In een lang stuk op Surplus pleit Adam Tooze, een van de oprichters van het tijdschrift en een bekende linkse opiniemaker, voor een Europees leger. Dat leger moet defensief zijn. Tooze maakt zelfs een inschatting hoeveel man- en vrouwschappen nodig zijn voor dergelijk defensief leger: 350.000.
HHHHet is zeker zinvol na te denken over alternatieven voor de bewapeningsplannen van de Europese leiders, zoals het Rearm Europe van de Europese Commissie. Het stuk van Tooze bevat veel feiten en data over de militaire geschiedenis van Duitsland, wat in de discussie in Duitsland belangrijk is. Maar argumenten voor een Europees leger geeft hij niet. Blijkbaar vindt hij het vanzelfsprekend dat een leger Europees moet zijn.
Een Europees leger?
Maar zo vanzelfsprekend is dat niet. Het Portugese Bloco bijvoorbeeld vraagt zich in een recent gepubliceerde resolutie af welke Europese politieke autoriteit de legitimiteit heeft om dergelijk leger aan te sturen. En wat te denken als Marine Le Pen en Alice Weidel het voor het zeggen zouden krijgen in de Europese Unie, en dus over dat leger?
De huidige instellingen van de Europese Unie zijn in elk geval niet geschikt. Stel dat Rusland de Europese Unie aanvalt. Tooze denkt niet dat dit gaat gebeuren, en ik ook niet, maar stel! De Europese Raad moet dan met unanimiteit reageren. Als Orban zijn veto uitspreekt zit Poetin in Brussel.
Met andere woorden: de opbouw van een Europees leger kan niet anders zijn dan een reusachtige stap in de richting van een politiek gecentraliseerde Europese Unie, waarbij de lidstaten zoiets worden als de Länder in de Duitse bondsstaat. Willen we dat? Nu reeds valt de groeiende irritatie in Europese kringen te noteren over lastige lidstaten.
Het doet denken aan hoe sommige natiestaten ontstonden in Europa, bijvoorbeeld in Duitsland: om een staand leger te onderhouden hadden feodale machthebbers geld nodig, moesten dus belastingen innen, moesten dus bepalen wie inwoners waren, moesten dus grenzen vastleggen om het eigen grondgebied af te bakenen… Het leger als katalysator van gecentraliseerde politieke machtsstructuren. Het is een oude geschiedenis.
De NATO zonder de VS?
Het is vooralsnog niet duidelijk hoe in Europese leidende kringen over een en ander gedacht wordt. Eén optie lijkt de vorming van coalitions of the willing te zijn, bijvoorbeeld Starmer en Macron die de kar trekken voor een Europese vredesmacht in Oekraïne, bij wijze van oefening. Anderen hopen misschien dat de VS zich terugtrekken uit de NATO, of dat in elk geval het zwaartepunt naar Europa verschuift. De VS gaan de politieke en militaire controle over de NATO nooit opgeven, maar de beeldvorming van ‘Europese zelfstandigheid’ in de NATO is een handig middel om de defensie-uitgaven in Europa drastisch te verhogen en de eigen defensie-industrie te spekken.et
Is het zinvol in die context te pleiten voor inderdaad een Europees leger, maar dan defensief? Dit dreigt vooral de overtuiging te sterken dat er sowieso Europees iets moet gebeuren, en van de weeromstuit verzet in een gegeven lidstaat tegen militaristische plannen te bemoeilijken.
Als het dan toch de bedoeling is een defensief militair apparaat op te bouwen, kan dat dan niet in de lidstaten, met coördinatie daar waar dat technisch zinvol is? Een coalition of the willing van die Europese landen die weigeren mee te stappen in militaristische plannen?
