De energiecrisis in Europa is nog lang niet voorbij. Voor deze winter zou er geen probleem zijn, maar hoe we de winter van volgend jaar moeten doorkomen is nog lang niet zeker.
Het zijn uiteraard niet enkel burgers die kou lijden. Ook veel grote en kleine bedrijven krijgen het mes op de keel. Ofwel hebben ze te weinig energie om hun productie in stand te houden, ofwel ligt dat probleem bij hun leveranciers, ofwel kunnen ze de prijzen niet doorrekenen aan hun klanten.
Bij de Europese Commissie zitten ze nog steeds met de handen in het haar, want in zo’n heikele materie alle 27 neuzen in een zelfde richting laten draaien, het lukt hen niet. Dat is logisch, want in elk land is de situatie anders, afhankelijk van waar de energie tot nog toe vandaan kwam. Frankrijk is Spanje niet en België is Nederland niet. Bovendien was nooit eerder het gebrek aan een krachtdadige leiding bij de Raad én bij de Commissie zo pijnlijk en zichtbaar.
De-industrialisering?
Duitsland, het economisch trekpaard van de Europese Unie, voelt de hete adem in de nek. NordStream2 dat het land blijvend van goedkoop gas had moeten voorzien, wordt niet open gedraaid. De pijpleiding is zelfs gesaboteerd. Veel grote industriële bedrijven kijken angstig naar de toekomst die er erg onzeker gaat uitzien.
Het Britse blad ‘The Economist’ spreekt, met nauwelijks verholen leedvermaak, over ‘Morgenthau’s revenge’. Na de Tweede Wereldoorlog had deze politiek wetenschapper uit de V.S. ervoor gepleit om Duitsland definitief te de-industrialiseren en er opnieuw een landbouwland van te maken. Kwestie van het land voor altijd onschadelijk te maken. Hij heeft het niet gehaald. Maar in het huidig conflict waarin de V.S. het in zijn industriële schemerzone op alle concurrenten gemunt heeft, is het aangewezen vooral niet naïef te zijn. Ook de Europese Unie, met Duitsland voorop, ligt in het vizier. De Duitse economie is al aan het krimpen.
Bondskanselier Scholz heeft dat goed begrepen en weet ook dat hij van de Europese solidariteit niet zoveel hoeft te verwachten. In tijden van nood veegt iedereen voor eigen deur.
Vandaar dat hij niet al te veel belang hecht aan de smeekbedes van de Franse President Macron die oh zo graag zou meegegaan zijn naar Beijing. Scholz trok alleen op stap, met in zijn gevolg alle grote industriëlen van zijn land. Hij had het met Xi JinPing over mensenrechten, over Taiwan en over de oorlog van Rusland, zonder veel succes, maar niet geklaagd. ‘We denken vooral aan de economische belangen van ons land’, aldus Scholz. China kocht vorig jaar voor 100 miljard USDollar goederen in Duitsland.
Kort na het begin van de oorlog in Oekraïne besloot Scholz een ‘Zeitenwende’ uit te roepen. Hij reserveerde meteen honderd miljard Euro voor defensie, alweer zonder zijn Europese collega’s, en dan vooral Frankrijk, daarin te kennen.
Ook voor de energiehulp aan burgers en bedrijven speelde hij solo slim en legde 200 miljard Euro op tafel. Niemand die er kan mee lachen in de buurlanden.
Gas
Hiermee zijn de energieproblemen van het land echter nog niet opgelost.
De eerste stap van de Bondskanselier was de nationalisering van de lokale tak van Rosneft, een oliebedrijf dat Duitsland kan gebruiken om olie uit andere landen dan Rusland te raffineren.
De tweede stap was de nationalisering van UNIPER, een van ’s werelds grootste energiebedrijven, ontstaan in 2016 uit het Duitse E.ON en een van de financiers van Nordstream2. Door het stilvallen van de Russische gastoevoer was het bedrijf in grote moeilijkheden en het is ‘van het grootste belang voor de economische ontwikkeling van ons land’, aldus Scholz.
Derde stap tenslotte is de nationalisering van de Duitse tak van Gazprom. De Europese Commissie zette daarvoor het licht op groen en de onderneming heet nu SEFE (‘Securing Energy for Europe’).
Wie zich afvraagt waarom een zware verliezen lijdende onderneming zo gretig werd overgenomen, moet weten dat het bedrijf zowat de spil is van een breed net van winstgevende dochterondernemingen die met lange termijn contracten werken. Wingas in Duitsland heeft een marktaandeel van 20 %, WIEE Hongarije, WIEE Bulgarije, Vemex in de Tsjechische Republiek, het zijn allemaal kinderen van SEFE. Duitsland heeft zich alvast goed geplaatst om een aantal landen in Oost-Europa van gas te voorzien.
Drang nach Osten?
Men kan kritiek hebben op dit eigengereide optreden van Duitsland. Men kan bewondering hebben voor dit daadkrachtig optreden om de nationale economische belangen veilig te stellen.
Feit is dat die gang van zaken onvermijdelijk gevolgen heeft voor de Europese Unie. Het is geen toeval dat de Frans-Duitse Top die eind oktober moest plaats vinden in Parijs, voor de derde keer werd uitgesteld. Macron en Scholz hadden wel een ontmoeting, net voor de Europese Raad, maar dit is toch geheel iets anders.
De Frans-Duitse as is sinds het begin van de Europese Economische Gemeenschap de kern van het Europese beleid gebleven. Het betekent niet dat alle initiatieven van die twee grote landen kwamen, het betekent wel dat zonder het akkoord van die twee er nooit iets baanbrekends werd bereikt. De samenwerking is zestig jaar lang versterkt en verbreed en het is niet moeilijk zich vandaag de frustratie van President Macron in te denken. Duitsland blijkt heimelijk aan de Franse greep te ontglippen, wat niet enkel voor Frankrijk problematisch is, maar voor de hele EU.
Toen Willy Brandt zijn Ostpolitiek op de agenda zette, reageerde President Pompidou met een open deur voor het lidmaatschap van het Verenigd Koninkrijk.
Toen Oost- en West-Duitsland één werden, eiste President Mitterrand dat de Duitse Mark zou begraven worden. We kregen de Euro.
Met het Verdrag van Nice van 2001 werd de deur open gezet voor de toetreding van acht landen uit Midden-Europa. Sindsdien kwamen Bulgarije, Roemenië en Kroatie eveneens bij de club. Het was een ontegensprekelijke verschuiving van het machtscentrum naar het Oosten, nog versterkt door de uittreding van het Verenigd Koninkrijk.
Vandaar dat meer en meer stemmen opgaan om die verschuiving ook institutioneel te vertalen. Een land als Polen wil maar al te graag een vooraanstaande rol spelen in de EU. De Commissie en de Raad zijn veel te sterk verankerd in een Frans denkstelsel, aldus de landen van Midden-Europa. Een deel van de rechterzijde is het daar alvast mee eens. En nu ook – principieel – de deur open gaat voor Oekraïne en Moldavië, later voor Georgië en een aantal Balkanlanden, kan het niet anders of die trend wordt versterkt.
De rol van Duitsland in deze onvermijdelijke geopolitieke verschuivingen is cruciaal. Of de Europese Unie stand houdt is de grote vraag. Kiest Duitsland volop voor zijn economische belangen, dan is de kans klein dat de EU er ongeschonden uitkomt.
Men weet dit alles in Brussel en Straatsburg, perfect zelfs. Maar is er ook iemand om er naar ter handelen? Met kennis? Met ervaring? Met inzicht? Met diplomatie?
In januari 2023 moet de zestigste verjaardag van het Frans-Duitse ‘vriendschapsverdrag’ gevierd worden. Wellicht wordt een en ander dan wat duidelijker.
