De afgelopen jaren heeft overweldigende druk vanuit de wapenindustrie en vanwege overheidsfunctionarissen de financiële sector ertoe aangezet meer leningen en financiering te verstrekken aan militaire bedrijven die betrokken zijn bij de productie, het onderhoud en de ontwikkeling van kernwapens.
Deze trend past in een context van algemene militarisering. In januari 2025 vertelde admiraal Rob Bauer, voormalig voorzitter van het Militair Comité van de NAVO, bijvoorbeeld aan de ‘Financial Times‘ dat hij investeerders erop wees dat hun falen om hun rol in “collectieve defensie” te begrijpen ertoe kon leiden dat zij belangrijke overheidsfinanciering misliepen. “Waarom bent u niet overtuigd door biljoenen dollars? Wat is er met uw zakelijk instinct gebeurd? Bent u dom? En dat zeg ik ook tegen pensioenfondsen. Bent u dom?”, zei Bauer. “Als u kijkt naar rendement op investeringen… er zal de komende twintig jaar zoveel geld worden uitgegeven.”
Uit een zopas gepubliceerd rapport van ‘Don’t Bank on the Bomb, getiteld ‘Investing in the Arms Race: The companies building nuclear weapons and their financiers’, blijkt dat dergelijke druk effect sorteert: 41 extra investeerders proberen nu te profiteren van de wereldwijde nucleaire herbewapening. Tussen januari 2023 en september 2025 hadden 301 financiële instellingen, significante financiële of investeringsbanden met kernwapenproducenten, terwijl het vorige onderzoek nog 260 financiële instellingen met dergelijke banden telde.
Welke bedrijven
Alle kernwapenstaten zijn hun nucleaire arsenalen aan het moderniseren en/of uitbreiden. Daar besteedden ze alleen al in 2024 meer dan 100 miljard dollar aan. Wapenbedrijven blijven sterk profiteren van deze uitbreiding en modernisering van de nucleaire wapenprogramma’s. Het nieuwe rapport onderzoekt in detail de betrokkenheid van 25 bedrijven bij de productie, het onderhoud of de modernisering van kernwapens.
De geïdentificeerde bedrijven zijn gevestigd in Frankrijk, Duitsland, India, Italië, Nederland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Ze zijn het zwaarst betrokken bij de nucleaire arsenalen van de kernwapenmachten China, Frankrijk, India, het VK en de VS. General Dynamics, Honeywell International en Northrop Grumman zijn de bedrijven die het meest profiteren van nucleaire wapens, met lopende contracten van respectievelijk ten minste 28 miljard, 75 miljard en 16 miljard dollar – consortia en joint ventures niet meegerekend. BAE Systems, Bechtel, Leonardo, Lockheed Martin en RTX hebben ook multi-miljardencontracten voor de productie of instandhouding van kernwapens.
Banken, pensioenfondsen, vermogensbeheerders en andere financiële instellingen wereldwijd blijven financiële banden onderhouden met de nucleaire wapenindustrie. Beleggers hadden voor meer dan 709 miljard aan obligaties en aandelen in bezit, en er werd net geen 300 miljard dollar verstrekt aan nucleaire wapenproducenten in de vorm van leningen en ‘underwriting’ (garanties bij de uitgifte van effecten).
Het onderzoek toont een stijging van meer dan 195 miljard dollar in de waarde van aandelen- en obligatieposities sinds de laatste financiële analyse van Don’t Bank on the Bomb. Er was ook een stijging van 29,8 miljard dollar aan leningen en underwriting.
Susi Snyder, programmadirecteur bij ICAN en mede-auteur van het rapport, stelt: “Voor het eerst in jaren neemt het aantal beleggers dat probeert te profiteren van een wapenwedloop toe. Dit is een kortetermijnstrategie met een hoog risico die bijdraagt aan een gevaarlijke escalatie. Het is onmogelijk om te profiteren van een wapenwedloop zonder deze te voeden. Beleggers hebben een keuze en gokken op een wapenwedloop is riskant voor hun portefeuilles en voor de wereld.”
Privé kapitaal
Tegen een achtergrond van stijgende mondiale spanningen is er sprake van gecoördineerde inspanningen van zowel wapenproducenten als regeringsfunctionarissen om de toegang van de defensiesector tot privé kapitaal te vergroten. De druk op investeerders om de militaire industrie financieel te ondersteunen is aanzienlijk toegenomen. Hoewel veel financiële instellingen vasthielden aan hun reeds lang bestaande beleidsregels die bedoeld zijn om blootstelling van hun portefeuille aan risico’s verbonden aan kernwapens te vermijden, hebben andere het afgelopen jaar aangekondigd dat zij hun beleid zouden aanpassen.
De huidige geopolitieke situatie en het toenemende nucleaire risico vereisen juist strengere maatregelen. Dit is niet het moment om beleid te versoepelen. Naarmate de geopolitieke context steeds uitdagender wordt, vergroten de terugtrekking uit moeizaam bereikte internationale akkoorden of de ondermijning van normen tegen willekeurige en onmenselijke wapens alleen maar het risico en de kans op onvoorstelbare schade.
De mondiale omstandigheden mogen dan veranderd zijn, de humanitaire gevolgen van elk gebruik van nucleaire wapens blijven even onaanvaardbaar. Als cruciale spelers binnen de wereldeconomie hebben financiële instellingen zowel de mogelijkheid als de verantwoordelijkheid om deze risico’s aan te pakken. Door de invloed die ze hebben, kunnen financiële instellingen belangrijke actoren zijn om het respect voor mensenrechten te bevorderen en bedrijven aan te moedigen om een einde te maken aan hun betrokkenheid bij de nucleaire wapenindustrie.
Zoals het Rode Kruis stelt: “Om de menselijkheid te waarborgen, zelfs in tijden van gewapend conflict, rust op ons allen de plicht om de humanitaire kaders te versterken die kwetsbare mensen beschermen.”
ICAN International Campaign to Abolish Nuclear Weapons
(Dit artikel verschijnt ook op Vrede).
