Manipulaties en de opflakkerende oorlog van Israël in Syrië
Verdeeldheid, en dan liefst op religieuze gronden gevestigde verdeeldheid, is het hart van het Midden-Oosten. Waarbij vaak de godsdienst als vlag dient in heel materiële conflicten, over grondgebied of over macht. Neem nu de druzen. Dit is een in de elfde eeuw ontstane afsplitsing van de sjiïetische islam en sindsdien een wellicht verre neef ervan geworden. Het is een gesloten volk met veel geheimen, onder meer over geloofsinhoud en rituelen. Druzenclans wonen verspreid over Libanon, Syrië, Israël/Palestina en Jordanië. Vaak probeerden zij een vorm van neutraliteit dan wel ongebondenheid te bewaren in de conflicten die de regio teisterden. Soms zat aan die strategie een prijskaartje vast. Met ongeveer 700.000 druzen in Syrië, 150.000 in Israël, en misschien 300.000 in Libanon, dikwijls in de bergen gevestigd, zijn zij een niet te verwaarlozen factor in de lokale strategiëen.
Te weten: Druzen zijn gehecht aan het territorium van hun clans — bijvoorbeeld in Libanon het Chouf-gebergte. Als minderheid in meerdere staten zijn zij enerzijds solidair en gehecht aan elkaar, en zijn zij vaak ook buigzaam voor het gezag. Op die manier zijn zij, ongeveer zoals de Koerden, eminent manipuleerbaar en inschakelbaar in de strategieën van de eigen of aangrenzende staten. In Israël dienen druzen in de IDF-strijdkrachten. In Syrië hadden zij vaak sympathieën voor het alawietische regime van de Assads.
Die alawieten zijn een nog oudere afsplitsing van de sjiïetische islam, en wonen voornamelijk in Libanon, Syrië en Turkije. In Syrië vormen zij een minderheid van ongeveer tien procent in een hoofdzakelijk soennietische bevolking. Sjiïetische minderheden in soennietische landen worden, indien zij er al niet vervolgd worden, vaak behandeld als tweederangsburgers. Toen de niet-religieuze (in naam zelfs socialistische) Baath partij in Syrië met de alawiet Hafez el Assad aan het hoofd aan de macht kwam, en dus open stond voor alawieten, kreeg die dan ook hun steun. Hoge percentages van de elite in het Syrische regime waren Alawieten.
Syrische afrekeningen.
Toen het regime van zoon Bashar el Assad na veertien jaar burgeroorlog ten val werd gebracht door een coalitie van milities onder Al Nusra, waren dat voornamelijk radicaal soennietische milities met een achtergrond van Al Qaida of IS. Hoewel de baas van Al Nusra en huidige “interim” president Ahmed Al Sharaa het politieke verstand had om wraakacties en strafexpedities te vermijden, en op te roepen tot verzoening om Syrië bij elkaar te houden, maakte dat de alawieten niet geliefder — en ook de druzen niet. Want die veertien jaar burgeroorlog — wreder en cynischer dan zelfs pessimisten voorzagen — waren voorafgegaan door vier decennia dictatuur door de familie Assad en hun medeplichtigen; een zo wrede en cynische dictatuur dat ze zelfs het Midden-Oosten erbij verstilde. Als oud-al Qaida-man Al Sharaa meende wat hij beloofde, een eengemaakt Syrië zonder wraak op religieuze of etnische minderheden, of gewone sektaire gewelduitbarstingen, kon men hem daarin alleen maar aanmoedigen en veel geluk toewensen.
Intussen is een lijstje uitbarstingen gemeengoed geworden. Onder meer het bloedbad in Latakia in maart, waar overgebleven aanhangers van Assad met andere milities slaags raakten en honderden burgers vermoordden, inclusief tientallen alawieten. Afgezien van het feit dat dergelijke uitbarstingen levensbedreigend zijn voor het regime van Al Sharaa, ook al omdat ze de opheffing van internationale sancties tegen Syrië konden vertragen — opheffing die het nieuwe regime broodnodig heeft — is opmerkelijk dat deze moorden een weerklank vonden in de Westerse media waar de duizenden doden van de burgeroorlog al lang geen recht meer op hadden. De reden daarvoor is waarschijnlijk dat het nieuwe Syrische regime uit de radicaal islamistische hoek komt.
Maar tot voor kort waren de burgerslachtoffers van die explosies dus meestal alawieten. Op 11 juli nochtans kwam het in het zuiden van Syrië, bij de stad Sweida tot een treffen tussen plaatselijke bedoeienen en druzen.
Hoe was het? Bedoeienen zijn soenni en druzen zijn druzen — voor veel soennieten ongelovigen.
Bedoeienen zouden een druzische handelaar beroofd hebben. De grote druzische gemeenschap in Sweida riep de hulp in van clans in de ronde, en ging de bedoeienen te lijf. Hierbij vielen meer doden dan voor het nieuwe regime aanvaardbaar was, zodat Damascus het leger naar Sweida stuurde. Toen vielen er nog veel meer doden, en dat bleken vooral druzen te zijn. Het leger zijnde in hoofdzaak soennietisch.
Israël.
Druzen, dus dat ging Israël aan.
Israël heeft, zoals gezegd, bij de 150.000 druzen in het land en in de IDF, en nog eens bij de 21.000 op de Golan hoogvlakte die het wederrechtelijk bezet houdt. Twintig procent van die Golan-druzen hebben intussen Israëlische paspoorten. In november 2023 loofde M. Dolan Abu Saleh, de burgemeester van het grensstadje Majdal Shams, de vorming van een eerste afdeling door de IDF opgeleide grenswachters, als “een mijlpaal in de voortschrijdende samenwerking en harmonie met de IDF in de Golan”.
De Syrische Golan hoogvlakte werd in de zesdaagse oorlog van 1967 door Israël bezet, en is sindsdien de inzet geweest van alle onderhandelingen tussen Israël en Syrië omtrent het stoppen van hun oorlog en het sluiten van een vredesakkoord. Daarin wilden de Syriërs de hele Golan terug en niet een stuk ervan, en de Israëli’s wilden, zonder dat echt uit te bazuinen, de hele Golan behouden. Vandaar het strategische belang voor Israël, van de druzen in Majdal Shams.
Het stadje was in de wereld vooral bekend door de afsluiting langs de Syrische grens, die de bewoners afsnijdt van hun familie op Syrisch grondgebied. Daar is de gewoonte gegroeid om op gezette tijden aan het hek samen te komen met megafoons, en wensen en berichten over en weer te brullen. De gemeenschap is verdeeld maar niet echt gescheiden, of omgekeerd. Op 11 juli kwam het bij Sweida tot boven genoemde gevechten, pas op 13 juli stuurde de regering het leger, op 15 juli schoot het dodental de hoogte in. In Majdal Shams klommen boze druzen van beide kanten met honderden over het Israëlische hek en vielen mekaar in de armen. Heel militair leek dat niet, maar de druzische gemeenschap riep de broederclans in het land op tot druzensolidariteit tegen de regering. Ook onder de clans heerste onenigheid.
Toen kwamen de Israëlis tussenbeide, ofwel omdat ze een bedreiging zagen voor het bestaande status quo in de Golan, ofwel omdat ze een mooie kans zagen om hun greep op zwak Syrië te verstevigen. Woensdag 16 juli bombardeerde de Israëlische luchtmacht buiten de meer plausibele doelwittten zoals tanks en militaire installaties rond Sweida, ook het hoofdkwartier van het Syrische leger in Damascus, alsook, zij het misschien “niet erg”, het presidentieel paleis. Aan president Al Sharaa was dit voorafgegaan door de boodschap dat hij “de druzen van Sweida met rust moest laten”, en zijn troepen daar terugtrekken. Al gauw dreigde een “incident” op te laaien tot weer een echte oorlog, waarin Israël ondanks zijn andere bezigheden toch weer tanks en soldaten klaar zou hebben om Syriië binnen te vallen. Al Sharaa wist, ook wel na goede raad van buren en bondgenoten zoals de Europeanen en Donald Trump, een wapenstilstand tussen de strijdende partijen op te toveren die na enige aarzeling toch wel leek te houden.
Waarom nu?
Israël heeft, met heel zijn geschiedenis van gewonnen oorlogen, een hekel gekregen aan buurlanden die zich kunnen verdedigen. Met name wil het van Syrië af als buurland-met-wapens omdat het in geen geval de (nog steeds illegaal) bezette Golan wil teruggeven. Dus toen in december 2024 dictator Bashar el Assad naar Moskou verjaagd was door een onwaarschijnlijke coalitie van islamistische milities, en alle gezag nog heel wankel was in pas bevrijd Syrië, profiteerde Israël van de gelegenheid om het land nog wat meer te verzwakken. Op de Golan hoogvlakte bezette het de gedemilitariseerde strook langs de wapenstilstandslijn. Vandaar is het voor de tanks nog 50 kilometer naar de hoofdstad Damascus. Tegelijk voerde het luchtaanvallen uit op militaire installaties en arsenalen teneinde het leger uit te schakelen. Sinds de val van Bashar telde men meer dan 800 luchtaanvallen in Syrië.
Recenter leken de gemoederen enigszins gekalmeerd. Een stille toenadering werd gerealiseerd met bemiddelinng van de Verenigde Arabische Emiraten. Israël bombardeerde wat minder, en matigde de scheldpartij aan het adres van van de Syrische president. Al Sharaa toonde zijn goede wil door Palestijnse kaders van Hamas en Islamitische Jihad le laten arresteren, en door te trachten de doorvoer van wapens naar de Hezbollah in Libanon te stoppen. Zelfs zou Ahmed Al Sharaa hebben laten verstaan dat hij bereid was tot een normalisatie van zijn relaties met Israël. Intussen kwam de dialoog tot stand tussen de twee regeringen. Ontmoetingen vonden plaats tussen de twee in Azerbeidjan: de laatste op 13 juli, de dag voor de explosie van Sweida. En dan was de liefde weer uit.
Israël beweert dat het opnieuw bombardeert om de druzen te beschermen tegen het Syrische leger. Toch ligt Damascus, dat gebombardeerd werd, ver van Sweida waar de druzen zijn. En het blijkt dat de druzen het onder elkaar ver van eens zijn. Syrische druzen zullen zich eerder Syrisch voelen, terwijl Israëlische druzen… En het blijkt dan ook, schrijft de Israëlische doorgaans zeer wel geïnformeerde waarnemer Yossi Melman, dat de wederzijdse liefde niet zo diep gaat:
“De laatste keer dat de Israëlische luchtmacht de generale staf van. het Syrische leger aanviel was in 1973 tijdens de Yom Kippur oorlog. De huidige aanval was heel hevig. Met alle respect voor de woede van de Druzische gemeenschap in Israël over de vernedering van hun Syrische broeders door Al Sharaa, is het moeilijk te verstaan waarom Israël nu zo diep in Syrië toeslaat. Tenzij het is omdat Israël zich kan gedragen, en zich nu gedraagt, als de bullebak van de buurt.
Er zit trouwens een grote portie cynisme in de haast van de Likoedregering om de Syrische druzen te gaan helpen. Dezelfde regering heeft de wet over nationaliteit ingevoerd die van de druzische gemeenschap in Israël tweederangsburgers maakt.”
Door zich op te werpen als als beschermer van de druzen in Zuid-Syrië, creëert Israël nieuwe voorwendsels om permanent in die regio te blijven, en zo Damascus te beletten er haar eigen garnizoenen te legeren. Dat kan helpen om Syrië gefragmenteerd en zo de regering politiek labiel te houden, zonder de middelen te hebben om het land helemaal onder controle te krijgen. Al maanden deden geruchten de ronde dat Israël contacten onderhield met plaatselijke chefs in Sweida, financiële contacten inbegrepen. Signalen en geruchten zijn het hart en de ziel van de politiek in het Midden-Oosten, en dit soort geruchten wordt gevoed dooor het feit dat de druzen in Sweida niet akkoord raken over of ze met Damascus verder moeten, en hoe dan wel, of ze daarentegen op Israëlische interventie moeten rekenen. Aan de Koerdische minderheid in noordoost Syrië heeft Israël immers ook hulp beloofd.
