Elke oorlog schept zijn dwaasheden. Eén daarvan is de mythe van de Poolse Uhlanencavalerie die met lansen en sabels de inval van de nazitanks in september 1939 te lijf gingen. Wat voorspelbaar een onoverzichtelijk gruwelveld van opgehoopte lijken en opengereten paardenkrengen opleverde.
Er is één probleem. Er heeft nooit een dergelijk gevecht plaatsgevonden. Het huidige Polen mag erin geloven om het patriottisme aan te zwengelen, het blijft een nazifabel, pure Goebbelspropaganda. Nepnieuws. De enige lichte brigade die zo’n zelfmoordmissie uitvoerde was die van de Britten op 25 oktober 1854 in de Krimoorlog. De slag bij Balaclava getuigde van een volstrekte afwezigheid van menselijkheid bij de legerleiding. George Bingham (de moordenaar van de Ieren tijdens de grote aardappelplaag) en James Brudenell eisten dat hun ruiters, zowat 700 man, de oprukkende Russen zouden tegenhouden in een vallei die langs beide kanten met kanonvuur de stormloop decimeerden. Pikant detail: de Poolse Uhlanen volgden in het zog van de Russen.
Drones
De waarheid is dat Polen een eeuw van de kaart verdween, maar dat de cavalerie voortleefde, en zich onvoorbereid tegen de Russen keerde in 1919. In juni het jaar daarop hakte de Russische ruiterij los door de Poolse verdediging rond Kiev – om twee maanden later zelf in de pan te worden gehakt bij Zamosc. Daar kan het Polen van vandaag zich met waardigheid aan optrekken. Want op het ogenblik dat ik dit schrijf, op 9 september, heeft de luchtmacht onmiddellijk ingegrepen toen een twintigtal Russische drones het luchtruim binnendrongen, zogenaamd tijdens een forse aanval op het Westen van Oekraïne. Een nuttige ‘vergissing’ voor de Russen, zij konden al direct zien wat er zou gebeuren als er een onverhoedse inval zou plaatsvinden.
Op diezelfde dag ging Ursula von der Leyen haar jaarlijkse State of the Union houden in het parlement in Straatsburg. In een gespannen want oorlogszuchtige sfeer, uit afkeer van Trump aan wie Von der Leyen zich volledig onderworpen had en ‘maar’ 15 % extra taksen moest inslikken, terwijl ze bovendien voor 700 miljard euro investeringen beloofde in de Amerikaanse energie-industrie.
Op veel steun, behalve van haar EVP en de bewapeningsgezinde afdeling van de liberale Renew, hoefde ze niet te rekenen. De Sociaal-Democraten hielden een echt requisitoor tegen de geheimdoenerij en de toegeeflijkheid van de Commissievoorzitster, Groen eiste dat de aan Amerika beloofde investeringen in de EU moeten gebeuren, en Trump de deur wordt gewezen. Bij de conservatieve ECR hield Italiaans covoorzitter Nicola Procaccini de toespraak en niet de Pool Patryk Jaki (vicevoorzitter van de rechtse PiS-partij) – wat gezien de profilering van Polen dit jaar misschien een best verstandige keuze was. Want het stuift er in Polen. Het ligt overhoop met iedereen: De EU (goed voor subsidies, niet voor rechtsinmenging), Trump (maar niet als het van de oppositie afhangt), Rusland (aartsvijand), Oekraïne (bondgenoot maar liever zonder Zelenski, NAVO en EU-lidmaatschap) en met zichzelf (omdat de nieuwe president een ander buitenlands bewind voorstaat dan de regering van Donald Tusk).
Verscheurd
Polen is verscheurd tussen katholiek nationalisme en Europese weerstand tegen Rusland. Dat is nu een gevolg van de betwiste uitslag van de presidentverkiezingen begin juni. De oerkatholieke Karol Nawrowski, hoofd van het Tweede Wereldoorlogmuseum in Gdańsk (2017-2021) en het Nationaal Herinneringsinstituut, kreeg de volle steun van PiS vanwege zijn strakke ethische overtuiging (anti-communist, anti-inwijking, voor de kerkelijke leer over gezin en abortus, anti-hogere pensioenleeftijd) maar ook van de extreem rechtse antibelastingpartij Konfederacja van de populist Sławomir Mentzen. Een coalitie na de verkiezingen van 2027 is nu al in de maak. Maar het is verdacht dat ze in de laatste uren van de stemmentelling haasje over speelden, Nawrowski en de kandidaat van Tusk, burgemeester van Warschau Rafal Trzaskowski. Het verschil bleef miniem: 50,89 % tegen 49,11 %. Wat natuurlijk geruchten over manipulatie en zelfs Russische cyberinmenging veroorzaakte. Ernstiger is het onderzoek van het onafhankelijk advokatenburo Valimised in Estland, Elections On Fire, uitgegeven door Konrad Wytrykowski namens PDP (Prawnicy dla Polski, Lawyers for Poland) in juli 2025, dat niet mals is voor de huidige regering op zeven punten, en besluit: “The report concludes that the 2025 presidential elections in Poland were not conducted under fair conditions. It emphasizes the evident bias and misuse of public resources against opposition candidates, posing a significant threat to democracy in the country”. De ziekte waaraan Polen leed onder de Kaczynski’s en PiS – regering van 2015 tot 2023 – had klaarblijkelijk ook het pro-Europese Burgerforum aangetast.
Escalatie
Maar de zaken escaleren, vreemd genoeg omdat het veel beter gaat in Polen. Economisch en politiek. The Economist (30 september 2025) ziet er zelfs een lovenswaardige ontwikkeling in: “Winds of change”, en dat moet je letterlijk nemen. Polen is zich aan het losmaken als Midden-Europees land, door de banden met Rusland door te knippen, en zich resoluut op een omwenteling te gooien naar het voorbeeld van de Baltische en Skandinavische lidstaten. En dat snijdt rechtstreeks door de huidige tweespalt. Het plan is namelijk tegen 2049 alleen nog op groene energie te werken. Dat betekent de sluiting van alle koolmijnen, die nu nog de energiebron voor de industrie zijn. De mijnen liggen vooral in het zuiden van het land, een zeker wingewest voor de PiS, net als het oostelijk platteland.
De wind zit goed want in juni is voor het eerst meer schone energie geproduceerd dan kolenverbruik. Sinds de inval in Oekraïne heeft Warschau ook stelselmatig Russische olie en gas afgebouwd, tot nul vandaag. De oplossing is ingegeven door de inspanningen van de noordelijke landen: Polen heeft nu zijn eigen windmolens in de Baltische Zee staan, 20 kilometer buitengaats. Begin van de eeuw was windenergie goed voor amper 0,3 %, nu al 14,7 %. De haven van Gdańsk is al opgeklommen tot vijfde grootste van Europa, weliswaar ver achter Rotterdam en Antwerpen, maar in 2023 was ze pas de 13e in de lijst. Die snel groeiende samenwerking met de Baltische staten en Finland heeft ook politieke gevolgen. De Visegradlanden (Polen, en de eurosceptischer Hongarije, Tsjechië, Slowakije) staan op de rand van opdoeking. Daartegenover staat de al bestaande Via Baltica, maar daar komt een spoorlijn bij in de nabije toekomst. Dat Finland, Zweden, Denemarken en Noorwegen hun neutraliteit hebben opgegeven en lid van de NAVO zijn geworden, versterkt de banden nog. Polen heeft het meeste uit aan defensie, 4,7 % van zijn begroting. Natuurlijk dat Trump hun belooft de 8.000 Amerikaanse soldaten in Polen te houden, zo nodig zelfs meer.
Die ontwikkeling drijft, zoals in het begin van de eeuw, mogelijk Burgerforum en PiS opnieuw in elkaars armen. Want beide partijen vertonen sporen van sleet. De jongere generatie kiest inventiever of lustelozer: ofwel voor Mentzen ofwel voor links. Mentzen had al 1,6 miljoen volgers op TikTok, een jagerswinkel en een biermerk. Zijn populisme vindt veel digitale aanhang, hij pakte 15% van de stemmen in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Aan de andere kant van het spectrum kozen 10 % voor twee progressieve kandidaten, Adrian Zandberg en Magdalena Biejat.
Duitse schaduw
Van lieverlede groeit ook weer de afkeer van Duitsland. Dat blijkt zowel uit grote als uit kleine oprispingen. Groot zijn de energie en de inwijking. Het verzet van Polen tegen Nordstream 2 is opgelost door sabotage. Het migratiebeleid ligt in beide kampen zwaar op de maag. Polen, zegt Tusk, weigert het Europese migratiepact uit te voeren, omdat hij dan verplicht wordt meer asielzoekers op te nemen. Nawrocki gebruikt de oplopende hetze met Wit-Rusland om alle vluchtelingen uit Afrika, Gaza, Syrië én Oekraïne te weren. Polen heeft al een miljoen Oekraïners in ballingschap. Maar ook in details groeit de weerzin. Topambtenaar Krzystof Ruchniewicz is ontslagen omdat hij kunst wou teruggeven aan verdreven Duitsers. Tegelijk heeft Nawrocki een oude vete heropgegraven: hij wil miljarden herstelbetalingen van Berlijn voor het aangedane oorlogsleed. Tusk probeert het nog hard te spelen. Hij eist versoepeling van de Green Deal, hij blokkeert het handelsverdrag met de Mercosur, en wil wel soldaten naar Oekraïne sturen voor een vredesmacht. Helaas zit er ook een haar in de boter met Zelenski. Die heeft geklaagd dat de bondgenoot veel te traag is met het leveren van straaljagers.
Achter dit alles schuilt een economisch motief: voor het eerst zijn meer Poolse gastarbeiders naar huis teruggekeerd dan vertrokken. Reden: de aanhoudende groei in Polen (sinds 2015 vrijwel 5 % jaarlijks), maar ook de lagere belastingdruk. Vastgoed is wel erg duur in Polen, maar het is stukken makkelijker om krediet te krijgen.
Of dat gaat opwegen tegen de oorlogsdreiging staat te bezien. De krant Fakt wist al snel dat een ‘verdwaalde’ droon in een veld was gevallen. Niezelezna schreef dat een andere in Czosnówska op een woonhuis is gevallen, dak en auto vernield. Polsat en TVRepublika (beide verlieslatend eigendom van Warner Bros. Discovery, tot 10 miljard euro; ze hebben bescherming tegen schuldeisers gekregen) meldden dat er zeker sprake is van 20 drones en 2 slachtoffers. De grens met Wit-Rusland, 400 km, is nu volledig afgesloten, ook voor de trein).
Hoe lang het nog zal duren eer het tij tegen Nawrocki keert is niet te voorzien. De schandalensfeer waarin hij baadt is geen goed voorteken: de ‘amateurbokser’ kwam in opspraak als portier van een luxehotel aan de Oostzee, waar hij prostitutie faciliteerde (Lech Wałęsa weigerde daarom zijn intronisering bij te wonen); hij was niet vies om zichzelf te bewieroken onder het alter ego van een misdaadschrijver; en hij is betrokken in de afpersing van een oudere gehandicapte, die zijn vastgoed voor een appel en een ei verkocht (28.000 euro) met als belofte dat hij “alle dagen zorg en hulp zou krijgen”. Er loopt een onderzoek naar fraude. De Uhlanen houden hun adem in.
