Met de gemeenteraadsverkiezingen in Nederrijn-Westfalen zit het verkiezingsseizoen dit jaar er op in Duitsland. Bij vijf deelstaatsverkiezingen, de Europese verkiezingen en de genoemde gemeenteraadsverkiezingen, kreeg de Sociaal-Democratische Partij (SPD) van bondskanselier Gerhard Schröder flinke klappen.
In plaats van daar de conclusies uit te trekken en het beleid bij te sturen, houden Schröder en de SPD vol dat ze gelijk hebben – en de kiezer dus ongelijk. Ze waren zelfs blij met de resultaten van de gemeenteraadsverkiezingen in Noordrijn-Westfalen ondanks het feit dat de SPD daar haar slechtste resultaat sedert de laatste wereldoorlog boekte. Maar de partijbonzen orakelden dat het verlies daar maar klein was en dat dit wijst op een kentering in de publieke opinie ten gunste van de SPD.
Kanselier Schröder zit flink in de problemen sedert hij zijn partij een neoliberale "Agenda 2010" door de strot duwde, die als doel heeft de welvaartsstaat grotendeels af te bouwen. Dit volgens de redenering dat een groot deel van de bevolking armer maken voor iedereen beter is. De plannen worden in concrete vorm gegoten door Peter Hartz, een topmanager van Volkswagen en adviseur van Schröder. In de pers wordt er gesproken van Hartz I tot IV om zijn plannen aan te duiden.
Vooral het plan om de werkloosheidsuitkering vanaf 2005 na een jaar stop te zetten en de werklozen dan aan de bijstand over te leveren zet enorm veel kwaad bloed, simpelweg omdat er geen jobs zijn. Vooral in het voormalige Oost-Duitsland, waar de werkloosheid de 20% benadert, het dubbele van in West-Duitsland, is er heel wat verzet. In juli werd de er als een hippie uitziende Winfried Helbig, 53 jaar, een "bekende Duitser" toen hij in zijn geboortestad Leipzig begon met de organisatie van zgn. "maandagbetogingen". Een eerdere reeks zulke betogingen begon in 1988 en leidde in 1989 tot de val van de toenmalige communistische leider Erich Honecker en van de Berlijnse Muur.
De regering was alles behalve gelukkig met de vergelijking tussen het voormalige communistische regime en het huidig bewind en zit duidelijk verveeld met de maandagbetogingen. Maar ook hier ziet ze een kentering omdat, ten gevolge van pogingen tot recuperatie door onder meer de voormalige sociaal-democratische minister Oskar Lafontaine, de belangstelling voor de betogingen is afgenomen. En de vakbondsleiders die lid zijn van de SPD werden onder zware druk gezet om de maandagbetogingen niet te steunen en ook niet deel te nemen aan de voor 2 oktober voorziene grootscheepse betoging tegen de afbraakpolitiek in Berlijn. Meer nog, onder regeringsdruk zijn de vakbondsbonzen al goeddeels teruggekomen op hun verzet tegen de regeringsplannen. Officieel luidt hun stelling dat ze die wil "verbeteren" door dialoog met de regering. De vraag is of de basis zal volgen.
In afwachting dat dit blijkt uit de betoging van 2 oktober, uit de deelstaatsverkiezingen in Noordrijn-Westfalen in mei volgend jaar en uiteindelijk uit de Bondsdagverkiezingen van 2006, triomfeert SPD-partijleider Franz Münteferring al. Volgens hem is het tij aan het keren. "Wij zullen de verkiezingen winnen niet ondanks maar juist wegens Hartz IV", verklaarde hij zelfzeker in een interview met Welt am Sonntag. Uiteindelijk, aldus de bewindsman, zullen de kiezers uiteindelijk de coalitie (van SPD en Groenen) belongen voor de doorgevoerde "noodzakelijke hervormingen".
Van optimisme gesproken! Want voorlopig lijkt nog altijd het tegengestelde het geval. Kon de grootste oppositiepartij, de christen-democratische CDU, aanvankelijk profiteren van de tanende populariteit van Schröder en van de SPD, de voorbije maanden was dat niet meer het geval. Ook de CDU kreeg fikse klappen. Niet te verwonderen, als men aanneemt dat de kiezers Schröder willen afstraffen voor zijn afbraakpolitiek – maar afbreken is nu eenmaal nog altijd gemakkelijker dan iets opbouwen, bv. door banen te scheppen. De oppositie keurde in de Bondsdag mee de regeringsplannen goed. En liet weten dat die volgens haar nog niet ver genoeg gaan.
Geen wonder ook dan dat veel stemmen proteststemmen zijn. En daar profiteerden in Brandenburg en Saksen de voormalige communistische partij PSD en de extreem rechtse partijen Duitse Volksunie (DVU) en de Nationale Partij van Duitsland (NPD) volop van. Ook het abnormaal hoge absenteïsme – rond de 50% – lijkt een teken van protest te zijn. Uit onderzoeken blijkt dat vele SPD-leden uit protest niet gaan stemmen. Ook zeggen de militanten met duizenden hun lidmaatschap op. Lafontaine liet al eens een proefballonetje op door te verklaren dat hij dacht aan de vorming van een nieuwe partij. Wat hem niet in dank werd afgenomen door de SPD-leiding.
Schröder heeft het spel fundamenteel oneerlijk gespeeld door naar de overwinning in de Bondsdagverkiezingen van 2002 te surfen op de golf van protest in Duitsland tegen de Amerikaanse oorlogsplannen van president Bush tegen Irak (die door de CDU werden gesteund). Zo wist hij een vrijwel zeker verlies om te buigen in een zege. Hij was wel zo "verstandig" om zijn kiezers in het ongewisse te laten over wat hij voor hen in petto had. En dan maar klagen over de kloof tussen de burger en de politiek, ook laat die burger meer dan duidelijk horen dat hij ontevreden is.
(Uitpers, nr. 57, 6de jg., oktober 2004)
