De Turkse president Recep Erdogan windt er geen doekjes om: Mossoel, Kirkoek en de rest van Arabisch Noord-Irak moet een Turkse invloedszone worden. Ze waren Turks tijdens het Ottomaanse Rijk en het is door de oneerlijke verdragen van bijna een eeuw geleden dat Turkije ze verloor. Het Turkse leger is alvast al ter plaatse. Indien Daesh (IS) uit Mossoel wordt verdreven, zullen Turkse militairen klaar staan om Erdogans aanspraken kracht bij the zetten. Erdogan zwaait intussen ook met dreigementen aan het adres van Navo-bondgenoot Griekenland.
Ottomanen
De in mei weggestuurde Turkse premier Ahmet Davutoglu stond bekend als een “Neo-Ottomaan , een voorstander van uitgebreide Turkse invloed in gebieden die tot het Turks-Ottomaanse rijk behoorden. Erdogan is dat niet minder, zijn megalomane projecten, waaronder het presidentiële paleis, hebben een ‘Ottomaanse’ stempel. Davutoglu is wel weg, maar Erdogan maakt werk van dat Ottomaans project: zijn troepen zitten niet voor niets in Syrië en Irak.
Nog niet in Griekenland. Erdogan viel onlangs wel scherp uit tegen het Verdrag van Lausanne van 1923. Hij vindt dat Turkije daar zwaar onrecht is aangedaan onder meer omdat Griekenland al de eilanden voor de Turkse westkust mocht behouden (die kust was wel eeuwen- en eeuwenlang door Grieken bevolkt). In 1974 vielen Turkse troepen een ander eiland nabij zijn kust aan, Cyprus, waarvan ze het noorden bezetten. Turkse vliegtuigen schenden regelmatig het Griekse luchtruim zonder dat de Navo (waarvan beide lid zijn) daar over rept.
En Koerden
De hoofdreden voor de aanwezigheid van Turkse troepen in Syrië en Irak ligt nog altijd bij de Koerden. De Turkse troepen voeren sinds ze op 24 augustus Syrië binnenvielen, vooral oorlog tegen de YPG, de Koerdische milities. Op 19 en 20 oktober bombardeerden de Turken in Marea, ten noordwesten van Aleppo, 18 Koerdische stellingen. Turkse militairen vechten samen met hun Syrische rebellengroepen ook wel tegen IS, maar dat is dan vooral om te beletten dat de Koerdische milities hen zouden voor zijn.
In het noorden van Irak werken Turkse troepen samen met de peshmerga’s van autonoom Iraaks Koerdistan en met de Arabische soennieten van Atheel Al-Nujaifi. Dat is de vroegere gouverneur van Mossoel wiens familie ook al in de Ottomaanse tijd een grote rol in Mossoel speelde. Turkije overweegt nu grondtroepen in te zetten in Irak, zei minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Cavusoglu dinsdag 25 oktober. “Wanneer er een bedreiging tegen Turkije is, zullen we alle mogelijkheden benutten, inclusief het gebruik van grondtroepen”. De Koerdische PKK heeft in het noorden van Irak een hoofdkwartier in het Kandil-gebergte en ze controleert de streek van Sinjar waaruit ze IS verdreef.
Zwijgers
Erdogan werpt zich op als de verdediger van de Arabische en Turkmeense soennieten van dat Iraakse noorden. Bagdad en de buitenwereld moeten erkennen dat steden als Mossoel en Kirkoek onder Turkse invloed staan, zegt Ankara nu onomwonden. Erdogan vindt trouwens dat in die steden geen plaats is voor bij voorbeeld sjiïeten, Koerdische yezidi’s en ander niet-soennitisch tuig. Washington vreest nu dat als Turkse troepen meevechten rond Mossoel, de Iraakse sjiïtische daarin een reden zullen zien om ook mee te doen, tegen de afspraken in.
Het inzetten van Turkse troepen in twee buurlanden, Syrië en Irak, is nog maar een begin. De reactie is immers zeer lauw. In Syrië vechten de Turken en hun bondgenoten tegen de YPG-milities die gesteund worden door de VS, maar Washington en de Navo zwijgen daarover. De VS-minister van Defensie Ashton Carter deed na zijn bezoek aan Ankara op 21 oktober alsof er geen vuiltje aan de lucht was tussen Ankara en Bagdad. Ook al eist Bagdad dat de Turkse troepen het Iraakse grondgebied verlaten. Carter had het over “Turkse humanitaire hulp” maar zo ziet Erdogan dat niet.
Onrecht
De Turkse president heeft het daarentegen over de historische rechten van Turkije. Zoals de Hongaarse premier Viktor Orban het over het grote onrecht van Trianon heeft (waarbij in 1921 de huidige Hongaarse grenzen werden vastgelegd), heeft Erdogan het ook over het onrecht van de in Lausanne opgedrongen grenzen.
Hij stoelt zijn Neo-Ottomaanse offensief grotendeels op religieuze gronden: Turkije als beschermer van de in Syrië en Irak bedreigde soennieten. Dit is niet hetzelfde als het project van de Nationalistische Actiepartij, de HMP, vaderhuis van de Grijze Wolven, 12 % van de stemmen bij de verkiezingen van vorig jaar. Dit is een Panturkse beweging, voorstander van een Turks rijk op etnische gronden, incluis dus een groot deel van Centraal-Azië. Maar er is meer en meer osmose tussen Erdogans islamitische AKP en de ultranationalisten van de MHP, de respectieve jeugdbewegingen vloeien bijna in elkaar over. Ze vinden elkaar volledig in hun anti-Koerdische hysterie.
Panturkse ideologie, vaak ook omschreven als ‘toeranisme’, een ideologie die ook al opgeld maakt in Hongarije… Geen toeval dat Orban zo goed opschiet met de huidige Turkse leiders.
