Er hangt een sluier over de Franse campagne

De campagne voor de regionale verkiezingen in Frankrijk van 14 en 21 maart, kreeg een eigenaardige wending na een artikel in de rechtse krant Le Figaro. Die had ontdekt dat de Nouveau Parti Anticapitaliste (NPA) van de populaire Olivier Besancenot in de regio Provence-Alpes-Côte d’Azur Ilhan Moussaïd als kandidate voordraagt. De 21-jarige Ilham Moussaïd draagt een sluier en die sluier ontketende passies. Die zorgden voor zware heibel binnen de NPA en tot zware verwijten van zowel links als rechts. “Le bal des hypocrites” reageerde de NPA.

Even ter herinnering: de NPA ontstond begin 2009 vanuit de trotskistische Ligue Communiste Révolutionaire (LCR). Besancenot scoorde torenhoog – en nog altijd – in de peilingen. Zijn klare en directe taal van aanklachten tegen het kapitalisme en de verdediging van de slachtoffers ervan, maken van Besancenot een van de populairste linkse politici.

De NPA heeft bakken kritiek over zich heen gekregen. Van links, van rechts, van feministische bewegingen, van de verdedigers van de ‘laïcité” (scheiding kerk en staat).
De kritiek vanwege links en feministen komt er overwegend op neer dat de NPA met de kandidatuur van een gesluierde vrouw de beginselen van de laïcité opgeeft en vooral een symbool van vrouwenonderdrukking integreert.

Het gaat hier om iets dat onverenigbaar is met de rechten en vrijheden van de vrouwen, aldus samengevat de kritiek. Die stelling komt van de Parti de Gauche (PG, linkse afsplitsing van de PS), de PS zelf en de communistische PCF. (Die twee laatste partijen hebben wel zelf lokale gekozenen die een sluier dragen).

“Het is onze plicht solidair te zijn met de vrouwen in Iran en elders in de wereld die weigeren de sluier te dragen”, aldus Henri Pena-Ruiz, filosoof en lid van de Parti de Gauche. De kritiek van de beweging “Ni Putes ni Soumises” (noch hoer noch slavin) is nog veel scherper. Ie beweging verdedigt in de eerste plaats de vrouwen uit de banlieus (voorsteden) die zich verzetten tegen de druk om een sluier te dragen omdat ze daarin een symbool van onderwerping zien. Het argument van de NPA en de kandidate zelf dat zij volledig achter het programma van de partij staat, ook inzake feminisme en rechten van homo’s, vinden deze critici een uiting van de schizofrenie van de NPA.

Rechts heeft natuurlijk niet nagelaten op de kar te springen. Kopstukken van de rechtse UMP van president Sarkozy hadden het over een inbreuk op de ‘laïcité’. De NPA had het over “le bal des hypocrites”. Sarkozy heeft zich door de paus laten benoemen tot “kanunnik van Lateranen”, terwijl de rechtse Christine Boutin in het parlement met de bijbel zwaait.

Politici van PS en PC halen Marx boven, maar citeren die altijd maar gedeeltelijk, aldus de NPA die erop wijst dat beide partijen zelf een gesluierde gekozene hebben. Hun argumenten komen meestal ook neer op “een aanslag op de laïcité en de vrouwenrechten”. “Nu hebben we ook al een gesluierde vrouw die zich dat ze feministe is, het recht op abortus en de rechten van homo’s verdedigt”, zegt filosoof Michel Onfray.

De kandidate in kwestie benadrukt inderdaad voortdurend dat ze antikapitalistisch en feministisch is, achter alle eisen van de vrouwenbeweging staat… het helpt weinig. Een nationaal radiostation had het over de kandidate van de NPA in burqa. Sommige media nemen het inderdaad niet nauw om een hysterische campagne te voeren.

De NPA zelf reageert wel zeer verveeld en verdeeld op de affaire. De partij had bij haar oprichting begin 2009 de wind in de zeilen. Ze was alom aanwezig in de vele sociale conflicten wat haar ook veel media-aandacht bezorgde, vooral in de persoon van Besancenot. Maar de verwachte explosie van sociaal ongenoegen is er niet gekomen, de NPA heeft bovendien veel mensen aangetrokken die politiek weinig geschoold zijn maar wel zeer hoge verwachtingen hebben die niet zomaar kunnen worden ingelost. De NPA betaalt ook een prijs voor de te grote personalisering van haar campagnes rond Besancenot.

De politieke verwarring binnen de NA kwam tot uiting bij de vraag wat de partij bij de regionale verkiezingen zou doen. Er was een aanbod van het Front de Gauche (PG en PC) voor gezamenlijke lijsten; de NPA wou daar alleen van weten als bij voorbaat elke samenwerking met de PS voor gezamenlijk bestuur van de regio’s werd afgewezen. PG en vooral PC, met zijn talrijke gekozenen, wilden dat niet.

De NPA hield een intern debat waaruit drie even sterke tendensen kwamen: alleen opkomen, toch in het Front de Gauche en middenin – naargelang de omstandigheden. Omdat er geen meerderheid was, besloot men dan maar dat de afdelingen in elke regio zelf de koers moesten bepalen. In sommige regio’s met het Front, in de meeste alleen. Ook de opstelling van de lijsten was regionaal, zodat de nationale leiding niet betrokken was bij de kandidatuur van Moussaid. Ze schrok enorm van de reacties die dat na het artikel in Le Figaro uitlokte en reageerde verveeld – “is dat nu zo een discussie waard” – en verdeeld. Want heel veel NPA-militanten kunnen die kandidatuur niet begrijpen. Voor hen is de sluier niet zozeer, of helemaal niet, een religieus symbool, maar wel een symbool van onderdrukking van de vrouw.

Verdedigers van de gesluierde vrouw op de NPA-lijst kaderen de heisa in het volgens hen algemeen klimaat van islamofobie, wat toch wel erg bij de haren is getrokken. Op die manier wordt de kritiek van feministen wel al te gemakkelijk afgewimpeld. Het is geen antwoord op de vraag of het niet eerder de plicht is van uiterst-links om die vrouwen te verdedigen die wereldwijd en in Frankrijk strijden tegen de opgelegde sluierdracht, zoals de beweging ‘Ni Putes ni Soumises’.

Een zinnige verdediging van Moussai kwam er van Tariq Ali, de Pakistaanse marxist en Brits studentenleider in 1968. “De woede die Ilhem Moussaid heeft opgewekt, is misplaatst. Ze zou zich moeten richten tegen degenen die verantwoordelijk zijn voor de miljoenen doden in Irak, voor de onafgebroken belegering van Gaza door Israël en Egypte, voorde moord op zoveel onschuldige Afghanen, tegen de Amerikaanse raketaanvallen op Pakistan en de brutale uitbuiting van Haïti enzovoort”. Tariq Ali herinnert eraan dat er indertijd geen onderscheid werd gemaakt tussen gesluierde en ongesluierde vrouwen tijdens de strijd van de Algerijnen tegen het Frans kolonialisme of tijdens de betogingen tegen de militaire dictatuur in Pakistan. De vele verwijzingen naar de Eeuw van de Verlichting wuift Ali weg met onder meer een uitspraak van Voltaire over de superioriteit van het blanke ras op de negers die dan zelf wel weer ‘boven de apen staan’.

Het is evenwel geen antwoord op het argument dat de vrouwen moeten gesteund worden die zich verzetten tegen de druk voor sluier- of zelfs burqa-dracht. De NPA zou aan duidelijkheid winnen, indien de gesluierde kandidate ook daarover een klaar standpunt zou innemen.