De Italiaanse premier Matteo Renzi had zijn voorzorgen genomen met het oog op de lokale verkiezingen van zondag 5 juni. Van lokaal belang, zei hij. Een wijze voorzorg, want die verkiezingen zijn geen succes geworden voor zijn ‘centrum-linkse’ (meer centrum dan links) PD, Democratische Partij. Ze dreigt in de tweede ronde in diverse steden het onderspit te delven voor M5S, de Vijfsterrenbeweging die door zovelen, onder wie ikzelf, vorig jaar zieltogend werd genoemd. Renzi, tot voor kort een ‘wonderboy’ van de Europese sociaaldemocratie, zit in zak en as.
Ramp
Voor de PD van Renzi ziet het er voor de tweede ronde (19 juni) absoluut niet goed uit. Steden die ze stevig in handen leek te hebben, gaan verloren. Het is ronduit een ramp, tot en met in het “rode Bologna” waar de kandidate van de uiterst-rechtse Lega niet kansloos is.
Een zeer magere troost: in Rome blijft de kandidaat van “centrum-links”, Roberto Giachetti, met 25 % in koers voor de tweede ronde. Maar de kandidate van M5S, Virginia Raggi, haalt 35 %. De kiezers van rechts hebben al bij talrijke andere gelegenheden een kandidaat van de Vijfsterren verkozen boven centrum-links dat ze op die manier willen straffen. Met andere woorden, Giachetti is kansloos, M5S wint de hoofdprijs, Rome.
5 Sterren
Rechtse kiezers hebben er inderdaad weinig moeite mee om voor de partij van “komiek” Beppe Grillo te stemmen. Die beweging is verre van links, ze staat achter een repressieve aanpak van immigratie, ze zit in het EU-Parlement samen met zeer rechtse partijen als het Britse UKIP en de veelgeprezen interne democratie via internet is vooral een grote manipulatie, wat vorig jaar tot golven van scheuringen en uitsluitingen leidde.
Maar in de ogen van veel Italianen is ze een beweging die schopt tegen de politieke elites, een etiket dat niet echt politiek is. Nogal wat ontgoochelde linkse militanten stellen er, bij gebrek aan een geloofwaardig beter, voorwaardelijk vertrouwen in. Bij nationale peilingen komt ze in de buurt van de PD, tussen 25 en 28 %.
Zwarte lijst
En dan Turijn. Uittredend PD-burgemeester Fassino rekende er wel een beetje op al in de eerste ronde boven de helft te komen. Edoch, hij haalt pas 41.8 %, de kandidate van M5S, Chiara Appendino, 31 %. Indien rechtse kiezers ook hier de PD willen afstraffen, maakt Appendino kans om dat kopstuk van de PD te verslaan. Dan zou M5S naast Rome ook Turijn binnendoen.
In Napels kan de kandidaat van de PD zelfs niet meer deelnemen aan de tweede ronde. De PD-kandidate Valente haalt amper 21 %, tegen 24 % voor de rechtse kandidaat en 43 % voor de linkse uittredende burgemeester Luigi de Magistris, een gewezen magistraat die naam maakte in de strijd tegen de maffia. Hij werd in 2011 gekozen als kandidaat van Italia dei Valori van ook al gewezen magistraat Antonio Di Pietro. Ook in Napels dus een kaakslag voor de PD.
In Milaan had Renzi zijn kandidaat opgedrongen, Giuseppe Sala, de gewezen baas van de Expo, de wereldtentoonstelling van 2015. Vorige keer had de basis centrum-links in de voorverkiezingen een linkse kandidaat, Pisapia, aangewezen. Pisapia won en deze keer had links ook kunnen winnen, maar er waren twee linkse kandidaten waardoor Sala, de man van Renzi, toch kandidaat werd. Hij haalt 41.7 %, tegen 40.8 voor Parisi, de kandidaat van rechts.
Opvallend was dat in de campagne erg weinig verschillen waren te bespeuren tussen Sala en Parisi, ze leken elkaar wel te copiëren. Hier bestaat de kans dat de kiezers van M5S in de tweede ronde Renzi willen straffen en voor Parisi stemmen, het maakt immers toch weinig verschil. ‘We moeten nog meer naar het centrum opschuiven’, aldus Sala, alsof hij daarmee de linkse thuisblijvers naar het kieslokaal krijgt.
Thuisblijvers
De PD heeft immers vooral te maken met het thuisblijven van linkse kiezers die de buik vol hebben van het rechtse beleid van Renzi, zoals dat tot uiting kwam in de wijziging van de arbeidswet. In het “rode Bologna” verloor PD-burgemeester Virginio Merola bijna 40.000 stemmen, van 106.000 naar 69.000, in vergelijking met vijf jaar geleden – de opkomst zakte van 70 naar 60%. Merola haalt 39.5 % tegen 22.5 % voor Lucia Borgonzoli, de kandidate van rechts, aangevoerd door de uiterst-rechtse Lega die nu rekent op de kiezers van diverse kleine lijsten om de PD in haar burcht te verslaan.
Referendum
Een zwarte dag voor premier Renzi. Hij heeft niets onverlet gelaten om de PD naar zijn (rechtse) hand te zetten. Binnen de PD is momenteel een heuse heksenjacht aan de gang tegen de linkse stromingen. Renzi probeert nu alles te concentreren rond “zijn” referendum in oktober over de hervorming van de grondwet waardoor de Senaat zou worden uitgekleed. Ook moet de kieswet worden bekrachtigd die een meerderheidspremie geeft aan de grootste formatie.
Vooral M5S en de Lega gaan fel tekeer tegen de hervormingen van Renzi; M5S maakt er een halskwestie van: als Renzi verliest moet hij aftreden en verkiezingen uitschrijven… die M5S zou kunnen winnen: indien de beweging meer stemmen haalt dan de PD en haar coalitie. Dan heeft zij een meerderheid in de Kamer en vormt zij de regering.
Lijders
Niet alleen Renzi likt wonden, ook gewezen premier Silvio Berlusconi doet dat. Zijn Forza Italia komt er alleen in Milaan nog aan te pas, in Rome en Turijn zakt de partij onder 5 %, in Bologna haalt ze 6%, in Napels 9%. In het noorden doet de rivaal-bondgenoot Matteo Salvini van de Lega Nord het wel goed. Salvini is zijn operatie aan het lukken om de leiding van een rechtse coalitie te nemen, samen met uiterst-rechtse bewegingen in centrum en zuiden.
Ter linkerzijde blijft het intussen huilen met de pet op. De linkse stromingen in de PD gedragen zich zoals de frondeurs van de Franse PS: veel gemor, maar per slot van rekening bakzeil halen. Links daarvan is versnippering en stuurloosheid troef. Aldus kan de Vijfsterren Beweging blijven beweren dat de keuze gaat tussen Renzi, uiterst-rechts of zijzelf.
