20 november is in Mexico een feestdag om het begin van de revolutie van 1910 te herdenken. Toch hadden de betogingen van zaterdag 15 november in Mexico Stad niets met een echte revolutie te maken, enkel het geweld was van de partij.
Twee ‘grote’ betogingen op één dag, gebruikelijk is het niet. Dat daardoor nogal wat verwarring kan ontstaan over het succes ervan is wel begrijpelijk.
Zaterdag kwam de ‘Beweging van de sombrero’, de brede zonnehoed, op straat. Dat protest was tegen de regering omdat op 1 november de burgemeester van Uruapán, deelstaat Michoacán, was vermoord. Carlos Manzo was erg populair, verkozen als onafhankelijke, maar behoorde eerder tot de regeringspartij Morena.
De tweede betoging deed zich voor als ‘Gen Z’ maar dat leek eerder een gemakkelijkheidsoplossing. Het was beslist geen betoging van jongeren maar wel van een traditionele rechtse oppositie, met de gebruikelijke slogans tegens de ‘narcostaat’ en de ‘narcoregering’ en ‘Claudia is erger dan Trump’, verwijzend naar de linkse Presidente Claudia Sheinbaum. Ze zwaaien met de ‘Gadsden’ vlag, symbool van actie tegen regeringen en meestal geassocieerd met uiterst rechts.
Alles bij elkaar een kleine twintigduizend betogers die vrij kalm kwamen aangewandeld tot op de Zócalo, het grote plein in hartje Mexico Stad.
Toen liep het fout. Bij elke grote betoging worden metalen hekken geplaatst rond de historische gebouwen, omdat er al eerder geweld was gebruikt en bijvoorbeeld de ingangsdeur van het Nationaal Paleis sterk werd beschadigd.
De politie stelt zich dan – onzichtbaar – op achter die omheining en treedt slechts op als het echt nodig is. Dat was zaterdag wel het geval, want de gemaskerde relzoekers – de plaatselijke ‘black bloc’ – hadden ook slijpmachines meegebracht en hakten met hun grote hamers hard in op de beschermingsmuur. En ja, er werd traangas gebruikt en ja, er werd gevochten. Er werden veertig mensen aangehouden en er vielen 120 gewonden. Veertig politiemensen belandden in het ziekenhuis.
‘Wij willen vrede’
Het lijkt dus allemaal vrij paradoxaal en dat is het ook. De betogers riepen tijdens hun betoging ‘wij willen vrede’, maar het is onduidelijk of er ook echt een rechtstreekse band was met de relschoppers. De politie deelt mee dat het nieuwe, in de stad ongekende groepen waren die gewelddadig optraden.
De twee betogingen hadden niet noodzakelijk veel met elkaar gemeen.
Enerzijds de traditionele rechtse tot uiterst rechtse oppositie die nooit een kans laat liggen om de regering in een slecht daglicht te plaatsen. Vaak worden de betogers gefinancierd door een of meer miljardairs, ze smeken de Verenigde Staten om militair tussen beide te komen in Mexico, ‘tegen het geweld’ dat ze niet zelden zelf veroorzaken. Ze wilden het ‘Nationaal Paleis innemen, zoals in Nepal’. Heel veel volk hebben ze nooit op de been weten te brengen. Er werd ook opgeroepen om in andere deelstaten op straat te komen, maar daar werd weinig gehoor aan gegeven. In Guadalajara werd wel opnieuw geweld gebruikt.
De ‘beweging van de sombrero’ is iets anders. Uruapán, waar de burgemeester werd vermoord, is de mondiale hoofdstad van de avocado, een teelt die gepaard gaat met veel afpersing van de boeren. Die afpersing gebeurt door onderafdelingen van de grote drugkartels en het is daartegen dat de burgemeester zich fel verzette.
De onenigheid met de regering draait rond de manier waarop het probleem moet worden aangepakt. Carlos Manzo pleit voor een harde rechtstreekse repressie, stijl Bukele. De nationale regering pleit voor de rechtsstaat. Er werd de afgelopen weken een nieuwe wet tegen afpersing goedgekeurd en meteen na de moord kwam zowat de halve regering naar Uruapán om een nieuw ontwikkelingsplan voor te stellen, goed voor zo’n slordige 300 miljoen US$. Presidente Sheinbaum pleit voor veiligheid door recht op onderwijs, gezondheid, huisvesting en werk voor gerechtigheid en welvaart.
De moord op Carlos Manzo is nog niet opgehelderd. Zijn 17-jarige moordenaar werd op zijn beurt neergeschoten. Het is nog lang niet duidelijk of de aanslag met de kartels te maken heeft, dan wel zuiver politiek was bedoeld.
Geweld
Hoe dan ook blijft Mexico een gewelddadig land. In Mexico Stad werd het aantal moorden wel drastisch verminderd. Het Britse blad The Economist dat nog nooit een goed woord over had voor de linkse Presidenten López Obrador en Sheinbaum, geeft nu volmondig toe dat de Minister voor Openbare veiligheid, Omar Harfuch wel successen boekt. Hoewel dat er ook op kan wijzen dat de man – behorend tot de rechterzijde van Morena – wordt klaargestoomd om over vijf jaar Sheinbaum op te volgen.
Met de druk van de Verenigde Staten is het ook duidelijk dat er veel harder wordt opgetreden tegen de drugshandel. Er gaat geen week voorbij zonder een of ander labo dat wordt opgedoekt of een grote baas die wordt gearresteerd of aan de VS wordt uitgeleverd.
De linkse regering van Claudia Sheinbaum wil echter geenszins terug naar de ‘war on drugs’ van vroeger, omdat het ten eerste géén resultaten heeft opgeleverd en ten tweede tot grootschalige corruptie heeft geleid.
‘Wij zijn onoverwinnelijk’ zo stelt Sheinbaum vandaag. Wij streven naar gerechtigheid en vrede en zullen ons plan uitvoeren, met respect voor ieders rechten. Ze blijft onnoemelijk populair.
