Oekraïne was met de “Maidan-revolutie” en de verkiezingen voor president en parlement definitief de weg ingeslagen naar Europa, naar de Europese normen en waarden van mensenrechten en democratie. Aldus de drukverspreide clichés in EU-kringen. Verscheidene recente gebeurtenissen wijzen in een gans andere richting, die van een steeds autoritairder bewind dat meer en meer onder invloed van uiterst-rechts komt. De moorden op tegenstanders, het in elkaar slaan van opposanten, de invloed van nazigroepen op de oorlogsverrichtingen, de weigering de oostelijke gebieden de overeen gekomen autonomie toe te staan… het is niet dat wat met “Europees” werd bedoeld. Al komt het tegemoet aan de eisen van het IMF.
Sinds midden februari zijn al minstens 15 tegenstanders van de min of meer Oekraïense (drie buitenlandse ministers) regering vermoord, ‘gezelfmoord’, spoorloos verdwenen. Midden april werden in 48 uur tijd drie opposanten vermoord. Het loont de moeite die moorden en de reacties daarop te bekijken.
Zwarte lijst
Journalist-schrijver Oles Boezina was hoofdredacteur van een oppositiekrant. Was, want de krant was op bevel van de regering gesloten wegens te pro-Russisch. Na de moord zei een hoge medewerker van het ministerie van Binnenlandse Zaken, Anton Gerasjenko, dat met Boezina een berucht journalist was verdwenen. Gerasjenko publiceert zelf een blog ‘Mirotvorets’ die enkele dagen eerder een zwarte lijst van dissidenten publiceerde’ – met daarop de namen van de drie vermoorde mannen. Naast Boezina ging het om journalist Sergej Soechobok en om gewezen parlementslid Oleg Kalasjnikov van de ‘Partij van de Regio’s’. Enkele dagen later werd ook journaliste Olga Moroz in haar woning dood aangetroffen.
Het gaat niet om hun Russofilie. Linkse opposanten die allesbehalve Poetingezind zijn, worden ook hard aangepakt. Het ‘Organisatiecomité voor een nieuwe linkse partij in Oekraïne’ meldt een sterke toename van – door de overheid gedoogde – uiterst-rechtse aanvallen op linkse activisten en syndicalisten. Journalist Vitaly Doedin, lid van dit comité, is een van de vele linksen die op straat door een commando werd overvallen en in het ziekenhuis werd geslagen.
Afbouw
De uiterst-rechtse commando’s worden opvallend gerust gelaten. Regeerders en oligarchen gebruiken hen om mogelijk sociaal protest te intimideren en als het moet hardhandig de kop in te drukken. Vooral nu het IMF met 17 miljard euro uitpakt en drastische sociale afbouw eist, bereidt Kiev zich voor op brutale repressie.
In Kiev heerst daardoor meer en meer een klimaat van haat en angst. Maar regeringskringen wuiven dat weg als Russische propaganda. De moorden en verdwijningen worden afgedaan als “Russische provocaties”, want wie profiteert van de destabilisatie van Oekraïne? De hand van uiterst-rechts? Allemaal opgeblazen door Moskou en zijn vijfde kolonnes in West-Europa, vindt minister van Binnenlandse Zaken Borisovje Avakov. Het uiterst-rechtse Pravy Sektor? Die zitten niet in de regering, luidt het antwoord. Dat de chef van die groep, Dmitro Jarotsj, op 6 april tot adviseur van het ministerie van Defensie werd benoemd, een onbetekenend detail.
Zuiveringen
De Oekraïense regeerders trachten er zich met tegenbeschuldigingen gemakkelijk vanaf te maken. Hun zuiveringsdrift op andere vlakken illustreert echter hun ideologische gebetenheid. Zo zijn op tv en in de bioskopen alle films, reeksen, documentaires enzovoort verboden die ook maar een beetje een positief beeld zouden geven van het Russisch leger of van Russische ordediensten.
Het parlement nam ook vier wetten aan om het Sovjetverleden uit het geheugen te wissen. Er is een wet op het negationisme waarbij het verboden wordt het crimineel karakter van de communistische en naziregimes in Oekraïne te ontkennen. Het Sovjetvolkslied spelen is strafbaar met vijf jaar gevangenis. Er is een wet aangenomen die het mogelijk maakt de communistische partij op elk ogenblik te verbieden. In de meeste gebieden van Oekraïne is ze al ondergronds.
En dan: een wet die eer en erkenning waarborgt aan al degenen die in de 20ste eeuw voor een onafhankelijk Oekraïne hebben gestreden. Zoals de OePA van Stepan Bandera, de nazicollaborateur die een van de helden was van Maidan. Het gaat hier om benden wier wreedheden vaak erger waren dan die van de nazi’s zelf. Dit worden nu patriotten. Maar de regering beweert dat er geen uiterst-rechtse groepen aan het werk zijn.
Ultra’s
Alles wordt goedgepraat met “we zijn in oorlog tegen de Russische aanvaller”. Het bestaan van uiterst-rechts wordt ontkend, maar tegelijk hebben sommige westerse vrienden van Kiev toch vragen bij het gewicht van uiterst-rechts op het beleid. Zo voorzag het akkoord van Minsk verregaande autonomie voor de twee opstandige gebieden in het oosten (Donbass en Loegansk), maar Kiev doet niets, tot wanhoop van Berlijn en Parijs. Want daarmee kan Poetin aantonen dat Kiev van zeer slechte wil is.
De Oekraïense regering luistert liever naar de ultranationalisten van Pravy Sektor en andere die aan de fronten beter standhielden dan het regeringsleger. Kiev hangt militair vast aan diverse milities van uiterst-rechtse signatuur, zoals onder meer het “Maria bataljon” (foto), militaire arm van de uiterst-rechtse Bratsvo, een oud orthodox genootschap uit het westen van Oekraïne, de jongste jaren berucht voor de straatgevechten die het ontketende. Ze noemen zichzelf “christelijke taliban”, zeggen alleen verantwoording te moeten afleggen aan God en niet aan Kiev. Ze zetten zich af tegen onder meer de militie van de openlijke nazi Sociaal-Nationale Partij “want die zit vol met heidenen”. Het Maria Bataljon maakt deel uit van de eenheden van Binnenlandse Zaken.
Onderdrukken
Dit is geen exotisch gedoe. Daarnaast zijn er nog de privémilities van grote oligarchen, met voorop die van Igor Kolomojski, de oligarch uit de olie- en gassector die met zijn militie de regio’s van Djnepropetrovsk en Odessa onder controle van Kiev hield. Blijkbaar zijn er ernstige spanningen tussen deze oligarch en de regering, of tussen de oligarchen onderling. Want sommige collega’s, zoals topoligarch Rinat Achmetov en Dmitro Firtasj, voelden zich met de opmars van Kolomojski in de hoed gedrumd.
Het Oekraïense volk daarin? Degenen die hoopten dat “Maidan” een einde zou maken aan machtsmisbruik, corruptie, sociaal onrecht, willekeur hebben nog het ergste niet gehad. Want het IMF dringt aan dat de regering “hervormingen” doorvoert en ervoor zorgt dat de bevolking daar een zware sociale prijs voor betaalt. Kiev bereidt zich daar inderdaad op voor, het klimaat van angst en haat dient daar immers voor.
