‘Democratie is niet mogelijk zonder sociale rechtvaardigheid’. Het was één van de treffende uitspraken van Bernardo Arévalo de León, de nieuwe President van Guatemala, bij zijn ambtsaanvaarding. Diverse hoge gasten, met o.m. de Spaanse Koning en de Chileense President Gabriel Boric, hebben het echter niet mogen horen. Ze waren na meer dan acht uur wachten weer op het vliegtuig naar huis gestapt.
Volgens de Grondwet van Guatemala had de nieuwe President uiterlijk om 4 uur in de namiddag van zondag 14 januari de eed moeten afleggen. Dat was echter niet naar de zin van de oude garde, het ‘Pact van de Corrupten’ zoals ze worden genoemd. Het oude Parlement kwam op zondagochtend bijeen, urenlang, zogenaamd om documenten te bestuderen. En zolang er geen nieuw Parlement is kan de nieuwe President ook geen eed afleggen. Het duurde tot 8 uur ’s avonds voor de 160 nieuwe Parlementsleden de eed konden afleggen.
Toen moesten nog de nieuwe instanties van het Parlement gekozen worden, onder meer de verkiezing van een voorzitter. De ‘oude garde’ had de partij van Arévalo, die met 60 % de presidentsverkiezingen van augustus 2023 had gewonnen, buiten spel gezet. Het betekende dat ‘Movimiento Semilla’ geen fractie kon vormen, geen lid voor het bureau van het Parlement kon aanduiden, geen voorzitters voor commissieleden kon hebben. Uiteindelijk werd die beslissing door het nieuwe Parlement teniet gedaan en kon Semilla (‘Zaad’) de voorzitter van het nieuwe Parlement leveren. De zestig internationale delegaties zaten ondertussen geduldig te wachten.
Het was uiteindelijk 00.20 van maandag 15 januari vóór Arévalo de eed kon afleggen en zijn redevoering houden.
Voor het Parlement en het Teatro Nacional stonden tienduizenden mensen te wachten met steun voor de nieuwe President. Mocht de boycot – sommigen spreken van een poging tot staatsgreep – zijn gelukt, het zou vast en zeker tot ernstige rellen zijn gekomen. De politie en het leger waren in grote aantallen aanwezig.
Het is inderdaad een maandenlange juridische strijd van de gerechtelijke instanties geweest om de verkozen President toch te kunnen uitsluiten. Het is niet gelukt. Maar de Grondwettelijke Raad stond aan de kant van de nieuwe President en ook de Voorzitter van de Organisatie van Amerikaanse Staten riep op om respect te hebben voor het resultaat van ‘eerlijke, vrije en transparante verkiezingen’.
Bernardo Arévalo is de zoon van Juan José Arévalo, ex President van Guatemala, net vóór Jacobo Arbenz die in 1954 door een staatsgreep – met steun van de V.S. – werd afgezet. In de periode van 1945 tot 1954 waren het de ‘revolutionaire’ Presidenten die o.m. voor de invoering van een systeem van sociale zekerheid zorgden. Het was de brutaal onderbroken ‘lente’ van de politiek in het land. Vandaar dat nu over een ‘nieuwe lente’ wordt gesproken en tijdens de ambtsaanvaarding Vivaldi’s ‘Lente’ werd gehoord.
Arévalo staat voor geen makkelijke opdracht en belooft ook geen vlekkeloos parcours. De verwachtingen zijn daarom niet al te hoog gespannen. De wijd verbreide corruptie aanpakken raakt aan sterke belangen en is allesbehalve eenvoudig. Het racisme is al even wijd verspreid en de miljoenen inheemse boeren wachten met ongeduld op betere levensomstandigheden.
Kortom, het is een broze democratische lente die wel het eind kan betekenen van een ‘lange nacht van dood, terreur en corruptie’, aldus nog de President.
