Erg goed gaat het niet met Frankrijk vandaag. President Macron is liever buitenlands bezig dan met de problemen in eigen huis, het begrotingstekort is te hoog, de schuldenlast blijft pieken, er is alweer een nieuwe premier aangeduid die na twee weken nog steeds geen regering heeft samengesteld.
Daar zijn goede redenen voor want de machtsverhoudingen liggen moeilijk. De partij van de President heeft met haar bondgenoten geen meerderheid en dus moet er hetzij naar uiterst rechts, hetzij naar de socialisten gekeken worden. Uiterst rechts ligt moeilijk en de socialisten willen wel iets in retour voor hun eventuele steun. En daarom draait de discussie nu al weken lang over de mogelijke invoering van de ‘Zucman-taks’, een vermogensbelasting.
Wie is Gabriel Zucman?
Vooraleer te kijken naar de details van die voorgestelde belasting, is het niet onbelangrijk ook even te kijken naar de indiener van het voorstel. Gabriel Zucman is een jonge dertiger. Hij komt uit de stal van Thomas Piketty en vormt met collega’s Lucas Chancel en Emmanuel Saez een sterke ploeg die kan rekenen en niet politiek neutraal is. Ze streven naar fiscale rechtvaardigheid. Zucman zelf is prof in Berkeley, Californië en in de Paris School of Economics. Al meer dan tien jaar werken ze aan het becijferen van de ongelijkheid, aan voorstellen voor een betere fiscaliteit en aan het koppelen van de klimaatverandering aan die ongelijkheid.
In 2024 diende Zucman, op vraag van de Braziliaanse President, bij de G-20 een voorstel in voor een vermogensbelasting. Dat werd goed onthaald en Zucman kwam met zijn voorstel naar Frankrijk. Zeven winnaars van de ‘Nobelprijs’ economie steunen het voorstel, waaronder Stiglitz en Krugman.
Kort samengevat komt het er op neer dat de 0,1 % rijksten in Frankrijk, zo’n 1800 fiscale huishoudens met een vermogen van meer dan honderd miljoen Euro, 2 % belastingen op dat vermogen zouden betalen. Volgens de berekeningen kan dat in Frankrijk 20 miljard Euro opleveren, of ongeveer de helft van wat Frankrijk in 2026 wil besparen.
Pro’s en contra’s
De reacties van de rechterzijde waren voorspelbaar. ‘Een dodelijke valstrik’, aldus MEDEF, de werkgeversbeweging. Het productieapparaat in Frankrijk zal worden vernietigd, het talent zal vertrekken, de kapitaalbezitters zelf zullen het land ontvluchten. Het is een fiscale illusie, een sprong in het gevaarlijk onbekende, een fiscaal monster dat nooit kan opbrengen wat het belooft.
En Zucman? Een pseudo-intellectueel en een militant van extreem links.
Bij de linkerzijde is er zeker enthousiasme en volgens een peiling zou tot 86 % van de Fransen achter zo’n belasting staan. De verleiding wordt groot om er een breekpunt van te maken.
De belangrijkste argumenten van de rechterzijde houden dan ook geen steek. Het zijn er vijf.
Het eerste is het altijd weer opduikend argument van de vlucht van kapitaalbezitters. Daar is zeer veel tegen in te brengen, niet het minst dat de invoering van de vermogensbelasting door Mitterrand en de belasting op kapitaalinkomsten van Hollande in 2013 0,04 tot 0,09 % van de rijksten heeft doen vertrekken. Volgens CAE, de Raad voor Economische Analyse, zou een belastingverhoging met 1 % 0,003 tot 0,03 % van de rijksten doen afhaken. Marginaal dus. Ook in termen van investeringen, omzet, toegevoegde waarde en werkgelegenheid blijven de gevolgen zeer marginaal. Onderzoek in Zweden, het Verenigd Koninkrijk en Denemarken geeft een vergelijkbaar resultaat.
Trouwens, hoe zou Bernard Arnault, de rijkste man van Frankrijk, zijn wijngaarden naar het buitenland overhevelen. Moët Chandon uit de V.S.?
Er is trouwens een makkelijke oplossing. In de V.S. betaalt iedereen met de nationaliteit van het land ook belastingen in het land, ongeacht waar men woont of werkt. Frankrijk zou dus makkelijk een periode van bijvoorbeeld vijf of tien jaar kunnen invoeren, zodat de ‘fiscale vlucht’ geen gevolgen heeft.
Het tweede argument is dat rijke ondernemers het eigenlijk niet aankunnen. Maar kijk, in de periode 2023 tot 2022 is de belastingvoet van de 0,1 % rijksten gedaald van 29,3 % naar 25,7 % terwijl hun inkomsten gestegen zijn met 119 %.
Mochten de vijfhonderd rijksten, met een vermogen van 1228 miljard Euro een belasting van 2 % moeten betalen (tegenover 0,2 % nu) dan houden ze nog altijd 1206 miljard over.
In de studie die Zucman voor de G-20 maakte gaat hij uit van een nettorendement van ongeveer 7 % op het vermogen. Als daar 2 % moet van afgestaan worden, houden ze nog steeds 5 % over. De taks maakt helemaal geen eind aan de ongelijkheid, hij vertraagt alleen de groei van de grote vermogens die nog altijd sneller gaat dan die van het Bruto Binnenlands Product.
Het derde argument betreft vooral de ‘startupeurs’, de jonge startups, zoals dat van Arthur Mensch en zijn Mistral AI. Het bedrijf wordt op 6 miljard Euro geschat maar maakt nog altijd geen winst. Hoe moet die dan een vermogensbelasting betalen? Makkelijk, stelt Zucman, hij kan wat aandelen verkopen, aan de Staat of aan zijn werknemers, hij kan lenen of hij kan een gestaffelde betaling vragen.
Leuk is vooral dat deze mensen nu luid roepen dat hun vermogen zuiver virtueel is!
Argument vier is dat het Grondwettelijk Hof deze belasting zeker zal afwijzen, want de taks lijkt op een verbeurdverklaring van eigendom én op een belasting op virtueel en dus eigenlijk onbestaand vermogen. Het verband met de capaciteit om te betalen gaat dus verloren, aldus de tegenstanders. Maar er zijn vroegere uitspraken van het Hof die er op wijzen dat het lang niet zeker is dat zo iets gebeurt. De taks die Hollande had ingevoerd is inderdaad afgewezen door het Hof, maar om heel andere redenen.
Argument vijf tenslotte stelt dat het nattevingerwerk is. Twintig miljard Euro, het zal nooit lukken, hooguit vijf milj ard, zo zeggen de tegenstanders. Het klopt dat er momenteel weinig exacte gegevens bekend zijn over de vermogens en alles daar natuurlijk van af hangt.
Zucman is niet rigide. Zijn voorstel is vatbaar voor verbeteringen, zo stelt hij. Waar hij wél tegen is, is dat er uitzonderingen worden gemaakt zoals nu in regeringskringen wordt besproken. ‘Professioneel vermogen’ zou niet worden belast, maar dan wordt de hele taks uitgehold, aldus Zucman. Waar de rijken vooral erg goed in zijn is in ‘optimalisatie’, ze brengen hun vermogen onder in een holding bijvoorbeeld, en ontsnappen zo aan de belasting. Mochten die uitzonderingen gemaakt worden en de belasting zelf daalt naar 0,5 % in plaats van 2 %, dan is de opbrengst nauwelijks twee miljard.
Goede redenen
Er zijn goede redenen om de Zucman taks inderdaad in te voeren. De snel toenemende ongelijkheid en de ongelijke belastingvoeten zijn de belangrijkste argumenten.
De rijkste 1 % in Frankrijk had in 1985 16 % van het totale vermogen, in 2023 is dit gestegen tot 27 %. In 2010 bedroeg hun vermogen 1 % van het Bruto Binnenlands Product, in 2024 al 40 %.
Met een index van 100 voor alle Fransen in 2004, staat die index in 2022 voor de 0,1 % rijksten op 220. Voor 0,9 % die daarop volgt, stijgt de index tot 180. Voor de 9 % daarna wordt het 160 en voor de 90 % ‘armsten’ nauwelijks 140.
De vijfhonderd rijkste families zagen hun vermogen sinds 2010 vervijfvoudigen.
Tel daarbij dat de armoede in Frankrijk nooit zo hoog is geweest als vandaag, meer dan 15 %, terwijl de ongelijkheid toeneemt. De levensstandaard en de inkomens dalen;, vooral bij kleine zelfstandigen. De werkloosheidsuitkeringen zijn sterk gedaald. Meer dan 30 % van de eenoudergezinnen leeft in armoede.
Gemiddeld betalen de Fransen zowat 50 % op hun inkomen, voor de multimiljonairs is dat nauwelijks 27 %.
Een ideologische oorlog
Bij zijn aanstelling tot premier zei Sébastien Lecornu dat er een ‘rupture’ nodig was, een breuk met het verleden qua vorm én inhoud.
Toch krijgt hij het niet zo snel voor elkaar. De vakbonden hebben al één grote betoging achter de rug, er was een dag van ‘bloquons tout’ en bij gebrek aan concrete toegevingen, o.a. ook voor de pensioenhervorming, wordt nu aan een tweede grote actiedag gedacht. Het enige wat Lecornu kon geven was de intrekking van het voorstel om twee feestdagen af te schaffen. Peanuts.
Aan de rechterzijde zit men verveeld met de hele zaak. Marine Le Pen heeft altijd voor ‘fiscale rechtvaardigheid’ gepleit en stelde tijdens haar laatste campagne voor de presidentsverkiezingen zelfs een belasting op financiële vermogens voor. Voor Les Républicains was Marine Le Pen daarom eerder ‘socialistisch’. Huidig partijvoorzitter van het Rassemblement National, Jordan Bardella, is echter al een tijdje bezig met zoete broodjes bakken met de werkgevers. Hij wil een ‘pro business’ koers varen.
Die werkgevers worden stilaan echt bang dat er toch iets op hen afkomt. Zij dreigen nu met grootschalige nationale acties.
Het gaat al lang niet meer om een economische discussie. Het is een regelrechte ideologische oorlog waar Frankrijks rijkste man, Bernard Arnault, erg actief in is. Zelf trachtte hij ooit uit te wijken naar België om aan de Franse belastingen te ontsnappen.
Vandaag lijkt het er op dat premier Lecornu niet zal toegeven aan links, noch met deze vermogensbelasting, noch met de pensioenhervorming. Hete valt dus af te wachten op hij zijn begrotingsvoorstellen overleeft.
Het grote gelijk
Deze discussie over een vermogensbelasting woedt niet enkel in Frankrijk. Iedereen is zich bewust van de grove onrechtvaardigheid die er in blijft bestaan voortdurend inspanningen en soberheid te eisen van de werkende klasse, maar de politieke klasse én de rijken ongemoeid te laten. Dat heet onrechtvaardigheid en dat weten de mensen.
Discussies over een betere fiscaliteit worden al járen gevoerd, van de Tobintaks naar een financiële transactietaks, naar een minimumbelasting voor multinationale ondernemingen en een belastingconventie bij de VN.
Het ligt ontzettend moeilijk omdat de gegoede klasse nu eenmaal meent over voorrechten te beschikken, een besef dat zij het zijn die het land recht houden en dat enkel zijzelf kunnen beslissen wat rechtvaardigheid is. Zij zijn ervan overtuigd dat enkel groei en productiviteit de motor van de economie kunnen zijn, overheidsuitgaven en een welvarende werkende klasse worden over het hoofd gezien. Dat ze ook zelf kunnen en zelfs moeten bijdragen tot het collectief welzijn, wordt weggelachen.
Het spreekt voor zich dat dit niet kan duren, de geschiedenis is er om die les te bewijzen. Maar ze zullen volhouden tot het bittere einde. Links zal nog enkele bittere pillen moeten slikken, tot de fatale druppel die de emmer zal doen overlopen.
Deze discussie is ‘vermakelijk’ omdat het voorstel van Zucman zo sluitend en zo simpel is dat het niet langer met zuiver rationele argumenten kan worden betwist. De rauwe realiteit van de macht en het misprijzen komt dan boven drijven. Ook dat heeft zijn voordeel.
