Iemand heeft het uitgerekend. De nucleaire overeenkomst met Iran heeft zeven jaar, zes maanden en drieëntwintig dagen gekost. Daarnaast ook nog drie Iraanse en twee Amerikaanse presidenten. Aangezien de berekenaar een Amerikaan moet geweest zijn heeft hij zich niet beziggehouden met het tellen van het aantal politieke leiders die in Rusland, China, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland en de rest van de EU zijn gekomen en gegaan. Als het al gedemonstreerd moest worden, drie en een halve decennia wantrouwen en vijandschap overkomen vergt veel geduld, gepalaver en tijd.
De overeenkomst mag algemeen op goedkeuring en zelfs blijdschap rekenen. Afgezien van Israël en de concurrerende soennitische Arabische landen in het Midden-Oosten dan. Tegenstanders allerlei zullen hun wilde speculaties de wereld rondsturen. Hoeveel vaten olie zal Iran nu op de wereldmarkt dumpen? Hoeveel wapens en geld zal Iran nu ongehinderd naar zijn bondgenoten Bashar al-Assad en de Libanese Hezbollah kunnen versluizen? Hoelang heeft het land eigenlijk nog nodig voor het zijn nucleaire bom klaar heeft liggen? Iran zal zijn inmenging in de conflicten in het Midden-Oosten niet stoppen! Alsof de VS, Saudi-Arabië, Qatar, Israël of anderen dat wel zullen doen.
Maar ach, dat kan nu even de pret niet drukken. Handelsreizigers allerlei pakken reeds hun koffers en reserveren tickets naar Teheran. Iran is het nieuwe Eldorado, daar valt business te doen! Boeing en Airbus willen het land helpen hun tot op de draad versleten luchtvloot te vervangen. Peugeot en Renault willen hun door de sancties verloren gegane dominantie op de Iraanse automarkt weer vlug innemen. Volgens giganten van de olie- en gasindustrie staat Iran open voor investeringen van meer dan 200 miljard dollar. Lekkerbekken dromen dan weer van de Iraanse kaviaar en pistachenoten die weldra weer overvloedig voorradig zullen zijn.
Voor iedereen zichzelf echter voorbijholt moeten we best even realistisch zijn. Het duurt immers nog een tijdje voor de hele zaak in kannen en kruiken is en er kan onderweg dan ook nog wel iets mislopen.
De opheffing van alle sancties tegelijkertijd was een vaak herhaalde eis van Iran. In de inleiding van de overeenkomst staat dat “een uitgebreide opheffing van alle VN (Veiligheidsraad), multilaterale en nationale sancties met betrekking tot het nucleaire programma van Iran zal volgen“. Die zin zal Iran goed kunnen gebruiken om de overeenkomst aan de eigen bevolking te kunnen verkopen. Het tijdschema is echter veel genuanceerder.
De belangrijkste hindernis zal het Amerikaanse Congres vormen. Het heeft twee maanden de tijd om de overeenkomst te bestuderen voor het tot een stemming komt. Het Congres wordt gedomineerd door de Republikeinen. Die zijn sowieso tegen omdat ze tegen alles zijn wat Obama ook maar voorstelt. Ondertussen zullen ook lobbyisten hun beste beentje voorzetten om de hele zaak af te kraken. De kans dat het Congres de deal afwijst is dan ook niet onbestaande. Indien het zo ver komt heeft president Obama al aangekondigd dat hij dan zijn ‘veto’ zal gebruiken. Dat veto kan slechts tegengegaan worden als 2/3 van het Congres tegen is. Het zou al goed mis moeten lopen dat Obama niet in staat zou zijn om zijn eigen Democratische partij achter zich te krijgen.
Ondertussen zal binnen enkele dagen een resolutie bij de Verenigde Naties ter stemming worden neergelegd om de overeenkomst goed te keuren. Vanaf dan kan de deal na negentig dagen formeel worden maar voor die dan ook officieel wordt is het nog wachten op het rapport van het International Atomic Energy Agency (IAEA). Dat moet tegen 15 december controleren of Iran de uitstaande kwesties in verband met zijn nucleair programma nagekomen is en de nucleair-gerelateerde maatregelen van de overeenkomst heeft uitgevoerd.
Vanaf dat moment bereikt Iran een implementatieperiode van acht jaar waarin de IAEA nauw zal toezien op haar beperkte nucleaire activiteiten voor civiele doeleinden en op eventuele verdachte nucleaire sites. Als dat allemaal goed verloopt zullen de Verenigde Naties een resolutie goedkeuren waarbij alle sancties tegen Iran (waaronder een wapenembargo) voorbij zijn. Ook de Europese Unie zal dan zijn sancties beëindigen. De VS zullen dan pas ook wetten voorleggen die de sancties formeel beëindigen.
Dat betekent allemaal dat het begin van de uitvoering van de overeenkomst alleszins al uitgesteld is tot begin 2016, tot na het rapport van het IAEA. Pas dan zal er een concrete impact merkbaar kunnen zijn van de 40 à 50 miljoen vaten olie die Iran in voorraad heeft liggen. Zonder de 300.000 vaten die er dagelijks nog bijkomen te vergeten.
Wat de Iraanse energie-industrie betreft zullen Europa en Azië hun voordeel kunnen doen dank zij het feit dat de VS grotendeels gehinderd zullen blijven door hun eigen opgelegde sancties. De bouwsector in Iran wordt dan weer gedomineerd door de Islamitische Revolutionaire Garde die de voordelen van de dagen van een gesloten economie zullen willen verdedigen. Het was hun taak om de sancties te omzeilen en de Iraanse economie drijvende te houden. Maar dat is allemaal economie. Je zal mij niet horen zeggen dat dat onbelangrijk is maar de betekenis van de overeenkomst gaat verder dan alleen geld en olie.
Na de jarenlange moeizame onderhandelingen is dit ook het begin van een periode in het Midden-Oosten waar de onvoorspelbare gebeurtenissen nog onvoorspelbaarder kunnen worden. De soennitische mogendheden in de regio, met Saoedi-Arabië en Turkije op kop, zullen er alles aan doen om Iran actief tegen te werken terwijl ze ook al met elkaar in concurrentie zijn. We vermelden dan niet eens Israël dat, hoe kan het ook anders, zich niet gebonden acht door de overeenkomst en actief op zoek is naar bondgenoten die hun belangen tegenover Iran delen..
De nucleaire deal zal de VS ook de mogelijkheid geven een veel flexibeler buitenlands beleid voor het Midden-Oosten te gaan voeren. De VS steunt nu al op Iraanse sjiitische milities in Irak in de strijd tegen IS. Dat zal nu openlijker kunnen. Wanneer de tijd er rijp voor is, zal er ook onvermijdelijk een discussie volgen over wat er in Damascus en met Bashar al-Assad moet gebeuren. Flexibeler wil echter niet zeggen eenvoudiger. De relaties met de oude bondgenoten, de soennitische mogendheden, Turkije en Israël mogen er niet onder lijden. Het zal veel tijd, energie en strategie vergen om een scala van concurrerende belangen in evenwicht te houden zonder dat er een volgende brandhaard ontstaat.
Oh, en nog iets! De VS hebben sinds 2010 ballistische raketten gestationeerd in Polen, Roemenië, Spanje en Turkije Die dienen er officieel voor om de Iraanse en Noord-Koreaanse dreiging tegen te gaan. Ga nu niet te vlug denken dat die weggehaald zullen worden. Ze blijven gewoon staan. “De Verenigde Staten zullen zich blijven inzetten voor de veiligheid van onze bondgenoten en partners tegen mogelijke bedreigingen met ballistische raketten, waaronder die van Iran en zijn proxies in de regio“, klinkt het officieel.
© Francis Jorissen, 2015
