Links in Europa (4)
Nostalgie is voor de Franse linkerzijden niet meer wat ze ooit is geweest. Het Volksfront van 1936 inspireerde nog wel het “Nouveau front populaire’ dat in juni vorig jaar inderhaast tot stand kwam nadat president Emmanuel Macron onverhoeds de Assemblée had ontbonden. Het ‘nieuwe front’ jubileerde, ze waren de grootste groep in de Assemblée. Ze eisten vanuit die positie Matignon (het premierschap) op. De illusies zijn intussen verzwonden, links ligt verdeeld en machteloos in de touwen.
Nostalgie
Het resultaat was al een illusie. Links juichte met een overwinning die er absoluut geen was. Men moest alle stemmen, ook zeer lauwe linkse, bij elkaar tellen om tot een derde van de stemmen te komen. Links alles samen een derde. Waar is de tijd dat links domineerde?
De nostalgie doet wel veel nuances vervagen. In het Volksfront van 1936 bij voorbeeld zat ook de Parti Radical, een partij van de liberale burgerij die ook tijdens de IVe Republiek (1945-1958) een belangrijke rol speelde. Samen met de SFIO (Section française de l’Internationale Ouvrière), de socialistische partij die na 1945 nauw samenwerkte met de CIA en meedeed aan de koloniale oorlog in Algerije. Die SFIO werd samen met kleine groepen in 1971 de hedendaagse PS.
A quoi rêvent les socialistes? Waarover dromen de Franse socialisten, Le Monde Diplomatique van juli stelde die vraag. Schertsend. Want Franse socialisten dromen hooguit over vergane glorie en hebben overigens vooral nachtmerries. Die nachtmerries zijn andere socialisten en voorop La France insoumise, die linkse nevelige beweging van Jean-Luc Mélenchon, ooit senator voor de PS.
De socialisten maken zich klaar voor onverhoedse verkiezingen, met Macron weet men nooit – wat zal hij doen als de regering van François Bayrou ten val komt? Gaat de PS Bayrou redden? Ten val brengen? Bijna existentiële vragen voor een partij die zowat alles kwijt is, ook haar leden. Wat nog overschiet zijn tal van gekozenen en hun medewerkers om toch nog een ‘basis’ te hebben die een leiding verkiest.
Moeizame eenheid
De grote boosdoener is La France insoumise (LFI). Hoe een linkse eenheid te hebben zonder LFI, terwijl Les Ecologistes – in Frankrijk kunnen we de Groenen bij links rekenen – er niet willen mee breken.
Wat met de vierde pijler, de communistische PCF die nog veel meer dan de PS vecht om te overleven. Bij elke verkiezing wordt het lastiger genoeg gekozenen te vinden om in de Assemblée nog een fractie te vormen, de PCF heeft enkele overzeese gekozenen nodig als partner.
Die PCF teert nog enigszins op de nostalgie van de grote naoorlogse dagen , tot in de jaren 1960 was zij de grote linkse partij die massa’s mensen mobiliseerde, met aan haar zij de grote machtige vakbond CGT. Een kwart van de stemmen, haalde ze in die periode. In concurrentie met de SFIO. Toen in 1965 François Mitterrand als kandidaat van een linkse unie president-generaal Charles de Gaulle uitdaagde, begonnen de krachtsverhoudingen licht te veranderen.
Met de vorming van de PS gingen de socialisten de linkerzijde domineren, ze kwamen sterker uit de stembus dan de PCF.
Met de verkiezing van Mitterrand tot president in 1981 beleefde links hoogdagen. Het duurde niet zo lang, links verloor zijn parlementaire meerderheid, maar Mitterrand werd herkozen en bleef president tot 1995, in cohabitation met een rechtse premier, Jacques Chirac. De revanche kwam er in 1997 toen de linkse unie, vooral PS en PCF, de verkiezingen won en Lionel Jospin premier werd. Diezelfde Jospin bracht links op een dieptepunt: door een veelheid aan linkse kandidaten, haalde geen enkele in 2002 de tweede ronde. Die ging tussen Chirac en Jean-Marie Le Pen van het uiterst-rechtse Front National.
Cordons
De PCF was intussen verder ingekrompen. Die had een flinke dreun gekregen met de implosie van de Sovjet-Unie, maar in tegenstelling tot zusterpartijen als de Italiaanse, ging ze onder eigen etiket door. Met steeds minder volgelingen. De PCF is afgekalfd tot een partij met enkele lokale inplantingen die aangevreten worden door LFI en vooral door uiterst-rechts. Toch houdt de PCF eraan vast zoveel mogelijk onder eigen vlag op te treden, ook in presidentsverkiezingen. Wat in 2022 Mélenchon de tweede plaats – en dus deelname aan de tweede ronde – kostte.
De magere PCF speelt dus nog nauwelijks mee. De Ecologistes hebben het als EELV (Europe Ecologie – Les Verts) al beter gedaan, meestal in verkiezingen voor het EU-parlement en gemeenteraadsverkiezingen: de groenen wonnen 5 jaar geleden in grote steden als Lyon, Bordeaux, Straatsburg…Hun interne verdeeldheid beperkt echter de slagkracht van de Ecologistes. Ze zijn momenteel wel het bindteken binnen links, zij hebben er tenminste geen probleem mee met alle anderen samen te werken.
Dus ook met La France insoumise waartegen de rechtervleugel van de PS zo te keer gaat. Oud-president François Hollande (2012-2017), wiens beleid de PS ten gronde richtte, huilt mee met rechts en uiterst-rechts tegen het zogenaamde antisemitisme van LFI en Mélenchon.
Met die hetze heeft het cordon sanitaire zich verplaatst. Vorig jaar speelde de republikeinse reflex nog mee; voor veel kiezers gold “alles beter dan uiterst-rechts”. Sindsdien schuift dat cordon op tegen LFI. Zij zijn onaanraakbaar geworden, terwijl Macrons lieden dineren met Marine Le Pen en Jordan Bardella van het RN.
Zelfverminking
LFI gaat niet vrijuit, Mélenchon duldt binnen LFI, dat geen echte structuur heeft, geen tegenspraak, zelfs geen discussie. De brutale manier waarop hij enkele bekwame medestanders en mogelijke rivalen, zoals François Rufin en Clémentine Autin, er vorig jaar uit speelde, doet links veel kwaad.
Het was vooral Rufin die er in juni vorig jaar tot verbazing van onder andere president Macron, links verenigde in het Nouveau front populaire. Die eenheid loonde, zoals altijd, en leverde veel zetels op. Daaronder ook 5 zetels voor uitgesloten ‘insoumis’ onder wie Rufin en Autain. Genoeg om Matignon dus op te eisen en van een linkse zege te spreken.
Een derde van de stemmen is echter geen succes. Zeker niet na een lange periode van massale mobilisaties tegen de gehate pensioenhervorming van Macron. Maar zoals zoveel andere grote sociale mobilisaties van de voorbije decennia, werd dit weer een nederlaag. En dat vreet aan de slagkracht en geloofwaardigheid van links (vakbonden incluis). Het is uiterst-rechts dat de oogst binnen haalt.
Wat zich sinds vorig jaar ter linkerzijde afspeelt, is de zoveelste zelfverminking. In plaats van verder te bouwen op de moeizaam bereikte electorale eenheid, wordt de verdeeldheid dagelijks aangewakkerd. De PS spant de kroon. De PS, ooit een partij van militanten, is een club van notabelen geworden. Notabelen die hun energie grotendeels richten op andere partijgenoten. De rechterzijde, met Carole Delga, ‘presidente’ van de regio Occitanie, Hollande en co, vallen Olivier Faure, onlangs nipt herkozen als partijvoorzitter, dagelijks aan omdat hij te slap zou zijn tegenover LFI
LFI doet zijn duit in het zakje. De grote discussie tussen Mélenchon en Rufin ging over strategie. Moeten we ons, zoals nu, blijven concentreren op de ‘banlieues’, de proletarische voorsteden en volkswijken van de grote agglomeraties. Of ons ook tegelijk richten tot de mensen daarbuiten die zich oneerlijk behandeld voelen, mensen die in 2018-2019 de ‘gilets jaunes’ waren en van wie zovelen nu voor het uiterst-rechtse Rassemblement National stemmen. Mélenchon heeft getrancheerd, les ‘insoumis’ graven zich in in hun bastions die ze ook willen innemen bij de gemeenteraadsverkiezingen van volgend jaar.
Er zijn naast LFI ook nog diverse uiterst-linkse groepen. Vooral de vele trotskistische groeperingen, Lutte Ouvrière, de verdeelde Nouveau Parti Anticapitaliste, de ‘lambertistische’ POI waarmee Mélenchon goed opschiet, en zoveel meer Ze kenden eerder deze eeuw hoogdagen. Nu overleven ze, maar ook niet meer dan dat.
Dieptepunt
L’espoir est là, er is hoop, luidde het een jaar geleden. Nu lijkt het erop dat links, in meervoud, naar een nieuw dieptepunt afzakt. De hoop van de zomer 2024 is vervlogen. Er was even euforie, maar die hebben ze als ervaringsdeskundigen snel om zeep geholpen.
Er waren eerder nog dieptepunten, maar nooit stond tegelijk uiterst-rechts zo sterk. Zowel electoraal – alles samen tegen 40 % – als inzake invloed: klassieke rechts en “centrum” schuiven steeds dichterbij. Wie biedt het weerwerk?
Eerder verschenen in Links in Europa volgende bijdragen:
https://www.uitpers.be/links-in-europa-1-verzwonden-in-midden-europa/)
https://www.uitpers.be/italie-de-puinhopen-van-la-sinistra/
https://www.uitpers.be/op-de-balkan-is-links-de-weg-kwijt/
