Geschiedenis kan wreed zijn. Sarcastisch zelfs. Wolfgang Schäuble overleed op 26 december 2023. Jacques Delors één dag later.
Deze twee titanen van de politiek in de Europese Unie waren beiden voorstanders van Europese integratie, maar wel op een totaal verschillende manier. Ze hebben elkaar niet gekend in de Commissie of de Raad, Schäuble was een kleine twintig jaar jonger en werd pas in 2009 Minister van Financiën in Duitsland. Delors was voorzitter van de Europese Commissie van 1985 tot 1995.
Delors was van origine een christelijk syndicalist, Minister van Economie en Financiën in de eerste regering onder François Mitterrand in Frankrijk, tot 1985, toen Helmut Kohl Kanselier van Duitsland was.
Het was de tijd van de Ronde Tafel, onder Etienne Davignon, en van het opkomend neoliberalisme. Vanuit de industrie was er een duidelijke vraag naar méér ‘Europa’ en naar open grenzen voor goederen en kapitaal. Men wilde kunnen concurreren met de V.S. en de groeilanden van Azië. Delors, en met hem de Europese federalisten zagen er een kans in om de Europese Gemeenschap te versterken en de slabakkende integratie een boost te geven. Ze trokken echter aan het kortste eind, de verwoede pogingen van Delors, vaak tot tranen toe bewogen om ook méér sociale regels op te leggen in dat eengemaakte Europa, mislukten. Dramatische vergaderingen waren het, waar de Europese Commissie, met een nieuwe en sterke dynamiek, lijnrecht tegenover de nationale Staten in de Raad stond.
Het is Delors geweest die het ‘Witboek’ lanceerde voor wat later, in 1992, tot het Verdrag van Maastricht zou leiden, een proces dat startte met de Eenheidsakte van 1986. Dat waren inderdaad twee neoliberale verdragen, maar het is fout daarom te denken dat Delors een getaand neoliberaal was. Het tegendeel is waar. Hij geloofde in de markt, zeer zeker, maar was sterk voor het oude ‘Rijnlandmodel’.
Na Delors is de sfeer snel omgedraaid in de Raad. De man met de sterke overtuigingen was weg, in zijn plaats kwam een zwakke en vrij princiepsloze Santer. De teugels konden gevierd worden en de ambtenaren van de Commissie konden voortaan met spek en veren worden behandeld. De Commissie was haar machtspositie kwijt.
De interne markt en de economisch-monetaire Unie waren er. In Duitsland werd Wolfgang Schäuble, CDU, in 1989 Minister van Binnenlandse Zaken en voerde er een hard ‘law and order’ beleid. Die harde aanpak bleef bestaan toen hij in 2009 Minister van Financiën werd, zeer sterk inzette op aangehouden soberheid en zo de verpersoonlijking van de begrotingsdiscipline werd. Hij was het die de degens kruiste met Yannis Varoufakis in de Raad. Alweer dramatische vergaderingen met hoogoplopende meningsverschillen en dreigementen. Schäuble was sterk tégen alle Zuiderse landen die volgens hem het geld over de boeg gooiden. Met Karl Lamers had hij in 1994 al voorstellen geformuleerd voor een kleiner kern-Europa met de stichtende landen. Ja, Schäuble was voor Europese integratie, maar dan naar streng ordoliberaal Duits model, zonder de potverteerders van de Middellandse Zee.
In 1990 werd Schäuble het slachtoffer van een aanslag en zat sindsdien in een rolstoel.
Ik heb beide heren goed gekend, niet persoonlijk, maar in de vele vergaderingen waar het er meestal hard aan toeging. Ik denk met weemoed terug aan de beminnelijke Delors, met afschuw aan de harteloze Schäuble.
Onder hun leiding werd de Europese Unie wat ze nu is, ongewild voor de ene, gewild voor de andere. Té vaak wordt vergeten dat niet de Europese Commissie de leiding neemt in de Europese politiek, maar wel de Raad van nationale regeringen. Wie zoekt naar macht moet daar zijn. Maar die Raad, met zevenentwintig landen, hoeft het nog herhaald, draait heel erg vierkant vandaag de dag. Eind 2023 is een symbolische periode voor beide heren om afscheid te nemen.
