden kwamen tot heel andere vaststellingen: stembulletins die vóór de verkiezingen circuleerden, te laat opengaan van de stembureaus, gewelddadige intimidaties, mensen die meermaals stemden, vullen van de stembussen, stemgerechtigden die niet konden stemmen, doden op de kieslijsten,…

De resultaten die bekendgemaakt werden op 7 december blokkeerden het land verschillende dagen omwille van felle straatprotesten. De presidentskandidaat van de macht, Jude Celestin, zou met minder dan een procent verschil de populaire muziekant Michel Martelli voorafgaan, en zo 2^de worden na Mirlande Manigat. Daarmee zouden Celestin en Manigat doorgaan naar de 2^de en beslissende ronde, oorspronkelijk voorzien op 16 januari, maar inmiddels uitgesteld tot een latere datum. Daarnaast kaapte de machtspartij INITE een heel aantal zitjes weg in de eerste ronde voor parlement en Senaat of kon vlot doorstoten naar de tweede ronde. In haar observatierapport duidt de lokale mensenrechtenorganisatie RNDDH erop dat er door alle partijen geknoeid werd, maar dat INITE duidelijk de kar spande.

Opmerkelijk is de bijdrage aan deze electorale klucht van de 2 huidige favorieten: Mirlande Manigat en Michel Martelli. Op 28 november, terwijl de stemming nog aan de gang was had een groep van 12 presidentskandidaten opgeroepen om de verkiezingen te annuleren omwille van de evidente fraude door de regeringspartij INITE. Daarbij ook Mirlande Manigat en Michel Martelli. Toen echter later bleek dat ze het in de tellingen in de stembureaus uiteindelijk niet zo slecht hadden gedaan trokken ze zich terug uit de groep van 12.

De internationale gemeenschap morde dit keer wel over de bekendgemaakte resultaten. Ze klopten niet met wat er eerder was uitgelekt via diplomatieke kringen. Na een mislukte verzoeningspoging – een voorgestelde hertelling van de stemmen van de drie vooropliggende presidentskandidaten – aanvaardde de OAS op vraag van president Préval over te gaan tot een verificatie van de stemmen voor de presidentsverkiezingen. Hoewel mensenrechtenorganisaties aangaven dat een dergelijke procedure ongrondwettelijk is en dat er andere instanties bevoegd zijn voor hertelling in geval van contestatie werd eind december gestart met de hertelling.

Het eindrapport van OAS verscheen midden januari. De officiële aanbeveling luidt om de kandidaat van de macht, Jude Celestin, plaats te laten ruimen voor Michel Martelli. En dan komt de klucht in een veelzeggende stroomversnelling. De CEP beweert plots dat het niet aan de OAS is om de stemmen te komen hertellen, want deze procedure is ongrondwettelijk. Exact wat mensenrechtenorganisaties reeds een maand eerder stelden.

Ook president Préval is blijkbaar niet tevreden met de resultaten van het rapport – hij heeft kritiek op de methodologie van de verificatie – en nu laat hij voorzichtig vallen voorstander te zijn van nieuwe presidentsverkiezingen. Op die manier zou zijn schoonbroer Jude Celestin alsnog kans maken om president te worden, als men bij een volgende stembusgang tenminste wat professioneler knoeit. Verschillende sectoren pleiten al sinds de stembusgang voor een annulatie van de hele verkiezingen, dus niet enkel deze voor president.

De internationale gemeenschap bevestigde bij monde van Edmond Mulet, hoofd van de VN-missie in Haïti, andermaal haar vertrouwen in de CEP, feleciteerde hen nogmaals met de organisatie van goede verkiezingen en is er blijkbaar gerust in dat het rapport van de OAS zal gerespecteerd worden. Voor alle duidelijkheid voegde Mulet daaraan toe dat de internationale gemeenschap nooit een annulatie van de verkiezingen van 28 november heeft overwogen en wil doorgaan met het huidige proces.

Maar zelfs al wordt het rapport van de OAS gerespecteerd – volgens de laatste berichtgeving zou Jude Celestin de handdoek dan toch in de ring gooien – daarmee is Haïti verre van verlost van de politieke crisis. Een president zonder steun van parlement of senaat kan wellicht weinig of niets beginnen. Houdt het overigens steek te erkennen dat er dermate gefraudeerd werd met de presidentsverkiezingen dat men de resultaten moest corrigeren terwijl er in alle talen van de wereld wordt gezwegen over het geknoei bij de parlements- en Senaatsverkiezingen die dezelfde dag plaatsvonden ? Alsof men selectief te werk zou zijn gegaan en enkel voor de presidentsverkiezingen massaal zou hebben gefraudeerd terwijl de stemming voor parlement en Senaat democratisch zou zijn verlopen. Ach kom nou. De enige democratische oplossing lijkt de drie verkiezingen te annuleren en met een nieuwe CEP van nul af aan opnieuw te beginnen.

Natuurlijk knelt daar meer dan één schoentje. Het parlement is al bijna een jaar ontbonden omdat zijn mandaat verlopen was, het mandaat van president Préval verloopt op 7 februari. Préval is er midden 2010 wel in geslaagd een wet te laten stemmen die het zou toelaten om aan te blijven tot 14 mei als er tegen 7 februari geen verkozen opvolger zou zijn. Een wet die toen heel wat stof deed opwaaien, en die naarmate de datum van 7 februari nadert voor nog meer controverse zorgt. De grondwet voorziet dat de voorzitter van het Hof van Cassatie president ad interim wordt, maar Préval houdt voet bij stuk omdat hij “het avontuur van een interimregering wil vermijden”.

Belangrijker is wellicht wie een eventuele nieuwe verkiezing zou financieren. De internationale gemeenschap heeft deze verkiezingen grotendeels betaald. Velen twijfelen of ze dat nu nog eens opnieuw zouden doen. Maar de vraag is welke verkiezingen de internationale gemeenschap heeft gefinancierd. Het lag er al sinds oktober 2009 vingerdik op dat de CEP partijdig was en een waslijst aan inbreuken op de grond- en kieswet beging. Niemand uit die diplomatieke kringen kan beweren dat ze daarvan niets af wisten. De radio’s gonsden ervan en de kranten bulkten ervan uit. Als Haïti vandaag in een electorale crisis zit, dan is het net omdat de internationale gemeenschap koos om frauduleuze verkiezingen te financieren. Dat toegeven ligt moeilijk natuurlijk. De diplomaten blijven dus hun best doen hun eigen geloofwaardigheid hoog te houden door de leugen te doen standhouden. Een Haïtiaans journalist vroeg zich eerder deze week af of dergelijke pogingen een bocht aankondigen dan wel een extra kilometer in de electorale impasse.