Vlak voor het orthodoxe Paasfeest (27 april) heeft Cyprus een kleine maar betekenisvolle politieke aardverschuiving beleefd. Voor het eerst in bijna 30 jaar konden Grieks- en Turks-Cyprioten een blitzbezoek brengen aan de andere kant van de Groene Lijn.
Die verdeelt sinds de Turkse invasie (of vredesoperatie) in de zomer van 1974 het Middellandse Zee-eiland in een Turks Noorden en een Grieks Zuiden. Bewoners van het eiland zelf konden (tenzij in groep en onder heel strikte voorwaarden) de grens niet over; buitenlanders konden dat wel, maar ook met de nodige beperkingen: voor valavond terug, niet overnachten dus, en ook geen inkopen doen in het (goedkopere) Turkse Noorden.
De eerste twee dagen (23 en 24 april) hebben volgens het officiële (Grieks-) Cyprische persbureau CNA 7367 Cyprioten de oversteek gewaagd, van wie 5048 Grieken en 2319 Turken. Er waren twee grensposten opengesteld: die aan het voormalige Ledra Palace Hotel in de hoofdstad Nicosia (nu in de VN-bufferzone en totnogtoe het enige overgangspunt voor buitenlanders), maar ook die in Potamos, ten noorden van Pyla (het laatste gemengde dorp), op de grens met de Britse militaire basis Dhekelia, waar veel Turks- en Grieks-Cyprioten elke dag gaan werken.
7367 : het lijkt niet veel, maar het betekent wel dat op een geschatte bevolking van 755.000 bijna 1 op 100 Cyprioten een kijkje zijn gaan nemen in het andere landsdeel. Toch is het ook weinig. Tegenstanders van de hele operatie, zowel Turken als Grieken, hadden een herhaling van de val van de Berlijnse Muur voorspeld. Maar de verwachte massale uittocht van arme Turken naar het rijke Zuiden is er niet gekomen.
Een politiek succes dus voor de initatiefnemer, de Turks-Cyprische leider (president) Rauf Denktash. Die had eerder de herenigingsplannen van VN-secretaris-generaal Kofi Annan gedwarsboomd, maar heeft dan op 2 april een reeks maatregelen voorgesteld die het vertrouwen tussen de twee gemeenschappen kunnen herstellen. Vrij verkeer van personen was daar één van. Het was een gok, want voordien had bijna de helft van zijn onderdanen in betogingen geprotesteerd tegen de onverzettelijkheid van hun leider-president.
De Grieks-Cyprioten hadden intussen hun slag thuis gehaald: Europa had hen in Athene als volwaardig kandidaat-lid binnengehaald, ondanks het uitblijven van een regeling. De nieuwe president Papadopoulos wees dan ook de voorstellen van Denktash van de hand, en stelde tegenvoorstellen in het vooruitzicht. Maar Denktash was hem dus voor.
Nieuwsgierigheid en nostalgie
Wat gingen die ruim 7000 Cyprioten zoeken aan de andere kant van de grens? Het had ongetwijfeld veel te maken met nieuwsgierigheid en nostalgie. Nieuwsgierigheid om te zien of de Koude Oorlogspropaganda van hun regering wel klopt. Of het echt waar is dat het Turkse Noorden zo verpauperd is, en of er inderdaad voor elke vijf Turks-Cyprioten een tot de tanden gewapende Turkse soldaat van op het vasteland klaar staat. En omgekeerd of het lokkende zuiden met zijn witte torengebouwen inderdaad een poel is van kapitalistisch verderf. Wie daarvoor kwam, zal zijn mening moeten hebben herzien – voor zover de elektronische media daarvoor al niet hadden gezorgd.
Nostalgie was natuurlijk ook een drijfveer: even gaan kijken naar de sinds 30 jaar verlaten woning, de tuin, de wijngaard, de olijfboom, de oude buren, de nieuwe bewoners… Hopelijk is het weerzien voor al die duizenden meegevallen. Shopping stond ook hoog op het lijstje van de migranten-voor-één-dag. Maar daar zullen de enorme prijsverschillen en munteenheden, vooral voor de Turken ,wel een stokje voor gestoken hebben.
En ten slotte was er de administratieve kant: veel Cyprioten hebben van de gelegenheid gebruik gemaakt om hun identiteitskaart of paspoort in orde te brengen, of om een geboorte- en huwelijkscertifciaat te bemachtigen, of wie weet wel een of andere notariële akte die destijds in de oorlog en de bevolkingsril was verloren gegaan…
Op Goede Vrijdag ging de uittocht ononderbroken voort. Het waren vooral Grieken, die van het lange Paasweekeinde profiteerden om een kijkje te gaan nemen in het tot dan toe hermetisch afgesloten Noorden. De belangstelling lag volgens de Turkse pers nog hoger dan de twee voorgaande dagen samen. Aan het Ledra checkpoint zou er een file hebben gestaan van 16 kilometer – een Cyprisch record. Er moesten tenten worden opgesteld om de wachtenden te beschermen tegen de brandende zon. Sommigen in de file kregen het op hun heupen en probeerden de grensovergang te bestormen.
Om de overgang te bespoedigen, besliste de regering Denktash de formaliteiten aan de Turkse zijde van de grens te versoepelen. Want nogal wat Grieks-Cyprioten vreesden dat ze, door hun paspoort te tonen, het “illegale” regime in het Noorden zouden erkennen. Ze stonden er ook op hun auto te mogen meenemen, om bijvoorbeeld hun oude stad Kyrenia en Famagusta te kunnen bezoeken. Voor al die bezwaren zou er nu een oplossing zijn.
Denktash heeft dus gescoord. Hij heeft alvast felicitaties gekregen van de Griekse regering, van de Europese Unie én van de Verenigde Staten. Want was moest worden bewezen, is bewezen: dat de gewone man, zowel in Noord als Zuid, echt wel te vinden is voor een hereniging, desnoods tegen zijn politieke leiders in.
(Uitpers, nr. 42, 4de jg., mei 2003)
