In de wandelgangen van de Europese Unie is men best tevreden met zichtzelf. ‘We hebben het slim gespeeld, beter dan de Chinezen’, zo kan je er horen. In reactie op de tarieven van Donald Trump heeft Europa zeer voorzichtig beperkte tegenmaatregelen in het vooruitzicht gesteld, en wordt nu beloond met 90 dagen uitstel en onderhandelingen. China daarentegen heeft onmiddellijk hard gereageerd, en heeft nu een verdubbeling van de prijzen van haar export naar de VS aan haar broek. Goed gespeeld Europa, toch?
Zwakte
Bij nader toezien lijkt het Europees optreden eerder een teken van zwakte.
Om te beginnen kan je de vraag stellen of de geplande tegenmaatregelen wel zo verstandig waren. Bewust en openlijk werd gemikt op economische sectoren in gebieden in de VS die overwegend voor Trump gestemd hebben. Mensen werden dus gestraft voor hun politieke opinie. Of de Europese Unie zo aan sympathie gaat winnen bij de sojaboeren in Louisiana, en deze mensen gaat overtuigen van de verdiensten van vrijhandel, is een open vraag. Mensen buiten de Europese bubbel denken verder dan hun portemonnee.
De Europese Unie durfde geen heffing invoeren op Amerikaanse bourbon, tot grote vreugde van de liefhebbers van Jack Daniels (ik bijvoorbeeld, in een vroeger leven). De vrees was dat Trump zich dan zou wreken op onze wijnboeren, en dat kon onder meer Macron niet hebben, die heeft het al lastig genoeg.
China
Dan is de reactie van China toch een ander verhaal. Ze willen vast een deal, zo hield en houdt Trump vol. Voorlopig niet dus.
China neemt de handschoen op, en koerst nog sneller dan voorzien op zelfvoorziening. De Chinese export aan goederen naar de VS staat op afgerond 400 miljard dollar. Als dat helemaal wegvalt betekent dat een schok voor de Chinese economie, maar geen onoverkomelijke, want die is afgerond 18.000 miljard dollar groot. Een deel van de export valt sowieso niet weg, want de VS hebben die nodig. Een deel van de export kan naar andere landen, en een deel kan opgevangen worden door binnenlandse consumptie. Dat laatste blijft wel een dingetje, want de Chinezen sparen nog veel uit vrees voor moeilijke tijden (als gevolg van de zwakke sociale zekerheid, de vastgoedcrisis en economische onheilsberichten).
Maar China is dus geen lage loonland meer. Het is de werkplaats van de wereld omdat het technologisch vooruitloopt. Daar gaan tarieven niets aan veranderen.
Het nieuws in China opende niet met de tarieven van Trump, maar met een bezoek van Xi Jinping aan een landbouwbedrijf met het bericht dat China een plan heeft om haar landbouw naar nieuwe technologische hoogten te sturen. Hou je soja maar, was de impliciete boodschap aan Trump.
De economische oorlog tussen China en de VS is volop aan de gang. China speelt daarbij de troef uit van de grote rol die de overheid in de economie speelt, en die toestaat snel bij te sturen. Zolang geen grote economische ongelukken het prestige van de Chinese leiding ondermijnen zal Trump hiermee moeten dealen.
Telefoontje
Dat geldt ook voor de Europese Unie. Commissievoorzitter von der Leyen belde wel met de Chinese premier, maar of dit veel zoden aan de dijk zal zetten is onwaarschijnlijk.
Het valt te betwijfelen of de Europese Unie in staat zal zijn zichzelf om te toveren tot een derde geopolitieke speler. Opgeteld zijn de Europese economieën best groot, en het ontbreekt niet aan technologisch vernuft. Maar van een daadkrachtig eengemaakt staatsapparaat is geen sprake.
Dus hoopt men in Brussel op een mislukking van Trump, onder druk van de financiële markten, om zo tijd te winnen, wat dan verkocht wordt als ‘slim spel’. Maar voor een gedeelde visie op lange termijn is het ver zoeken.
