Zoals de meeste andere regeringen in West-Europa, moet ook Frankrijk ‘besparen’. Het begrotingstekort is te hoog, de schuldenlast te zwaar en het land moet bijdragen tot de NAVO-inspanningen voor meer wapentuig.
Net zoals elders wordt het geld gezocht in de sociale zekerheid, bij gewone mensen die werken en in alsmaar moeilijker omstandigheden het hoofd boven water moeten houden. De sociale zekerheid afbouwen: de NAVO is een handig excuus voor iets dat men hoe dan ook wilde doen.
De Franse minjster voor werk en gezondheid heeft daar nu het volgende op gevonden: ze wil de sociale fraude aanpakken. Geen kat uiteraard die daar kan tegen zijn, fraude hoort niet in een democratie die is gebaseerd op solidariteit tussen alle burgers.
De eerste voorstellen zijn echter zeer doorzichtig fout. ‘We willen meer controle op de steuntrekkers’, zegt de minister. Men wil de werkloosheid (nogmaals) hervormen en er komen sancties. Ziekenvervoer zal strenger gecontroleerd worden. Er zal worden toegekeken op frauduleus ziekteverlof.
Het is duidelijk waar de minister naar toe wil: de zwakkeren treffen. Want de grootste sociale fraude zit bij de werkgevers (56 %!) die werknemers of gewerkte uren niet of onvoldoende aangeven om de bijdragen te ontwijken. Nog eens 10 % zit bij de gezondheidswerkers die meer handelingen aangeven dan ze uitvoeren en slechts 34 % zit bij de verzekerden. Toch is het enkel die laatste groep die wordt geviseerd.
In de sector van de werkloosheid wordt de fraude geschat op 0,3 % van de uitgekeerde bedragen, bij de ziekteverzekering zou het om 0,7 % gaan en in de pensioenen 0,01 %. Alleen in de sector van de gezinstoelagen kan de fraude oplopen tot 9,9 %.
Er is bovendien zes tot acht keer meer fiscale fraude dan sociale fraude in Frankrijk.
Kortom, veel zullen de acties van de minister niet opleveren.
Tenzij de bedoeling helemaal niet is wat ze beweert te zijn. Ook in Frankrijk wordt nu eindelijk opgemerkt dat het belangrijkste doel misschien wel de totale delegitimering van de verzorgingsstaat is. Steuntrekkers worden verguisd, werklozen zijn profiteurs, langdurig zieken zijn fraudeurs.
Het is die ontwikkeling die vandaag vooral de aandacht van de progressieven vereist. We moeten verder kijken dan de technische maatregelen die voor meer ‘efficiëntie’ moeten zorgen. Het voortbestaan van ons sociaal model staat op het spel. Uiterst rechts bepaalt de regels.
Trump zet de toon
VS-President Trump wil alle daklozen weg uit Washington DC. De hoofdstad van de Verenigde Staten van Amerika zou in handen zijn van bloeddorstige criminelen, stelende jeugdbendes, landlopers, gedrogeerde maniakken, en nog meer van dat fraais.
Vergelijkbare woorden had hij al over voor de vele latino migranten in de VS: drugsdealers en verkrachters…
We kunnen dit afdoen als onschadelijk want apert overdreven gebrul van een machtswellusteling. Toch moeten we verder kijken.
Het spreekt voor zich dat Trump met dit verfoeilijk taalgebruik een trendsetter is. Als hij dat kan, mogen anderen dat ook. Milei die in Argentinië vuil uithaalt naar gepensioneerden die uit de armoede willen en naar de dwaze moeders die nog steeds op zoek zijn naar hun kleinkinderen, Bukele die in El Salvador tienduizenden mensen zonder proces achter de tralies zet. Erdogan die nagenoeg de hele oppositie laat arresteren.
Misschien moeten we hier zelfs Netanyahu bij vermelden die Palestijnen kan vermoorden als ongedierte.
Deze ontmenselijking is typisch voor uiterst rechts en voor een denken in termen van elites en superioriteit. Die elites zijn niet zo talrijk, maar ieder die er onder zit, zonder tot het ongedierte te behoren zal meedoen met de ontwaarding van mensen, kwestie van er afstand van te nemen en te delen in de superioriteit.
Het is niet alleen racisme, het is ook een duidelijk misprijzen voor lagere klassen.
Hoe komt het?
Er moet niet lang gezocht worden naar het antwoord op de vraag hoe het zo ver is kunnen komen.
De wetten, regels, procedures en mechanismen waarmee de lagere klassen zich de afgelopen eeuw hebben weten te beschermen, worden systematisch verguisd en afgebouwd.
In eerste instantie het burgerschap zelf. Arbeiders kregen stemrecht toen ze ‘eigendom’ verwierven, de collectieve solidariteitskassen die ze aanlegden om zich te beschermen tegen ziekte en dood, werkloosheid en arbeidsongevallen.
Economische en sociale rechten waren een aanvulling op burger- en politieke rechten, ze vervolledigden het plaatje en maakten van alle mensen volwaardige burgers in nationale staten. Migranten die er bij kwamen, kregen in de meeste gevallen en/of na verloop van tijd eveneens die economische en sociale rechten, politiek burgerschap lag moeilijker.
Dat sociaal burgerschap was in West-Europa de basis van waarop de verzorgingsstaten werden uitgebouwd met in de kern een systeem van sociale zekerheid en daarnaast openbare diensten, arbeidsrecht en sociale bijstand voor wie uit de boot viel. Het was een inclusief systeem, met een structurele horizontale solidariteit van allen met allen, ook al werd het nooit volmaakt. De armoede werd niet uitgeroeid maar arme mensen werden geholpen.
Met de opkomst van het neoliberalisme verdween de consensus rond sociaal burgerschap. Alles moest geprivatiseerd en gedereguleerd worden. De financiële sector werd geliberaliseerd en gaf de start voor een groeiende ongelijkheid. Aan de top wilde men niet langer bijdragen voor de sukkels en de losers onderaan.
Het is in die periode dat de delegitimering van de verzorgingsstaat is begonnen. Werklozen lagen in een hangmat, langdurig zieken waren profiteurs, vakbonden waren er voor de geprivilegieerden, arme mensen met een uitkering waren fraudeurs, migranten werden gelukzoekers.
De voortdurend herhaalde verhalen over alles wat mis liep met de sociale zekerheid maakte het voor neoliberale regeringen makkelijker om een aantal rechten ook te beknotten of gewoon af te schaffen. In de EU werd gejubeld over de vooruitgang van het ‘sociale Europa’, maar ondertussen ging nationaal het sociaal beleid naar de kelder. De doelstelling van de sociale zekerheid was vroeger ‘behoud van de levensstandaard’; nu werd het een ‘sociale investering’, in dienst van de economie.
Progressieve partijen hebben helaas meegewerkt aan die hele ontwikkeling. Groenen omdat ‘sociale zekerheid groei vergt’ en die dus beter kon verdwijnen, want we moeten ont-groeien. Leve het basisinkomen met minimale basisvoorzieningen. Sociaal-democraten werkten mee omdat ze geloofden in de misleidende argumenten van het neoliberalisme. De sociale zekerheid moest ‘gemoderniseerd’ worden.
De bocht naar rechts
Het neoliberale beleid heeft gefaald. Het heeft geleid tot een groeiende en torenhoge ongelijkheid die ook de democratie ondermijnt. De werkende klasse en haar vakbonden komen sterk verzwakt uit die strijd.
De bescherming die elke samenleving nodig heeft kan slechts op twee manieren aangeboden worden: met economische en sociale rechten, minder ongelijkheid en meer solidariteit, oftewel met die andere bedenkelijke slogan ‘meer blauw op straat’. Dat laatste werd de trend.
Onzekerheid werd onveiligheid, meer en meer komt ook het leger er bij kijken, er komen nieuwe grenscontroles, radicaal verzet wordt ‘terrorisme’ en mag militair, zelfs grensoverschrijdend, bestreden worden.
Er wordt angst gecreëerd, ‘de Russen komen’, er is meer defensie en dus meer wapentuig nodig.
De bange bevolking knikt, beter een goede bescherming dan een oorlog. Stuur die vluchtelingen maar naar Rwanda of Zuid-Soedan, stop ze weg in een moerasgevangenis van ijzer en staal, keten ze vast aan elkaar zoals we vroeger deden met ‘slaven’.
Dat is de ontmenselijking die nu in een snel tempo ingang vindt.
Waar twintig, dertig jaar geleden de armoedebestrijding nog als doekje voor het bloeden diende, zal ook die langzaam maar zeker verdwijnen. Ook losers moeten zich bewijzen en bij gebrek aan werk moeten watertrappen. Gemeenschapsdienst of verhongeren.
De Arizonaregering in België staat pas op de drempel van haar vele ‘hervormingen’. De armoedefabriek wordt uitgebreid. Want als ‘de Russen komen’ moeten we goed voorbereid zijn. De volkenmoord in Gaza kan ons niet deren. De vele vluchtelingen uit landen die we meer en meer de rug toe keren sturen we terug of laten hen verdrinken in een van de ons omringende zeeën. De menselijkheid is weg.
Palestijnen, armen, vluchtelingen, migranten, allemaal losers.
De wereld die op ons wacht.
